Báo cũ đường xa…

1. Đầu những năm 2000, khi đường Hồ Chí Minh đang khẩn trương thi công. Và những phóng viên, sau bản tin đưa về khởi công, một thời gian sau sẽ đi tiếp để viết về tiến độ. Sau những khẩn trương về tiến độ là chuẩn bị hoàn thành. Hơn phần tư thế kỷ trước, tuyến đường xuyên Việt phía Tây vẫn vô cùng vắng vẻ.

Và mỗi chuyến đi như thế, bao giờ tôi cũng ôm theo một chồng báo Tuổi Trẻ cũ, cả nhật báo, báo cuối tuần và báo cười cùng một vài loại tạp chí dành cho phái nữ. Và dù không hút thuốc nhưng cũng mua vài cây thuốc lá mang theo.

Nếu bạn đã đi trên những cung đường vắng vẻ hun hút giữa đại ngàn ấy bạn sẽ hiểu vì sao ở đó những tờ báo cũ sẽ quý đến như vậy!

Hầm A Roàng, cái hầm xuyên núi phía Tây Thừa Thiên Huế - cái hầm dài nhất trên đường Hồ Chí Minh bây giờ. Buổi chiều nhập nhoạng. Những công nhân lục tục trở về lán trong nhá nhem. Chúng tôi dừng xe và ghé vào lán trại.

Khi đó, những dãy lán dài bằng tre nứa, không điện đài, máy móc, mấy chị công nhân nữ quây quần chuyện gẫu. 

Trao mấy tờ báo, tạp chí cũ thôi, nhưng mấy chị có vẻ cảm động lắm. Thêm bao thuốc lá tặng mấy anh công nhân, hỏi han vậy rồi lại đường xa thiên lý. Cũng khó gặp lại họ lần thứ hai trong đời vì họ cứ theo công trường đi mãi. Dọc đường, chỉ dăm ba điểm dừng như thế, mà thấy ấm lòng đến lạ…

Những năm mà di động chưa phủ sóng đến miền cao, smartphone càng chưa có, và trên những chặng đường Tây Bắc, Việt Bắc mà tôi qua, luôn là những lán trại bên đường như thế, những công nhân và vẻ quạnh vắng trong nhập nhoạng chiều xứ núi, hơi đá loang ra trắng bồng bềnh.

Một lần khác, chúng tôi lại xuyên Việt trên đường Hồ Chí Minh, con đường thênh thang, phẳng lỳ như dải lụa, nhưng cũng có những quãng đường vắng hiu hắt. Như hôm đi từ ngã ba Trạ Ang vào Khe Sanh theo đường Hồ Chí Minh nhánh Tây.

Suốt tuyến đường hơn 200 cây số tôi chỉ gặp đúng hai chiếc ô tô ngược chiều. Qua đỉnh U Bò trong đêm sương và mây phủ kín đường, chiếc ô tô địa hình nhưng chỉ có thể bò từng mét một. Và giữa heo hút sương giăng ấy, tôi lại gặp những lán trại của các công nhân duy tu đường.

Những chặng đường không tháng nào không sạt. Tuyến đường đã là đại lộ nhưng không dễ êm ru lướt xe, và vẫn cần đến họ, những công nhân lo san ủi chỗ núi lở, trồng cỏ, kè đá, chống cây… Và không biết bao lâu rồi, nơi lán trại ấy, không tivi, không điện đài, vẫn ngọn đèn dầu tù mù mỗi đêm, và mỗi ngày lên lại chăm chút những mét đường cho những chiếc xe lướt qua, êm ru và phun khói máy xanh lè.

Chuyến công tác đó đi vội, không kịp nhớ ra những tờ báo cũ! Tôi bất giác trách mình đã quên mang theo chút quà tinh thần bé mọn ấy. Với những lán trại công nhân bên đường chỗ đèo heo hút gió ấy, những tờ báo cũ tuy rất mỏng manh nhưng sẽ ấm lắm tình đời!

Và khi tham gia các diễn đàn "phượt", tôi vẫn kể câu chuyện này cùng bạn bè, rằng những chuyến “phượt” đường xa, những chuyến xe du ngoạn, khám phá những cung đường heo hút… thế nào bạn cũng thấy những lán trại như thế, có thể bạn sẽ không nhớ một bài thơ từng viết rất giản dị: “Dãi gió dầm mưa chẳng nghỉ ngơi. Phu đường vất vả lắm ai ơi. Ngựa xe hành khách thường qua lại. Biết cảm ơn anh được mấy người. (Phu làm đường - Hồ Chí Minh), đừng quên mang theo vài tờ báo cũ, vài gói thuốc lá, vậy thôi, sẽ ấm lắm lòng người làm đường.

2. Cũng như những cung đường heo hút miền Tây, hơn 20 năm trước đi công tác vùng đảo cũng thế. Ở những hòn đảo tiền tiêu như Cồn Cỏ, những anh em thanh niên xung phong đi xây dựng đảo sẽ khó quên những túi báo cũ mà chúng tôi mang theo ra mỗi lần đi công tác. Nhưng cũng có một chuyến ra đảo khiến chúng tôi vô cùng sửng sốt.

Đảo Nam Du, trên vùng biển cực Tây Nam Tổ quốc, chúng tôi gặp ở trạm hải đăng trên đảo một chồng báo Tuổi Trẻ không sót số báo nào, hỏi ra, anh Vũ Năng Huân, trạm trưởng, bảo rằng hơn 10 năm ra đây, niềm vui lớn nhất của anh là được mỗi sáng chạy từ hải đăng xuống cầu tàu, đón chiếc thuyền từ đất liền mang ra cho tờ báo Tuổi Trẻ… 

Hàng ngàn tờ báo được xếp ngay ngắn như thế, những ngày bão động không có báo ra, anh lại đọc báo cũ vẫn vui! Hóa ra tờ báo không chỉ là tờ báo mà có niềm tri âm như một người bạn lúc buồn vui.

Rồi công nghệ phát triển, những gì người đọc cần đọc đều có trong chiếc smartphone trên tay với sóng 3G, 5G… Những trang báo in dù cũ cũng đã không còn là đặc sản mang cho những vùng heo hút niềm vui bé mọn.

Và giờ đây nhiều tờ báo in mà bạn đọc yêu quý đã khép lại sứ mệnh của một giai đoạn.

Nhưng niềm vui của những trang báo cũ mang đến trên dặm dài heo hút vẫn sẽ còn đâu đó, trong những ngổn ngang ký ức đời người…