Đây là kết quả từ nghiên cứu mới nhất vừa được Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) công bố về tác động của GenAI đối với thị trường lao động ASEAN.
Theo ILO, GenAI có thể tác động đến hơn 20% việc làm tại Việt Nam
ẢNH: ANH QUÂN
Báo cáo "Trí tuệ nhân tạo tạo sinh và thị trường lao động ASEAN: mức độ tác động lớn, nguy cơ gián đoạn hạn chế, mức độ sẵn sàng không đồng đều" phân tích thị trường lao động tại 11 quốc gia ASEAN dựa trên mức độ nghề nghiệp có khả năng bị tác động bởi GenAI và xu hướng ứng dụng công nghệ này.
Theo ước tính của ILO năm 2025, khoảng 22,9% tổng số việc làm tại ASEAN, tương đương gần 80 triệu lao động, thuộc nhóm nghề có khả năng chịu tác động từ GenAI cao hơn mức tối thiểu.
Tuy nhiên, chỉ khoảng 3,3% lực lượng lao động (tương đương 11,7 triệu người) làm việc trong các nghề chịu tác động ở mức cao nhất, trong khi khoảng 67% việc làm hiện chưa được xác định chịu ảnh hưởng đáng kể.
Trong 9 quốc gia ASEAN có số liệu, Singapore dẫn đầu với 42,2% việc làm thuộc nhóm nghề chịu tác động từ GenAI, tiếp đến là Philippines (28,1%), Indonesia (21,7%), Việt Nam (20,8%) và Thái Lan (20,6%).
Theo ILO, số lượng việc làm thuộc nhóm nghề chịu tác động cao vẫn đang gia tăng, song việc ứng dụng GenAI hiện mới ở giai đoạn đầu và diễn ra không đồng đều giữa các lĩnh vực. Công nghệ này chủ yếu được triển khai trong các ngành sử dụng nhiều công nghệ, trong khi các vị trí văn phòng, hành chính - nhóm được đánh giá có mức độ chịu tác động cao vẫn chưa ứng dụng rộng rãi.
Báo cáo cũng cho thấy mức độ tác động của GenAI giữa lao động trẻ và lao động trưởng thành không có nhiều khác biệt. Tuy nhiên, phụ nữ có khả năng làm việc trong các nghề chịu tác động cao gấp đôi nam giới, do tập trung nhiều ở các công việc văn thư, hành chính và chuyên môn.
Về mức độ sẵn sàng ứng dụng AI, Singapore được đánh giá nổi bật nhờ hạ tầng số phát triển, nguồn nhân lực chất lượng cao và chiến lược AI được triển khai đồng bộ.
Theo ILO, dù số lượng việc làm thuộc nhóm nghề chịu tác động cao đang gia tăng, nhưng đến nay chưa có bằng chứng cho thấy AI tạo sinh gây mất việc làm trên diện rộng. Việc ứng dụng GenAI vẫn ở giai đoạn đầu và diễn ra không đồng đều giữa các ngành nghề.
Báo cáo cũng cho thấy nhóm công việc văn phòng, hành chính và chuyên môn là những vị trí có khả năng chịu tác động lớn hơn khi AI ngày càng được ứng dụng. Vì phụ nữ tập trung nhiều ở các ngành nghề này nên khả năng chịu tác động của họ được đánh giá cao gấp khoảng hai lần nam giới. Trong khi đó, mức độ chịu tác động giữa lao động trẻ và lao động trưởng thành không có nhiều khác biệt.
Để tận dụng cơ hội từ AI và hạn chế những tác động tiêu cực, ILO khuyến nghị các quốc gia ASEAN xây dựng cơ chế quản trị AI lấy con người làm trung tâm, mở rộng đào tạo và nâng cao kỹ năng cho người lao động, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ ứng dụng AI, đồng thời tăng cường hợp tác phát triển nguồn nhân lực trong khu vực.
Ông Christian Viegelahn, chuyên gia kinh tế của ILO và là tác giả chính của báo cáo, cho rằng tiếp cận công nghệ thôi là chưa đủ để khai thác hiệu quả GenAI. Theo ông, năng suất phụ thuộc vào đầu tư cho nguồn nhân lực và hệ thống an sinh xã hội, trong khi tương lai của thị trường lao động sẽ được quyết định bởi các chính sách giúp người lao động, doanh nghiệp và các thể chế nâng cao khả năng thích ứng với AI.
