Sỏi thận không chỉ gây những cơn đau dữ dội mà nếu gây tắc nghẽn, ứ nước hoặc nhiễm trùng kéo dài, có thể âm thầm làm tổn thương mô thận, suy giảm chức năng và thậm chí dẫn đến suy thận.
ThS.BS Trần Lê Duy Anh, Khoa Ngoại niệu - Ghép thận, Bệnh viện Nhân dân 115, cho biết sỏi thận thường được biết đến với những cơn đau quặn vùng hông lưng. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng đau dữ dội. Một số viên sỏi nằm lâu trong đường tiết niệu, gây cản trở dòng nước tiểu hoặc tạo điều kiện cho nhiễm trùng mà người bệnh không nhận biết sớm, đến khi chức năng thận suy giảm mới phát hiện.
Khi sỏi làm cản trở dòng nước tiểu, nước tiểu bị ứ đọng trong đường tiết niệu, tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phát triển. Tình trạng này có thể dẫn đến nhiễm trùng đường tiết niệu, viêm thận - bể thận cấp.
Nguy hiểm hơn, nếu nhiễm trùng tiến triển mà không được xử trí kịp thời, vi khuẩn có thể xâm nhập vào máu gây nhiễm trùng huyết, đe dọa tính mạng. Các dấu hiệu cảnh báo gồm sốt cao kèm rét run, đau vùng hông lưng, tiểu buốt, tiểu rắt, nước tiểu đục hoặc có mùi bất thường. Người có sỏi kèm sốt hoặc rét run cần đi khám sớm, đặc biệt khi đau hông lưng hoặc tiểu khó.
Tắc nghẽn kéo dài làm thận ứ nước
Sỏi mắc ở niệu quản hoặc vị trí cản trở đường thoát nước tiểu có thể khiến nước tiểu dồn ngược lên thận, gây thận ứ nước. Nếu tình trạng kéo dài, áp lực trong hệ thống đài bể thận tăng lên, mô thận bị tổn thương và dần hình thành sẹo xơ.
Ban đầu, người bệnh có thể chỉ đau âm ỉ hoặc đau từng cơn vùng lưng, buồn nôn, tiểu ít hoặc tiểu ra máu. Tuy nhiên, một số trường hợp triệu chứng không rõ ràng nên dễ bỏ qua.
"Điều đáng lưu ý là mức độ đau không phản ánh hoàn toàn mức độ tổn thương thận. Có những trường hợp sỏi gây tắc nghẽn kéo dài nhưng triệu chứng không rầm rộ", bác sĩ Duy Anh nói. Nếu không được giải quyết, phần thận bị ảnh hưởng có thể suy giảm chức năng dần dần, thậm chí mất chức năng.
Có thể gây suy thận cấp hoặc mạn, tác động lâu dài đến tim mạch và xương khớp
Sỏi thận có thể gây suy thận cấp khi làm tắc nghẽn hoàn toàn đường tiết niệu, đặc biệt trong trường hợp cả hai bên cùng bị tắc hoặc người bệnh chỉ còn một quả thận hoạt động. Khi đó, nước tiểu không thể thoát ra ngoài, các chất thải tích tụ trong cơ thể và chức năng lọc của thận suy giảm nhanh chóng. Đây là tình trạng cần được cấp cứu và giải quyết nguyên nhân tắc nghẽn.
Trong khi đó, suy thận mạn thường diễn tiến âm thầm hơn. Những đợt tắc nghẽn, ứ nước hoặc nhiễm trùng tái diễn có thể làm tổn thương mô thận nhiều lần, để lại sẹo và khiến chức năng thận giảm dần theo thời gian.
Theo bác sĩ, người từng bị sỏi thận có nguy cơ tiến triển thành bệnh thận mạn tính cao gấp 2-3 lần người bình thường. Khi thận đã suy nặng, người bệnh bắt buộc phải lọc máu nhân tạo hoặc ghép thận để duy trì sự sống.
Sỏi thận còn có thể liên quan đến các rối loạn chuyển hóa trong cơ thể. Một số người hình thành sỏi do bất thường về chuyển hóa canxi, oxalat và các yếu tố khác, đồng thời có thể đi kèm tăng huyết áp và các vấn đề tim mạch. Ở một số trường hợp, tình trạng mất canxi qua nước tiểu kéo dài cũng có thể ảnh hưởng đến sức khỏe xương, làm tăng nguy cơ giảm mật độ xương.
Đáng lưu ý, sỏi thận có tỷ lệ tái phát cao. Nếu không tìm và kiểm soát nguyên nhân, khoảng một nửa người bệnh có thể tái phát sỏi trong vòng 5-10 năm.
Bệnh nhân suy thận giai đoạn cuối phải chạy thận. Ảnh: Phùng Tiên
Uống đủ nước, không tự ý kiêng canxi
Để bảo vệ thận khỏe mạnh, bác sĩ Duy Anh khuyến cáo uống đủ nước, duy trì 2-3 lít nước mỗi ngày, đảm bảo nước tiểu luôn có màu vàng nhạt hoặc trong.
Chế độ ăn cân bằng, giảm ăn muối (dưới 5g/ngày) và hạn chế thịt đỏ. Hạn chế thực phẩm quá nhiều oxalat như trà đậm, cà phê, chocolate, rau chân vịt. Không kiêng canxi quá mức, vẫn nên ăn canxi tự nhiên từ sữa, cá, hải sản ở mức hợp lý.
Người từng bị sỏi cần tái khám theo hướng dẫn của bác sĩ để kiểm tra sự hình thành sỏi mới, mức độ tắc nghẽn và chức năng thận. Siêu âm bụng, xét nghiệm nước tiểu và các xét nghiệm cần thiết khác có thể giúp phát hiện bất thường ngay cả khi chưa có triệu chứng rõ ràng.
"Không nên chờ đến khi đau quặn dữ dội mới đi khám. Phát hiện và xử lý sỏi sớm, đồng thời tìm nguyên nhân gây tái phát, giúp hạn chế biến chứng và bảo tồn chức năng thận", bác sĩ khuyến cáo.
Lê Phương
