Andy Burnham, cựu thị trưởng vùng Đại Manchester, được coi là ứng viên sáng giá nhất cho ghế thủ tướng Anh sau khi ông Keir Starmer từ chức.
Chỉ vài ngày trước, Burnham đã giành chiến thắng trong một cuộc bầu cử bổ sung quan trọng tại Makerfield, vùng tây bắc Anh, sự kiện được tổ chức với mục đích duy nhất là giúp ông có thể tranh cử vị trí lãnh đạo Công đảng với tư cách nghị sĩ đương nhiệm nhằm thách thức vị trí của Thủ tướng Starmer.
Tuy nhiên, ông Burnham còn chưa kịp nhậm chức nghị sĩ thì Thủ tướng Starmer ngày 22/6 tuyên bố từ chức dưới áp lực ngày càng đè nặng trong nội bộ đảng. Burnham sau đó xác nhận sẽ ra tranh cử vị trí người đứng đầu chính phủ.
Ông Andy Burnham phát biểu trước những người ủng hộ và giới truyền thông tại câu lạc bộ bóng đá Ashton Town ở vùng Ashton-in-Makerfield, tây bắc Anh, hôm 19/6. Ảnh: AFP
Ông Starmer năm 2024 giành chiến thắng áp đảo trước đối thủ Rishi Sunak của đảng Bảo thủ, đưa Công đảng trở lại nắm quyền sau hơn một thập kỷ, với kỳ vọng mang lại sự ổn định cho chính trường Anh sau nhiều hỗn loạn.
Nhưng chưa đầy hai năm sau, uy tín của ông Starmer sụp đổ, trong khi tỷ lệ tín nhiệm đối với đảng cánh hữu dân túy Reform UK và đảng Xanh cánh tả dân túy đang tăng vọt trong các cuộc thăm dò dư luận.
Các đồng minh cho biết chỉ ông Burnham mới có thể ngăn chặn đà suy giảm của Công đảng trong các cuộc bầu cử, điều mà ông Starmer không thể làm được vì đã đánh mất tín nhiệm từ cử tri.
Và chiến thắng vang dội của Burnham tại Makerfield khi đánh bại hoàn toàn ứng viên từ đảng Reform UK chỉ vài tuần sau khi Công đảng thảm bại trong các cuộc bầu cử địa phương cũng đã tạo cho ông động lực rất lớn. Ngay cả cựu bộ trưởng y tế Wes Streeting, ứng viên tiềm năng khác cho vị trí lãnh đạo Công đảng, cũng đã lên tiếng ủng hộ ông hôm 22/6.
Điều này đồng nghĩa là tính đến trưa 22/6, ông Burnham là người duy nhất ra tranh cử vị trí lãnh đạo Công đảng.
"Khi cùng nhau bước tiếp, ưu tiên hàng đầu của chúng ta là phải đồng lòng đưa đất nước trở lại vị thế mà tất cả đều mong muốn", ông viết trên mạng xã hội.
Trong bài phát biểu từ chức, ông Starmer cho biết sẽ yêu cầu đảng của mình đưa ra lộ trình cụ thể cho quy trình bầu lãnh đạo mới với thời gian nhận đề cử từ ngày 9/7 và kéo dài cho đến khi nghị viện bước vào kỳ nghỉ hè sau đó một tuần.
Quy trình này kéo dài bao lâu sẽ tùy thuộc vào việc liệu có thêm ứng viên nào khác ra tranh cử vị trí lãnh đạo hay không.
'Mang lại thay đổi cho người dân'
Trong vài năm trở lại đây, ông Burnham đã âm thầm vươn lên thành một trong những chính trị gia được lòng dân nhất đất nước. Sức hút cá nhân lớn đến mức nó giúp ông khỏa lấp mọi điểm mâu thuẫn trong hình ảnh trước công chúng, tiêu biểu như việc ông luôn khẳng định mình là người ngoài cuộc đối với chính trường Anh, dù thực tế đã làm nghiên cứu viên tại nghị viện từ năm 24 tuổi, trở thành cố vấn đặc biệt năm 28 tuổi và lần đầu đắc cử nghị sĩ khi mới bước sang tuổi 31.
Trong suốt 16 năm ở nghị viện, ông từng phục vụ trong cả hai chính phủ của thủ tướng Tony Blair và Gordon Brown, rồi dần thăng tiến lên chức bộ trưởng y tế trước khi thất bại trong cuộc đua giành ghế lãnh đạo Công đảng vào các năm 2010 và 2015. Trong cuộc bầu cử lãnh đạo đảng năm 2015, ông đã để thua đậm trước Jeremy Corbyn, chính trị gia kỳ cựu mà chiến thắng của ông đã kéo toàn đảng đi theo hướng cánh tả.
Dù ban đầu ông Burnham tham gia nội các phe đối lập của ông Corbyn, việc đắc cử thị trưởng Manchester vào năm 2017 đã giúp ông đứng ngoài cuộc nội chiến bè phái làm xao nhãng Công đảng suốt giai đoạn ông Corbyn nắm quyền và cả thời gian ngắn sau đó.
Trong khi phần lớn phe cánh tả của Công đảng rất bất bình với ông Starmer vì đã đưa đảng về phía trung dung và gạt ông Corbyn ra khỏi đảng, ông Burnham lại ít liên can đến giai đoạn này.
Trên cương vị thị trưởng Manchester, ông đã chứng tỏ được khả năng đối đầu với chính trường London qua những sự việc làm nổi bật hố sâu "chia rẽ Bắc - Nam" lâu đời trong nền chính trị Anh.
"Chia rẽ Bắc - Nam" là khái niệm được dùng để chỉ sự chênh lệch sâu sắc về kinh tế, văn hóa và chính trị giữa miền Nam nước Anh, đặc biệt là thủ đô London và khu vực Đông Nam, với miền Bắc nước Anh, nơi từng là "trái tim" công nghiệp của đất nước.
Sau quá trình phi công nghiệp hóa vào những năm 1980, trong khi miền Nam trở nên thịnh vượng nhờ dựa vào dịch vụ, tài chính, công nghệ và bất động sản, các khu vực ở miền Bắc, trong đó có Manchester, chịu cảnh suy thoái kéo dài, tỷ lệ thất nghiệp tăng cao, hệ thống giao thông công cộng phát triển kém hơn.
Công đảng được coi là bên đại diện cho miền Bắc, với nền tảng cử tri là công nhân ở các thành phố, thị trấn công nghiệp. Trong khi đó, nhóm cử tri chủ chốt của đảng Bảo thủ ở miền Nam là người dân vùng nông thôn và ngoại ô khá giả.
Trong nhiệm kỳ thị trưởng của mình, Burnham đã thúc đẩy kinh tế vùng Đại Manchester tăng trưởng mạnh mẽ, cải thiện mạng lưới giao thông công cộng và khởi động một chương trình xây dựng nhà ở quy mô lớn, điều đã giúp ông có biệt danh "Vua phương Bắc".
Burnham chụp ảnh selfie cùng các đồng nghiệp thuộc nhóm nghị sĩ Công đảng tại Sảnh Westminster thuộc Tòa nhà Quốc hội ở trung tâm London ngày 22/6. Ảnh: Reuters
"Ông ấy có một khát vọng rất rõ ràng cho vùng Đại Manchester, từ thịnh vượng về kinh tế, bình đẳng xã hội, cho đến việc đảm bảo mọi người dân đều có thể sống một cuộc sống tốt đẹp tại đây", Phó thị trưởng Kate Green nói. "Ông ấy cũng tập trung rất nhiều vào những việc có thể tạo ra thay đổi thiết thực cho cuộc sống hàng ngày của người dân".
Tuy nhiên, một số cam kết trọng điểm khác của ông, như lời hứa đầy tham vọng về chấm dứt tình trạng vô gia cư ở Manchester vào năm 2020, đã không thể thành hiện thực. Các nhà phê bình cho rằng phần lớn nền tảng cho những thành tựu lớn mà Burnham có được thực chất đã được chuẩn bị sẵn từ trước khi ông lên nắm quyền.
Dù vậy, với tư cách gương mặt đại diện cho quá trình hồi sinh rực rỡ của Manchester, ông Burnham đã tạo dựng được hình ảnh một lãnh đạo vùng mang phong cách thống đốc Mỹ.
Thách thức trong tương lai
Burnham đang đứng trước cơ hội lớn để trở thành thủ tướng, nhưng bất kỳ nền tảng chính sách nào mà ông đưa ra cũng sẽ phải đối mặt những rào cản về ngân sách và chính trị như người tiền nhiệm Starmer từng gặp. Chính phủ Anh hiện không còn nhiều ngân sách để chi tiêu, trong khi bối cảnh chính trị đất nước ngày càng trở nên chia rẽ sâu sắc.
Nếu quá ngả sang cánh hữu trong các vấn đề như nhập cư, ông Burnham có nguy cơ mất đi tệp cử tri tiến bộ, có học thức tại các thành phố đang nghiêng về đảng Xanh theo xu hướng dân túy cánh tả. Ngược lại, nếu quá ngả sang cánh tả, ông lại dễ đánh mất lòng tin của tầng lớp lao động truyền thống.
Trong suốt chiến dịch tranh cử, ông Burnham đã khéo léo né tránh những điểm nhạy cảm này để đưa lập trường của mình đến gần hơn với nhóm cử tri thuộc tầng lớp lao động ở Makerfield.
Ông Burnham đi vận động cử tri tại Hindley, tây bắc Anh, hôm 16/6. Ảnh: AFP
Về vấn đề nhập cư, ông chọn lập trường gần gũi hơn với chính phủ đương nhiệm khi ủng hộ kế hoạch chấm dứt tư cách tị nạn vĩnh viễn của Bộ trưởng Nội vụ Shabana Mahmood, đồng thời rút lại lời kêu gọi trước đây về việc cho phép người nhập cư chưa có tư cách cư trú ổn định được hưởng phúc lợi.
Tương tự, sau một vài biến động trên thị trường tài chính, ông cũng bớt khắt khe hơn với các quy tắc tài khóa, những quy định tự trói buộc khiến chính phủ không thể chi tiêu vượt mức vay nợ. Về vấn đề Brexit, ông đã tìm cách giảm nhẹ những phát biểu hồi tháng 9/2025 của mình rằng muốn thấy Anh tái gia nhập Liên minh châu Âu (EU) khi ông còn sống.
Dù vậy, sự nghiệp của Burnham phần lớn vẫn chỉ xoay quanh các vấn đề quốc nội như giao thông, nhà ở và phát triển kinh tế. Khi còn làm thị trưởng, ông hiếm khi phải đưa ra lập trường đối ngoại chi tiết hay bận tâm đến chuyện quốc phòng và an ninh quốc gia. Rõ ràng, quản lý một thành phố và chèo lái một đất nước là hai việc hoàn toàn khác nhau.
"Ông ấy từng là một thị trưởng rất thành công của vùng Đại Manchester, nhưng đây là một bước tiến khổng lồ," Jon Tonge, giáo sư chính trị tại Đại học Liverpool, nhận định. "Việc này giống như bước thẳng từ một giải đấu nhỏ lên sân chơi lớn vậy".
Đối với những người ủng hộ Burnham trong Công đảng, những khoảng trống kinh nghiệm đó không quan trọng bằng thứ mà họ coi là thế mạnh lớn nhất của ông: Khả năng kết nối lại với nhóm cử tri mà họ từng rất chật vật để giữ chân.
Các nhà phê bình lại cho rằng dù sở hữu tài năng chính trị đến đâu, ông cũng sẽ phải gánh vác lại nhiều thách thức vốn từng làm suy yếu chính phủ của ông Starmer và khiến cử tri bất bình trên diện rộng, như một nền kinh tế đang trì trệ.
Giáo sư Tonge cảnh báo không nên quá lạc quan vào mức độ nổi tiếng của Burnham bởi việc ông thăng tiến không nhất thiết đồng nghĩa với việc Công đảng đã lấy lại được vị thế trong lòng cử tri. "Dù vậy, Burnham vẫn có một lợi thế rõ ràng bởi ông ấy là một người rất khó để ghét", ông nói.
Vũ Hoàng (Theo Washington Post, CNN, AFP, Reuters)
