Chị Ly chấp nhận giảm thu nhập, chuyển hướng tìm việc nơi có chế độ nghỉ hai ngày cuối tuần hoặc làm từ xa để có thêm thời gian bên con cái.
Sau ba năm làm quản lý mảng kinh doanh - bán hàng tại một công ty bất động sản ở Hà Nội, chị Khánh Ly, 39 tuổi, quyết định nghỉ việc. Chị chấp nhận giảm thu nhập, tìm doanh nghiệp có chế độ nghỉ hai ngày cuối tuần hoặc làm việc từ xa vào thứ bảy. Quyết định không xuất phát từ áp lực tài chính hay mong muốn vị trí tốt hơn, chị chỉ muốn có thêm thời gian cho gia đình, chăm sóc hai con.
Ở công ty cũ, nữ quản lý làm việc sáu ngày mỗi tuần, nghỉ chủ nhật nhưng vẫn thường xuyên xử lý công việc ngoài giờ. Với một ngày nghỉ, chị khó thu xếp những chuyến du lịch ngắn ngày quanh Hà Nội hay về quê ở Phú Thọ cho gia đình bốn người. Lựa chọn phổ biến của chị là đưa con ra quán cà phê gần nhà hoặc vào hiệu sách, muốn đi xa và dài hơn phải xin nghỉ phép.
"Không được nghỉ thứ bảy bí bách lắm, chỉ một ngày chủ nhật không đủ thời gian để làm gì", chị nói, không muốn bỏ lỡ khoảnh khắc lớn lên của hai đứa trẻ cuối tiểu học, đầu phổ thông - độ tuổi nhiều biến đổi cần sự để ý của người mẹ.
Những ô cửa sổ sáng đèn lúc 20h tại một tòa nhà văn phòng ở Cầu Giấy, tháng 5/2026. Ảnh: Hồng Chiêu
Biết nghỉ trọn hay ngày cuối tuần là điều xa xỉ ở nhiều doanh nghiệp, chị Ly ưu tiên tìm kiếm môi trường làm việc linh hoạt, chấp nhận kết nối trực tuyến ngoài giờ miễn là không phải lên văn phòng vào ngày thứ bảy. Công việc vẫn có thể giải quyết trên máy tính lúc gia đình về quê hay đưa con đi chơi.
Một năm trước, Cẩm - nhân viên tổ chức sự kiện tại Hà Nội, cũng nghỉ việc sau thời gian dài gần như không có cuối tuần. Công ty áp dụng chế độ chấm công 8h30 đến 12h trưa thứ bảy, nhưng thực tế công việc thường kéo dài đến hết ngày. Tin nhắn trao đổi, hỏi tiến độ kế hoạch vẫn xuất hiện liên tục ngoài giờ hành chính.
Cô gần như kiêm nhiệm nhiều vai trò cùng lúc, từ lập kế hoạch, lên danh sách khách mời đến viết nội dung quảng cáo và quản trị fanpage. Để đáp ứng hạn chót, nữ nhân viên đều đặn "tăng ca" cuối tuần bằng cách ôm máy tính ra quán cà phê làm việc. Khối lượng công việc tăng lên nhưng thu nhập không thay đổi. Cô từng đề xuất quản lý xem lại mức lương khi đã nhận gần gấp đôi khối lượng công việc, song đề xuất không được đáp ứng với lý do kinh tế khó khăn.
Sự kiện diễn ra chủ yếu cuối tuần khiến Cẩm gần như không có thời gian nghỉ ngơi hay về thăm nhà. Mỗi chủ nhật hiếm hoi được nghỉ, nữ nhân viên văn phòng tắt báo thức, ngủ bù. "Một lần tôi đã xin phép đưa mẹ đi viện, sếp vẫn nhắn tin yêu cầu sáng hôm sau phải hoàn thành kế hoạch sự kiện. Đó là lúc tôi quyết định mình nên dừng lại", cô kể.
Sau một tháng nghỉ ngơi để hồi phục năng lượng, cô chuyển sang làm nội dung cho một chuyên trang bất động sản. Thu nhập giảm khoảng 20%, đi làm xa hơn gần hai cây số, đổi lại ngày thứ bảy không phải lên văn phòng chấm công. Đôi lúc cuối tuần, cô mang theo máy tính xử lý việc phát sinh hoặc nhận việc ngoài để bổ sung thu nhập bị hụt.
Những ứng dụng công nghệ có thể đẩy người lao động vào vòng xoáy công việc không hồi kết. Ảnh: Bảo Lâm
Những lựa chọn như trên chưa phải số đông trên thị trường, song phản ánh xu hướng ngày càng rõ nét người lao động không chỉ tìm kiếm mức lương cao mà ngày càng coi trọng thời gian nghỉ ngơi, cân bằng công việc với đời sống riêng. Xu hướng diễn ra trong bối cảnh số giờ làm việc của lao động Việt Nam vẫn ở mức cao.
Báo cáo Điều tra lao động việc làm năm 2024 của Tổng cục Thống kê cũ cho thấy số giờ làm việc bình quân mỗi tuần của lao động đã tăng liên tục, từ 42,2 giờ năm 2022 lên 42,5 giờ vào năm 2024. Xét theo tỷ trọng, khoảng 46% lao động làm việc 40-48 giờ; gần 29% làm việc trên 48 giờ mỗi tuần.
Theo khu vực kinh tế, trong quý IV/2024, số giờ làm việc bình quân trong tuần của lao động khối FDI cao nhất, hơn 50 tiếng; lao động ngoài nhà nước 42,5 giờ; trong khi khu vực nhà nước 43,3 giờ mỗi tuần.
Nghỉ nhiều hơn một ngày cuối tuần trở thành mong mỏi của nhiều lao động, song thực tế không phải ngành nghề nào cũng có điều kiện áp dụng, nhất là trong bối cảnh quy định giờ làm việc tối đa 48 tiếng trong tuần.
Chủ tịch công đoàn một công ty dệt may ở KCN Quang Châu, Bắc Ninh, cho biết nhà máy từng áp dụng chế độ cho công nhân nghỉ từ 12h trưa thứ bảy. Dù làm việc nửa ngày rồi về, nhiều lao động vẫn hài lòng khi có thêm thời gian nghỉ và chăm sóc gia đình. "Với công nhân, được nghỉ thêm nửa ngày đã rất quý", ông nói.
Song chế độ này sau đó dừng lại khi nhà máy áp dụng giờ làm việc chung của tập đoàn và theo xu hướng chung của khu công nghiệp. Chuyển về 48 giờ đồng nghĩa làm việc hết ngày thứ bảy, chỉ còn một ngày nghỉ trong tuần. Vị cán bộ công đoàn cơ sở vẫn mong sớm có lộ trình giảm giờ làm việc chính thức trước mắt xuống 44 giờ mỗi tuần để công nhân có thêm thời gian chăm sóc con cái. Đặc thù lao động ngành may nhiều nữ, phần lớn nuôi con nhỏ. Nhiều đứa trẻ đang tuổi lớn gần như "giao khoán" cho ông bà khi bố mẹ đi công ty từ sáng đến tối mới về tính cả tăng ca.
Ông Nguyễn Anh Thơ, Viện trưởng Khoa học An toàn và vệ sinh lao động, nhận định việc ngày càng nhiều lao động tìm kiếm nơi làm việc có chế độ nghỉ hai ngày cuối tuần hoặc làm việc từ xa, linh hoạt, cho thấy nhu cầu cân bằng đời sống riêng và công việc đang rõ rệt hơn bao giờ hết. Song có đạt được mục tiêu hay không phần lớn phụ thuộc vào thương lượng hai bên bởi chính sách 40-44 tiếng mang tính khuyến khích. Khảo sát thực tế cho thấy xu hướng không chỉ diễn ra trong lĩnh vực công nghệ, dịch vụ mà còn ở ngành hàng tiêu dùng, thực phẩm, chế tác...
Các doanh nghiệp áp dụng chính sách làm việc dưới 48 giờ mỗi tuần không hẳn thiệt thòi về năng suất, ngược lại còn hưởng lợi khi giảm chi phí vận hành mà vẫn tận dụng được hiệu suất nhân sự khi làm việc linh hoạt, từ xa, đồng thời tăng lợi thế cạnh tranh trong thu hút lao động với công ty khác.
"Giảm giờ làm, tăng thời gian nghỉ cuối tuần là xu hướng chung của thế giới. Đây cũng là thời điểm phù hợp để Việt Nam nghiên cứu lộ trình điều chỉnh khi sửa đổi Bộ luật Lao động", ông Thơ nói, kiến nghị có thêm quy định về phòng chống kiệt sức tại nơi làm việc, tránh tình trạng giảm giờ làm thực tế, giảm thời gian hiện diện trực tuyến ở văn phòng song lại tăng kết nối trực tuyến với công việc ngoài giờ.
Hiện Bộ luật Lao động quy định thời giờ làm việc bình thường khu vực doanh nghiệp không quá 48 giờ mỗi tuần, trong khi khu vực công đã áp dụng chế độ 40 giờ từ năm 1999. Tổ chức Công đoàn và nhiều chuyên gia tiếp tục kiến nghị xây dựng lộ trình giảm thời giờ làm việc trong doanh nghiệp từ 48 xuống 44 giờ, tiến tới 40 giờ mỗi tuần.
Hồng Chiêu
