Đột quỵ không xảy ra ngẫu nhiên, phần lớn trường hợp liên quan 6 yếu tố nguy cơ có thể kiểm soát như tăng huyết áp, tiểu đường, cholesterol cao, bệnh tim, hút thuốc và béo phì.
TS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa, Chủ nhiệm Khoa Nội thần kinh Bệnh viện Quân y 175, tại tập huấn Cập nhật chẩn đoán và điều trị đột quỵ toàn quân ngày 29/7, cho biết đột quỵ hiện là nguyên nhân gây tử vong đứng thứ hai trên thế giới, chỉ sau nhồi máu cơ tim, đồng thời là nguyên nhân hàng đầu gây tàn phế. Mỗi năm toàn cầu ghi nhận gần 12 triệu ca mắc mới và khoảng 6,5 triệu người tử vong vì căn bệnh này.
Theo bác sĩ Nghĩa, nhiều người cho rằng đột quỵ xảy ra bất ngờ, song thực tế khoảng 90% nguy cơ liên quan các yếu tố có thể thay đổi được nếu được phát hiện và kiểm soát sớm.
Tăng huyết áp
Đây là yếu tố nguy cơ quan trọng nhất, góp phần vào cả đột quỵ nhồi máu não lẫn xuất huyết não. Điều đáng lo ngại là tăng huyết áp thường diễn tiến âm thầm, không có triệu chứng rõ ràng nên nhiều người chỉ phát hiện bệnh khi đã xảy ra biến chứng.
Phân tích tổng hợp trên hơn 613.000 người cho thấy, chỉ cần giảm huyết áp tâm thu khoảng 10 mmHg đã giúp giảm đáng kể nguy cơ biến cố tim mạch và đột quỵ.
Mỡ máu cao
Cholesterol cao thúc đẩy hình thành mảng xơ vữa, làm hẹp hoặc tắc mạch máu nuôi não, dẫn đến nhồi máu não. Đây là yếu tố có thể kiểm soát bằng chế độ ăn, vận động và thuốc điều trị khi cần thiết.
Xét nghiệm cho người bệnh tại Bệnh viện Quân y 175. Ảnh: Quỳnh Trần
Bệnh tim
Rung nhĩ, suy tim, bệnh van tim hay thiếu máu cơ tim đều làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông, từ đó gây tắc mạch não. Một nghiên cứu kéo dài 30 năm trên 289.000 người cho thấy bệnh nhân suy tim có nguy cơ đột quỵ xuất huyết tăng gấp hai lần và đột quỵ nhồi máu tăng gấp 5 lần so với dân số chung.
Đái tháo đường
Người mắc tiểu đường có nguy cơ đột quỵ cao gấp đôi do đường huyết cao kéo dài gây tổn thương thành mạch, thúc đẩy xơ vữa và rối loạn tuần hoàn não.
Béo phì, ít vận động
Thừa cân, ít tập thể dục làm gia tăng nhiều yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, tiểu đường, rối loạn mỡ máu. Duy trì cân nặng hợp lý và vận động đều đặn có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ đột quỵ.
Hút thuốc lá và uống nhiều rượu bia
Khói thuốc làm tổn thương mạch máu và tăng hình thành huyết khối. Điều đáng chú ý là việc giảm số lượng thuốc lá hút mỗi ngày cũng mang lại lợi ích. Một nghiên cứu cho thấy người hút ít hơn có nguy cơ đột quỵ thấp hơn đáng kể so với nhóm hút 20 điếu mỗi ngày.
TS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa, Chủ nhiệm Khoa Nội thần kinh Bệnh viện Quân y 175, tại tập huấn Cập nhật chẩn đoán và điều trị đột quỵ toàn quân ngày 29/7. Ảnh: Bệnh viện cung cấp
Bác sĩ Nghĩa cho biết kiểm soát tốt 6 yếu tố trên không chỉ giúp phòng ngừa cơn đột quỵ đầu tiên mà còn hạn chế nguy cơ tái phát ở người từng mắc bệnh. "Đột quỵ là cấp cứu y khoa, nhưng phần lớn nguy cơ lại có thể được ngăn chặn từ rất sớm bằng quản lý bệnh mạn tính và thay đổi lối sống", ông nói.
BE FAST là nguyên tắc giúp nhận diện sớm đột quỵ, gồm mất thăng bằng đột ngột (Balance), nhìn mờ hoặc mất thị lực (Eyes), méo miệng (Face), yếu tay chân (Arms), nói khó (Speech). Khi xuất hiện các dấu hiệu này, cần gọi cấp cứu ngay vì mỗi phút trôi qua có khoảng 1,9 triệu tế bào thần kinh bị mất đi.
Lê Phương
