Trung Quốc nhập gần 1,4 tỷ USD thủy sản Việt trong nửa đầu năm, tăng 40% so với cùng kỳ, vượt Mỹ để trở thành thị trường xuất khẩu lớn nhất của ngành.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, xuất khẩu thủy sản 6 tháng đầu năm đạt hơn 5,7 tỷ USD, tăng 11,4% so với cùng kỳ năm ngoái. Trong đó, Trung Quốc nhập gần 1,4 tỷ USD thủy sản Việt Nam, tăng khoảng 40% so với cùng kỳ, vượt Mỹ với gần 898 triệu USD. Nếu tính cả Hong Kong, kim ngạch xuất khẩu sang khu vực này đạt khoảng 1,5 tỷ USD, tăng gần 38%. Nhật Bản đứng thứ ba với gần 788 triệu USD, tăng nhẹ so với cùng kỳ năm ngoái.
Đại diện Công ty cổ phần Nam Việt cho biết, xu hướng dịch chuyển sang Trung Quốc diễn ra rõ hơn từ đầu năm. Quý I, doanh nghiệp đối mặt tình trạng thiếu hụt nguyên liệu, nhưng sang quý II, giá nguyên liệu và giá bán cùng giảm. Trong bối cảnh chi phí vận chuyển sang các thị trường xa vẫn ở mức cao, Trung Quốc trở thành lựa chọn hấp dẫn hơn nhờ khoảng cách địa lý gần, cước logistics thấp và thời gian thu hồi vốn nhanh.
Tôm hùm bán ở TP HCM. Ảnh: Quỳnh Trần
Nhận định này cũng được bà Lê Hằng, Phó tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), chia sẻ Theo bà, khi Mỹ và châu Âu gia tăng các rào cản thương mại, nhiều doanh nghiệp đã chủ động chuyển hướng sang Trung Quốc. Ngoài yêu cầu nhập khẩu không quá khắt khe, thị trường này còn có lợi thế lớn về khoảng cách địa lý, giúp giảm chi phí logistics và thời gian vận chuyển. Với các mặt hàng thủy sản tươi sống, doanh nghiệp có thể xuất khẩu qua cửa khẩu biên giới nên việc bảo quản cũng thuận lợi và tiết kiệm chi phí hơn.
Trong khi đó, xuất khẩu sang Mỹ tiếp tục chịu nhiều sức ép. Theo bà Hằng, nước này siết quy định đối với thủy sản khai thác theo Đạo luật Bảo vệ động vật biển có vú (MMPA), buộc doanh nghiệp phải bổ sung giấy chứng nhận COA với quy trình xin cấp phức tạp, đặc biệt ảnh hưởng đến mặt hàng cá ngừ. Tôm cũng tiếp tục chịu thuế chống bán phá giá ở mức cao.
Ngoài ra, lượng hàng được đẩy mạnh sang Mỹ trước thời điểm áp dụng các chính sách thuế mới khiến tồn kho tăng, trong khi người tiêu dùng nước này có xu hướng thắt chặt chi tiêu và ưu tiên các sản phẩm giá thấp. Những yếu tố này khiến kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ trong 6 tháng đầu năm gần như đi ngang.
Theo VASEP, tăng trưởng xuất khẩu nửa đầu năm không chỉ đến từ nhu cầu thị trường phục hồi mà còn phản ánh khả năng thích ứng của doanh nghiệp trong việc điều chỉnh thị trường và cơ cấu sản phẩm. Trong bối cảnh các nhà nhập khẩu ngày càng thận trọng, đơn hàng có xu hướng ngắn hơn, chia nhỏ hơn, yêu cầu cạnh tranh hơn về giá cũng như siết chặt các tiêu chuẩn về chất lượng, chứng nhận và truy xuất nguồn gốc. Điều này buộc doanh nghiệp phải linh hoạt hơn trong sản xuất và lựa chọn thị trường.
Tôm tiếp tục là mặt hàng xuất khẩu lớn nhất của ngành với kim ngạch khoảng 2,3 tỷ USD trong 6 tháng đầu năm, tăng 13,6% và chiếm hơn 40% tổng giá trị xuất khẩu thủy sản. Động lực tăng trưởng chủ yếu đến từ Trung Quốc đại lục và Hong Kong. Trong đó, tôm hùm là mặt hàng được cả hai thị trường này tăng mua mạnh. Trong khi đó, cá tra đạt khoảng 1,1 tỷ USD, tăng 12,1%, tiếp tục phát huy lợi thế nhờ giá cạnh tranh và nhu cầu ổn định đối với nhóm cá thịt trắng tại nhiều thị trường.
Dù vậy, triển vọng xuất khẩu nửa cuối năm vẫn còn nhiều bất định. Bà Lê Hằng cho biết, doanh nghiệp tiếp tục đối mặt nguy cơ Mỹ áp dụng thêm các biện pháp bảo hộ và rào cản thương mại mới, từ các quy định liên quan đến lao động cưỡng bức đến khả năng áp dụng hạn ngạch đối với một số mặt hàng. Cùng với việc cước vận tải container lạnh có xu hướng tăng trở lại, đây sẽ là những thách thức lớn đối với ngành thủy sản trong những tháng cuối năm.
Theo bà, trong bối cảnh chính sách thương mại thay đổi nhanh, doanh nghiệp không còn lựa chọn nào khác ngoài việc liên tục cập nhật thông tin thị trường, chủ động điều chỉnh kế hoạch xuất khẩu, đa dạng hóa thị trường và nâng tỷ trọng sản phẩm chế biến sâu để giảm rủi ro và duy trì tăng trưởng.
Thi Hà
