Ung thư đại trực tràng là gánh nặng lớn của y tế Việt Nam khi số ca mắc mới liên tục gia tăng khoảng 1,7 lần trong 20 năm qua, phần lớn người bệnh chẩn đoán ở giai đoạn muộn, làm giảm cơ hội điều trị khỏi hoàn toàn.
"Rào cản lớn nhất ở điều trị bệnh nhân ung thư đại trực tràng hiện nay không phải là kỹ thuật, mà là số lượng bệnh nhân được phát hiện ở giai đoạn sớm còn hạn chế", Ths.Bs Phạm Như Hiển, Bệnh viện Trung ương Huế, cho biết tại hội nghị Nội soi tiêu hóa can thiệp miền Bắc lần thứ I do Hội Nội soi Tiêu hóa can thiệp Việt Nam (VIGES) tổ chức hôm 25/7.
Số liệu mới nhất từ GLOBOCAN, ung thư đại trực tràng hiện đứng thứ tư về số ca mắc mới tại Việt Nam, với 16.835 trường hợp được ghi nhận mỗi năm và khoảng 8.454 ca tử vong. Trong vòng 20 năm qua, tỷ lệ mắc bệnh đã tăng khoảng 1,7 lần, đặc biệt ở nam giới và nhóm tuổi trên 50.
BS Hiển cho hay nhận thức của người dân về nguy cơ ung thư đang được cải thiện, nhất là ở những người có yếu tố nguy cơ như tuổi cao hoặc tiền sử gia đình mắc bệnh. Nhu cầu khám sức khỏe định kỳ cũng tăng lên, cùng với sự phổ biến của các xét nghiệm cận lâm sàng như dấu ấn sinh học, siêu âm và chụp CT. Tuy nhiên, thực tế cho thấy phần lớn người dân vẫn chỉ đến bệnh viện khi xuất hiện các triệu chứng như táo bón kéo dài, tiêu chảy, đi ngoài ra máu hoặc đau bụng. Khi đó, nội soi đại tràng chủ yếu được thực hiện nhằm chẩn đoán bệnh thay vì tầm soát chủ động.
Như tại Bệnh viện Trung ương Huế, trong giai đoạn 2021–2025, nơi này tiếp nhận 2.359 bệnh nhân ung thư đại trực tràng, trung bình khoảng 400–500 ca mỗi năm. Đáng chú ý, khoảng 2/3 người bệnh được chẩn đoán khi ung thư đã ở giai đoạn muộn. Độ tuổi trung bình của người bệnh là 62,1 tuổi, trong đó hơn 56% từ 60 tuổi trở lên. Ung thư trực tràng chiếm khoảng 52% tổng số ca, còn ung thư đại tràng chiếm 48%.
Bệnh nhân nội soi dạ dày, đại tràng tại Bệnh viện Bạch Mai. Ảnh:Lê Nga
BS Hiển cho biết hiện nay nội soi đại tràng vẫn là phương pháp quan trọng nhất để phát hiện sớm ung thư đại trực tràng. Chi phí nội soi đại tràng tại Việt Nam hiện tương đối thấp, khoảng 12–24 USD đối với nội soi không tiền mê và 32–60 USD đối với nội soi có gây mê. BHYT cũng chi trả chi phí nội soi cho người bệnh có triệu chứng nghi ngờ ung thư nhằm phục vụ chẩn đoán và điều trị. Đây là điều kiện thuận lợi để mở rộng hoạt động phát hiện sớm nếu các chương trình tầm soát được triển khai bài bản.
"Việc phát hiện tổn thương tiền ung thư hoặc ung thư giai đoạn rất sớm có ý nghĩa quyết định trong lựa chọn phương pháp điều trị", BS Hiển nói, thêm rằng với các tổn thương chỉ xâm lấn nông vào lớp dưới niêm mạc, người bệnh có thể được điều trị bằng kỹ thuật cắt tách dưới niêm mạc qua nội soi (ESD), giúp bảo tồn đại trực tràng và tránh phẫu thuật lớn. Trong khi đó, các trường hợp xâm lấn sâu hơn thường phải phẫu thuật triệt căn.
PGS.TS Nguyễn Công Long, Chủ tịch Hội Nội soi tiêu hóa và can thiệp Việt Nam, Giám đốc Trung tâm Tiêu hóa - Gan mật, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết để thay đổi thực trạng này, nhiều bệnh viện đang đẩy mạnh nội soi đại tràng tiền mê, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong phát hiện polyp và tổn thương sớm, nâng cao chất lượng nội soi thông qua cải thiện thời gian rút ống soi, đồng thời tăng cường hội chẩn đa chuyên khoa nhằm tối ưu hóa điều trị.
Các chuyên gia cũng kỳ vọng Việt Nam sẽ sớm xây dựng các chương trình tầm soát ung thư đại trực tràng được chuẩn hóa trên phạm vi rộng. Trong bối cảnh số ca mắc tiếp tục gia tăng, tầm soát chủ động và chuẩn hóa chất lượng nội soi được xem là chìa khóa để cải thiện kết quả điều trị ung thư đại trực tràng tại Việt Nam.
Tại hội nghị, các chuyên gia nhìn nhận nội soi tiêu hóa can thiệp đang phát triển mạnh với nhiều kỹ thuật hiện đại, đặc biệt trong phát hiện và điều trị sớm ung thư đường tiêu hóa. Tuy nhiên, khoảng cách về nhân lực, trang thiết bị và quy trình chuyên môn giữa các tuyến vẫn còn lớn, khiến nhiều người bệnh ở địa phương khó tiếp cận các kỹ thuật nội soi chuyên sâu. Vì vậy, chương trình là dịp các y bác sĩ cập nhật kiến thức, chia sẻ kinh nghiệm và thúc đẩy chuẩn hóa thực hành, qua đó hỗ trợ các cơ sở y tế tuyến dưới nâng cao năng lực chuyên môn.
Lê Nga
