Khoảnh khắc lá Quốc kỳ từ từ vén mở, hé lộ di ảnh của liệt sĩ Huỳnh Văn Quên, bầu không gian như vỡ òa bởi những tiếng nấc nghẹn ngào. Nước mắt lăn dài trên má của thân nhân liệt sĩ Quên và của nhiều người có mặt tại đêm cầu truyền hình xúc động ấy.
Thiếu tướng Vũ Văn Điền - Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Tư lệnh Bộ Tư lệnh TP.HCM và Thiếu tướng Tạ Văn Đẹp - Phó bí thư Đảng ủy, Phó giám đốc Công an TP.HCM - trao cho gia đình ảnh chân dung liệt sĩ Huỳnh Văn Quên sau phục dựng
Và cảm xúc ấy dường như càng mãnh liệt hơn đối với bà Nguyễn Thị Lệ, người phụ nữ đã gần sáu thập kỷ mòn mỏi chờ đợi người thương, dẫu biết ông đã anh dũng hy sinh vì sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc.
Bao năm qua, hình bóng "ông Quên" chỉ còn lại trong ký ức của bà Lệ và những người em gọi bà bằng hai tiếng "chị Hai" thân thương. Giờ đây, ông đã trở về bằng ánh mắt, nụ cười chân thực qua bức di ảnh được phục dựng trọn vẹn từ tâm huyết của Bộ Tư lệnh TP.HCM, Công an TP.HCM và nhóm bạn trẻ TeamLee.
Vậy là liệt sĩ Huỳnh Văn Quên đã có tấm ảnh thờ phụng sau hàng chục năm liệt sĩ hy sinh.
Bức di ảnh của liệt sĩ Huỳnh Văn Quên chỉ là một trong vô số câu chuyện xúc động mà phóng viên Tuổi Trẻ đã chứng kiến trong những ngày qua. Trong "Chiến dịch cao điểm 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin", biết bao bức ảnh cũ kỹ, ố màu theo năm tháng đã được phục dựng và trao tận tay cho các mẹ, các vợ và thân nhân liệt sĩ.
Ngồi nhấp nhổm không yên tại hội trường Bộ Tư lệnh TP.HCM trong buổi trao di ảnh liệt sĩ được phục dựng, ông Nguyễn Văn Hoàng hồi tưởng về người anh trai nhập ngũ năm 1980, chiến đấu tại chiến trường Campuchia và anh dũng hy sinh năm 1982 khi vừa tròn tuổi 20. Suốt mấy chục năm qua, gia đình chỉ có thể thờ cúng anh bằng tấm hình thẻ học sinh chụp lúc 18 tuổi. Giờ đây, nhờ sự hỗ trợ của công nghệ, gia đình đã có một bức di ảnh gần gũi để hương khói. Khi nhận ảnh, ngắm nhìn diện mạo của người anh trai được tái hiện trọn vẹn, ông Hoàng lặng đi trong niềm xúc động bồi hồi.
Chung dòng cảm xúc ấy, ông Hoàng Văn Toan nghẹn ngào nhớ lại người anh trai đã anh dũng hy sinh vào năm 1970 tại khu vực núi Bà Đen. Hai năm sau, khi bản thân đang chuẩn bị bước vào trận chiến, ông Toan nhận được tin dữ về anh trai.
"Nhận tin anh hy sinh, lòng tôi đau đớn vô cùng nhưng điều đó không làm tôi nhụt chí hay run sợ trước giờ ra trận. Ngược lại, nghĩ về anh, ý chí và quyết tâm bảo vệ Tổ quốc trong tôi lại càng sục sôi mãnh liệt", ông Toan nghẹn ngào chia sẻ.
Từ trái qua: Bà Nguyễn Thị Hồng (phường Bình Đông), con gái liệt sĩ Nguyễn Văn Niên bật khóc khi nhận lại di ảnh người cha được phục dựng. Chỉ hai ngày trước lễ trao ảnh, bà mới kịp bổ sung thông tin sau khi phát hiện tên liệt sĩ thiếu trong danh sách phục dựng. May mắn, di ảnh của cha bà vẫn được hoàn thiện nhờ sự quyết tâm cao của Bộ Tư lệnh TP.HCM, Công an TP.HCM và nhóm phục dựng hình ảnh TeamLee; Theo dõi hành trình phục dựng và trao tặng di ảnh, nhiều người dân và thân nhân liệt sĩ đã không kìm được nước mắt. Những bức chân dung được tái hiện không chỉ đưa người thân trở về với ký ức, mà còn gợi lên nỗi khắc khoải của biết bao gia đình đã mấy chục năm sống trong cảnh không còn một tấm ảnh rõ nét để nhìn lại người thân đã ngã xuống.
Còn tại buổi lễ trao tặng di ảnh phục dựng các anh hùng liệt sĩ diễn ra tại phường Bàn Cờ, TP.HCM, khi thước phim tư liệu về hành trình tái hiện chân dung các anh hùng liệt sĩ bắt đầu được trình chiếu, cả khán phòng như chìm vào một khoảng lặng.
Những khung hình ghi lại quá trình phục dựng và trao tận tay từng bức ảnh dường như đã chạm đến góc sâu kín nhất trong trái tim của mỗi thân nhân. Không ít người lặng lẽ đưa tay lau vội dòng nước mắt. Có người cúi đầu ôm mặt nấc nghẹn khi gương mặt của người thân bỗng hiện lên sống động trên màn hình sau hàng chục năm xa cách.
Ngồi dưới khán phòng, bà Lý Hoàng Thúy (phường Bàn Cờ) liên tục quệt nước mắt, đôi mắt rưng rưng không giấu được niềm xúc động tột cùng. Bà kể lại, cha bà là liệt sĩ Lý Văn Đực đã hy sinh năm 1968 sau những trận đánh khốc liệt tại vùng "Tam giác sắt" (Củ Chi - Bến Cát - Trảng Bàng). Còn mẹ bà là y sĩ quân y, đã ngã xuống trước đó một năm tại mảnh đất Bến Cát máu lửa.
Cả cha lẫn mẹ đều vĩnh viễn ra đi khi bà mới chỉ là một đứa trẻ vài tuổi khiến ký ức về đấng sinh thành trong bà gần như mờ nhạt qua lời kể của họ hàng. Trong tâm trí bà, mẹ là người phụ nữ sinh ra trong một gia đình khá giả nhưng sẵn sàng từ bỏ cuộc sống đủ đầy để theo tiếng gọi kháng chiến, còn cha là một cán bộ kiên trung, uy tín, được người dân quý mến gọi tên "Mười Lý" bởi tài diễn thuyết và sự cảm hóa lòng người sâu sắc.
Bà Lý Hoàng Thúy (phường Bàn Cờ) liên tục quệt nước mắt, rưng rưng xúc động. Tại lễ trao tặng di ảnh phục dựng tổ chức ở phường Bàn Cờ chiều 24-7, khác với nhiều người, bà Thúy đeo trên áo tận 2 số thứ tự vì cả ba và mẹ của bà đều là liệt sĩ và cho đến tận bây giờ, cả hai cũng chưa có hình ảnh thờ tự rõ nét
Suốt bao năm đằng đẵng, gia đình chỉ còn giữ lại được vài tấm hình đã phai mờ theo năm tháng. Bức ảnh của cha vốn là ảnh chụp chung với những người bạn tù, sau này được cắt sát lại để làm di ảnh thờ. Bức ảnh của mẹ thì đã cũ kỹ đến mức gia đình phải nhờ họa sĩ vẽ lại thủ công.
Khi đón nhận hai bức chân dung được phục dựng trọn vẹn sau buổi lễ, bà Thúy ôm chặt lấy di ảnh vào ngực, đôi vai run lên từng nhịp. Bà xúc động chia sẻ, dẫu gia đình đã tìm được hài cốt của mẹ nhưng hài cốt của cha vẫn còn nằm trong ngôi mộ tập thể chung với 23 đồng đội nên đến nay vẫn chưa thể định danh.
"Đây là lần đầu tiên sau gần sáu thập kỷ đằng đẵng tôi được nhìn rõ trọn vẹn gương mặt của cha mẹ. Những đường nét được phục dựng chân thực và có hồn đến mức mang lại cho tôi cảm giác như được ôm trọn cha mẹ bằng xương bằng thịt", giọng bà run run.
Phía sau các bức ảnh được phục dựng và niềm vui vỡ òa của gia đình thân nhân liệt sĩ là hành trình âm thầm của nhiều tổ chức, lực lượng.
Trao đổi với Báo điện tử Tuổi Trẻ, Trung tá Nguyễn Văn Hùng, Ban Tuyên huấn, Phòng Chính trị, Bộ Tư lệnh TP.HCM, chia sẻ thực hiện "Chiến dịch cao điểm 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin", Bộ Tư lệnh TP.HCM đang triển khai nhiều hoạt động tri ân thiết thực, giàu ý nghĩa nhân văn. Nổi bật trong đó là chương trình phục dựng miễn phí ảnh chân dung các anh hùng liệt sĩ.
Là cán bộ được Bộ Tư lệnh TP.HCM giao trực tiếp tham mưu, xây dựng kế hoạch và phối hợp triển khai chương trình phục dựng ảnh chân dung các anh hùng liệt sĩ, Trung tá Hùng bảo rằng đây không chỉ là nhiệm vụ công tác mà còn là trách nhiệm và niềm vinh dự rất lớn.
Đến nay, Bộ Tư lệnh TP.HCM, Công an TP.HCM và đội phục dựng TeamLee đã trao tặng khoảng 100 di ảnh phục dựng cho thân nhân liệt sĩ
"Theo năm tháng, nhiều tấm ảnh liệt sĩ đã phai mờ, rách nát, chỉ còn lưu giữ những đường nét mờ nhạt. Đối với thân nhân, đó không đơn thuần là một bức ảnh, mà là kỷ vật thiêng liêng, hình bóng của người thân đã hiến dâng trọn tuổi thanh xuân cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước", Trung tá Hùng nhận định.
Theo Trung tá Hùng, bằng sự hỗ trợ của công nghệ hiện đại cùng tinh thần trách nhiệm, lòng tận tâm của đội ngũ phục dựng, từng đường nét trên gương mặt các anh hùng liệt sĩ được tái hiện một cách chân thực, cẩn trọng. Mỗi bức ảnh được hồi sinh không chỉ giúp lưu giữ ký ức của một gia đình mà còn góp phần khơi dậy niềm tin, tiếp thêm động lực trong hành trình tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính các liệt sĩ còn thiếu thông tin.
Trong quá trình thực hiện, điều khiến Trung tá Hùng thật sự cảm phục là tinh thần trách nhiệm và sự tận tâm của hơn 20 bạn trẻ trong TeamLee. Có những bức ảnh chỉ còn vài nét rất mờ, các bạn phải dành nhiều ngày để phục dựng, đối chiếu với thông tin do gia đình cung cấp nhằm tái hiện chân thực nhất gương mặt của các anh hùng liệt sĩ. Mỗi bức ảnh đều được thực hiện bằng tất cả sự trân trọng và lòng biết ơn đối với những người đã hy sinh vì Tổ quốc.
Đến nay, chương trình đã tiếp nhận gần 500 bức ảnh và phục dựng hoàn thành 150 bức ảnh để trao tặng thân nhân các gia đình liệt sĩ.
"Tôi cho rằng giá trị lớn nhất của chương trình không chỉ nằm ở việc phục dựng một bức ảnh, mà là phục dựng ký ức, kết nối quá khứ với hiện tại và lan tỏa đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", "Đền ơn đáp nghĩa" của dân tộc. Đây cũng là cách để công nghệ được sử dụng vì những giá trị nhân văn, đồng thời giáo dục truyền thống yêu nước, lòng biết ơn đối với các thế hệ hôm nay, đặc biệt là thế hệ trẻ" - Trung tá Hùng chia sẻ.
Ngày nay giữa hòa bình, khi nhìn về giai đoạn chiến tranh khốc liệt, những bức ảnh càng trở nên quý giá, là sợi dây kết nối quá khứ và tương lai, đặc biệt mang nhiều ý nghĩa thiêng liêng đối với người lính và thân nhân.
Chia sẻ về việc phục chế ảnh cho thân nhân, gia đình liệt sĩ, anh Phạm Văn Tuấn, thành viên nhóm phục dựng hình ảnh TeamLee, cho biết có nhiều câu chuyện xúc động khiến anh và nhóm nhớ mãi là khi gia đình, người thân, mẹ, vợ, các con ôm di ảnh mà rơi nước mắt trước hình ảnh được phục dựng.
Nhóm anh hơn 20 bạn trẻ đến từ khắp mọi miền Tổ quốc. Các thành viên đến từ nhiều ngành nghề khác nhau nhưng đều xuất phát từ lòng biết ơn đến các anh hùng liệt sĩ. Mỗi bức hình phục dựng đều được nhóm gửi gắm tâm huyết, sự tri ân sâu sắc đến thế hệ đi trước.
"Đến nay nhóm đã phục dựng được gần 10.000 bức hình cho các anh hùng liệt sĩ trên cả nước" - anh Tuấn chia sẻ. Anh bảo rằng con số ấy sẽ tiếp tục nối dài từ hành trình tri ân vô cùng ý nghĩa này.
Từ trái qua: Những ngày này, dòng người nối nhau đến viếng tại công viên Lê Thị Riêng, nhớ ơn người nằm xuống vì hòa bình. Trong ảnh là đoàn cán bộ, chiến sĩ Bộ Tư lệnh Vùng 2 Hải quân dâng hương tại tượng đài cố Tổng Bí thư Trần Phú; Đoàn Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội dâng hoa, dâng hương tại công viên Lê Thị Riêng; Cựu giao liên Phạm Thị Tư (85 tuổi, thứ hai từ trái) xúc động khi đến thắp hương cho các anh hùng liệt sĩ tại công viên Lê Thị Riêng
Có những sự hy sinh thầm lặng cả một đời người
Bà Văn Thị Bạch Tuyết, Phó bí thư Thành ủy TP.HCM, nhiều lần không cầm được nước mắt khi nhắc về sự hy sinh của các anh hùng liệt sĩ và thân nhân.
Bà chia sẻ lịch sử luôn ghi nhớ những người đã trực tiếp chiến đấu, anh dũng hy sinh nơi chiến trường và cũng luôn dành sự trân trọng đặc biệt đối với những người đã âm thầm ở phía sau, lặng lẽ gánh vác mọi gian lao, mất mát để người lính yên tâm chiến đấu. Và sau chiến tranh lại tiếp tục đồng hành cùng họ vượt qua những vết thương không bao giờ lành.
Phó bí thư Thành ủy cũng khẳng định Đảng bộ, chính quyền và nhân dân TP.HCM luôn xác định chăm lo người có công là trách nhiệm chính trị, là đạo lý và cũng là mệnh lệnh từ trái tim.
Nội dung và ảnh:
LÊ PHAN - TRÍ ĐỨC - DUYÊN PHAN
