Những tuyên bố chưa thành hiện thực của ông Trump về Iran

Nhiều tuyên bố của ông Trump về việc quân đội Iran bị xóa sổ hay giá dầu giảm mạnh đều chưa thành hiện thực sau gần nửa năm chiến sự.

Mỹ và Iran đã nối lại giao tranh dữ dội trong gần hai tuần qua, sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 8/7 tuyên bố thỏa thuận ngừng bắn tạm thời giữa hai bên chấm dứt.

Trong phiên điều trần trước quốc hội ngày 21-22/7, các nghị sĩ Dân chủ đã chất vấn Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth và đại sứ Mỹ tại Liên Hợp Quốc Mike Waltz về một số tuyên bố ông Trump từng đưa ra về cuộc chiến nhưng đến nay chưa thành hiện thực.

Tổng thống Mỹ Donald Trump tại sự kiện ở Marietta, bang Georgia ngày 22/7. Ảnh: AP

Tuyên bố 'quân đội Iran đã bị xóa sổ'

Tổng thống Trump đã nhiều lần nói rằng năng lực quân sự của Iran đã bị xóa bỏ hoàn toàn sau các đòn không kích quy mô lớn của Mỹ và Israel. Hồi tháng 3, ông nói "mọi thứ họ có đã không còn, kể cả giới lãnh đạo". Đến tháng 4, ông khẳng định Iran "không còn khả năng đáp trả".

Vào tháng 5, ông chủ Nhà Trắng tuyên bố "quân đội Iran hoàn toàn biến mất" và "chúng ta đã tiêu diệt triệt để lực lượng quân sự của họ". Đầu tháng này, ông tiếp tục quả quyết "hãy nhìn xem, họ chẳng còn quân đội nữa".

Tuy nhiên, sau những tuyên bố của ông Trump, Iran vẫn có thể phát động các cuộc tấn công đáp trả nhằm vào lực lượng Mỹ, đồng minh của Washington ở vùng Vịnh, cũng như tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz. Ít nhất 3 quân nhân Mỹ đã thiệt mạng trong cuộc tập kích vào căn cứ Mỹ ở Jordan tuần trước.

Những thực tế này cho thấy ông Trump dường như đã không phản ánh đúng sự thật về tình trạng của quân đội Iran, theo Daniel Dale, nhà bình luận của CNN.

CNN hồi tháng 5 đưa tin rằng tình báo Mỹ phát hiện Iran vẫn duy trì năng lực quân sự đáng kể và đang nhanh chóng tái thiết nhiều khả năng chiến đấu vốn bị suy yếu trong cuộc chiến. Bản thân ông Trump đôi khi cũng thừa nhận Iran vẫn còn "một số" tên lửa và máy bay không người lái (UAV), nhưng luôn nhấn mạnh rằng phần lớn khí tài quân sự của nước này đã bị phá hủy.

Thời gian xung đột

Ông Trump từng nhiều lần tuyên bố chiến dịch Cơn thịnh nộ Kinh hoàng, bắt đầu ngày 28/2, sẽ kết thúc rất nhanh.

"Chúng tôi luôn xác định sẽ mất khoảng bốn tuần. Iran là một đất nước lớn, nhưng chỉ cần khoảng bốn tuần, hoặc thậm chí ít hơn", ông Trump nói trong một cuộc phỏng vấn với Daily Mail đầu tháng 3.

Trong cuộc phỏng vấn với New York Times cùng ngày, ông nói "chúng tôi dự định mất 4-5 tuần", đồng thời nhấn mạnh "mọi chuyện sẽ không khó khăn".

Cuối tháng 3, ông tiếp tục khẳng định "chúng tôi ước tính sẽ mất khoảng 4-6 tuần để hoàn thành nhiệm vụ" và lực lượng Mỹ "thực sự đang vượt tiến độ rất nhiều".

Ông Trump cũng nhiều lần đưa ra những phát biểu chung chung rằng cuộc chiến sẽ sớm đi đến hồi kết. Vào tháng 3, ông nói xung đột sẽ kết thúc "khá nhanh" và đến tháng 5 cho hay "chúng tôi sẽ chấm dứt cuộc chiến đó rất nhanh".

Tuy nhiên, giống các cuộc chiến trước đây của Mỹ, xung đột Iran lần này cho thấy việc chấm dứt khó khăn hơn nhiều so với những gì giới lãnh đạo nhận định ban đầu.

Gần tròn năm tháng từ khi ông Trump phát động chiến dịch, giao tranh vẫn tiếp diễn. Ngày 22/7, ông Trump thậm chí đe dọa leo thang xung đột khi nói rằng quân đội Mỹ sẽ phá hủy một cây cầu hoặc một nhà máy điện của Iran nếu nước này bắn vào một tàu ở eo biển Hormuz.

Một ngày sau, ông nói với trang tin Axios rằng "tôi đang cân nhắc một cuộc tấn công quy mô lớn, lớn hơn bao giờ hết" vào Iran, cho rằng nước này "chưa chịu đủ đau đớn".

Vị trí Iran và eo biển Hormuz. Đồ họa: Guardian

Eo biển Hormuz

Ngày 13/7, ông Trump đăng bài trên mạng xã hội rằng "eo biển Hormuz đang mở cửa, sẽ tiếp tục mở cửa dù có Iran hay không". Ông tuyên bố từ thời điểm đó trở đi, Mỹ sẽ được biết đến là "người bảo vệ eo biển".

Trong một cuộc phỏng vấn cùng ngày, ông nói "chúng ta đang tiếp quản eo biển. Họ chẳng có gì trong tay". Vào ngày 19/7, ông Trump đưa ra tuyên bố còn mạnh mẽ hơn rằng "chúng ta kiểm soát eo biển. Họ chẳng kiểm soát được bất cứ thứ gì", đề cập tới Iran.

Nhưng vào thời điểm ông Trump đưa ra những tuyên bố trên, Iran vẫn duy trì mức độ kiểm soát đáng kể đối với eo biển Hormuz, ngay cả khi hải quân Mỹ tái áp đặt lệnh phong tỏa đối với các tàu thuyền đi hoặc đến các cảng của Iran.

Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) thừa nhận Iran đã tiến hành hơn 30 vụ tấn công nhằm vào các tàu thương mại kể từ khi xung đột bùng phát. Theo CENTCOM, các cuộc tấn công này đã đe dọa an toàn của hàng trăm thuyền viên và làm suy yếu quyền tự do hàng hải trong khu vực.

Iran đã nhận trách nhiệm về các vụ tấn công nhằm vào tàu thuyền hoạt động tại eo biển ngày 20-21/7. Trung tâm Thông tin Hàng hải Chung (JMIC) do hải quân Mỹ dẫn đầu cho biết đến ngày 21/7, lưu lượng tàu thương mại đi qua eo biển trong 48 giờ trước đó đã giảm xuống mức thấp nhất trong ba tuần.

JMIC cho biết Iran vẫn tiến hành "hoạt động gây rối" nhằm vào tàu thương mại. Các vụ tấn công gần đây nhằm vào tàu chở dầu trên vùng biển Oman cũng khiến các hãng vận tải lo ngại, buộc nhiều chủ tàu phải thay đổi kế hoạch hoạt động và làm mật độ giao thông sụt giảm đáng kể.

Giá dầu

Nửa cuối tháng 6, trong bối cảnh thỏa thuận ngừng bắn với Iran đang có hiệu lực, ông Trump đã khoe rằng "giá dầu đang giảm rất mạnh" và tuyên bố "nó sẽ sớm trở về mức cách đây bốn tháng", tức thời điểm trước khi xung đột bùng nổ.

Đến ngày 8/7, ông tuyên bố "các bạn thấy đấy, giá dầu đã thấp hơn so với thời điểm tôi bắt đầu" và "giá dầu đang lao dốc không phanh". Ông thừa nhận việc giao tranh tái phát trong ngày hôm đó sẽ khiến giá "tăng nhẹ một chút", nhưng nói thêm "điều này sẽ kết thúc rất nhanh".

Trong một bài đăng trên mạng xã hội ngày 19/7, ông tiếp tục khẳng định giá dầu nằm trong số những mặt hàng đang "giảm rất nhanh".

Tàu dầu và tàu hàng tại eo biển Hormuz hôm 11/3. Ảnh: AP

Giá dầu đúng là đã giảm đáng kể vào cuối tháng 6 và đầu tháng 7 so với các mức đỉnh trong thời gian xung đột vào tháng 3 và tháng 4, thậm chí có thời điểm ngắn hạn đã giảm xuống dưới mức trước chiến tranh. Tuy nhiên, giá dầu sau đó đã tăng vọt trở lại khi thỏa thuận ngừng bắn sụp đổ và Mỹ cùng Iran nối lại các cuộc tập kích nhằm vào nhau.

Giao tranh và đà tăng của giá dầu đều không kết thúc nhanh chóng sau ngày 8/7 như ông Trump nhận định, theo Daniel Dale. Thực tế giá dầu tuần trước và đầu tuần này tiếp tục đà tăng.

Ngày 22/7, giá dầu thô Brent tiêu chuẩn chốt phiên ở mức 94,07 USD mỗi thùng, tăng khoảng 3,4% trong ngày. Đây là mức giá đóng cửa cao nhất kể từ ngày 8/6. Giá dầu thô tiêu chuẩn WTI của Mỹ tăng khoảng 3% trong ngày khi chốt phiên ở mức 86,83 USD mỗi thùng, mức đóng cửa cao nhất kể từ ngày 11/6.

Cả hai loại dầu Brent và WTI đều đắt hơn so với thời điểm ông Trump bắt đầu cuộc chiến cũng như thời điểm ông trở lại Nhà Trắng vào tháng 1/2025, theo CNN.

Trong bài phát biểu tại bang Georgia cùng ngày, ông Trump một lần nữa quả quyết rằng giá dầu "sẽ lao dốc" như cách đây ba tuần. Ông kêu gọi người dân Mỹ "chỉ cần cho tôi một chút thời gian".

Thanh Tâm (Theo CNN, CBS News, AFP)