Phân tích mảnh vỡ cho thấy động cơ tên lửa Kh-101 Nga dùng lá cánh tua-bin đơn tinh thể, được ví như "viên kim cương của ngành công nghệ".
Ihor Shkilnyi, tình nguyện viên và nhà sáng lập quỹ từ thiện Zampotech chuyên hỗ trợ quân đội Ukraine, hồi đầu tuần công bố hình ảnh mảnh vỡ nghi là động cơ tên lửa hành trình tầm xa Kh-101 Nga sản xuất cuối năm 2025. Shkilnyi cho biết các nhà điều tra Ukraine tin rằng động cơ sử dụng lá cánh tua-bin đơn tinh thể, thường xuất hiện trong các mẫu động cơ phản lực hiệu suất cao.
"Bộ phận này sẽ giúp động cơ chịu nhiệt lượng cao hơn, cải thiện hiệu suất nhiên liệu và tăng tầm bắn, bù đắp sụt giảm khi mang đầu đạn cỡ lớn. Sự xuất hiện của công nghệ vật liệu tiên tiến như vậy cũng sẽ thu hút sự chú ý của giới hoạch định chính sách quốc phòng Mỹ", Aamir Khollam, biên tập viên của chuyên trang công nghệ - khoa học Interesting Engineering, cho hay.
Động cơ của tên lửa Kh-101 trong video công bố hôm 12/7. Ảnh chụp màn hình
Trang tin quốc phòng Ấn Độ IDRW cho biết lá cánh tua-bin đơn tinh thể là một trong những linh kiện tinh vi và khó sản xuất nhất trong công nghệ động cơ hàng không.
Công nghệ này loại bỏ các biên hạt, tức là những khuyết tật hai chiều trong cấu trúc tinh thể, vốn khiến chi tiết kim loại thông thường bị suy yếu dưới điều kiện nhiệt độ và ứng suất cực cao. Lá cánh tua-bin đơn tinh thể cho phép động cơ vận hành ở nhiệt độ cao hơn, cải thiện độ bền và khả năng chống mài mòn.
"Nếu động cơ phản lực hàng không được ca ngợi là 'ngọc trai trên vương miện của ngành công nghệ hiện đại', thì lá cánh tua-bin đơn tinh thể chính là 'kim cương được gắn trên viên ngọc trai đó'", báo Global Times của Trung Quốc đánh giá.
Theo Shkilnyi, công nghệ sản xuất lá cánh tua-bin đơn tinh thể lâu nay gắn liền với một nhóm nhỏ doanh nghiệp hàng không vũ trụ phương Tây, trong đó có General Electric ở Mỹ và Rolls-Royce tại Anh.
"Nếu Nga tích hợp được công nghệ tương tự vào động cơ tên lửa Kh-101, đó sẽ là bước tiến đáng kể đối với năng lực sản xuất quốc phòng của nước này, bất chấp nhiều năm bị phương Tây cấm vận", Khollam cho hay.
Tuy nhiên, Đài Phát thanh và Truyền hình Trung ương Trung Quốc hồi năm 2025 cho biết không chỉ Anh, Mỹ mà Trung Quốc, Nga và Pháp đã tự chủ hoàn toàn về công nghệ và quy trình sản xuất lá cánh tua-bin đơn tinh thể. IDRW nhấn mạnh Ấn Độ cũng đã sở hữu công nghệ này.
Wes O'Donnell, cựu quân nhân Mỹ và hiện là nhà phân tích an ninh, lưu ý rằng Liên Xô đã tự phát triển công nghệ đúc đơn tinh thể từ cách đây hàng chục năm, thông qua Viện Vật liệu Hàng không Toàn Nga (VIAM). "Nga không cần phải đánh cắp công nghệ này từ Mỹ hay Anh", O'Donnell nhấn mạnh.
Nhà phân tích Mỹ cho rằng vấn đề là tại sao Nga lại ứng dụng công nghệ này vào động cơ tên lửa chỉ dùng một lần, cũng như làm cách nào mà Moskva có thể "khiến nó đủ rẻ và đáng tin cậy để sản xuất hàng loạt, trang bị cho thứ sẽ phát nổ sau mỗi lần bay".
Shkilnyi cho rằng Nga đã sản xuất lá cánh tua-bin đơn tinh thể bằng công nghệ in 3D, song O'Donnell bày tỏ hoài nghi về thông tin này.
Chuyên gia Mỹ cho biết giới kỹ sư đã thử nghiệm sử dụng công nghệ in 3D để chế tạo cấu trúc siêu hợp kim đơn tinh thể trong 10 năm qua, song chủ yếu nhằm sửa chữa lá cánh bị hỏng thay vì chế tạo mới.
"Đây vẫn là kỹ thuật cực kỳ khó và chủ yếu mang tính thử nghiệm, ngay cả tại các phòng thí nghiệm phương Tây. Theo những tài liệu công khai, chưa có bên nào sản xuất hàng loạt lá cánh tua-bin đơn tinh thể hoàn chỉnh cho động cơ theo cách này", O'Donnell cho hay.
Nhà phân tích Mỹ cho rằng nếu thực sự chế tạo được số lượng lớn lá cánh loại này bằng công nghệ in 3D, Nga đã giải quyết được bài toán mà các phòng thí nghiệm phương Tây đang phải vật lộn để xử lý. Dù vậy, O'Donnell nhấn mạnh cần có thêm rất nhiều bằng chứng để xác định tính chính xác của thông tin.
Tiêm kích F-16 Ukraine đuổi theo tên lửa Kh-101 Nga hồi tháng 11/2025. Video: X/Osinttechnical
Ông nêu giả thuyết Trung Quốc bí mật cung cấp máy móc, thiết bị để giúp Nga "đưa năng lực thời Liên Xô ra khỏi viện thí nghiệm" và mở rộng thành dây chuyền sản xuất thật sự. "Nga không cần bí mật của ai để biết lá cánh đơn tinh thể là gì, mà chỉ cần sự trợ giúp để sản xuất với quy mô lớn", O'Donnell nêu quan điểm.
Giới chuyên gia Ukraine được cho là đang nghiên cứu lá cánh tua-bin đơn tinh thể trên động cơ của tên lửa Kh-101 để xác định cách bộ phận này được sản xuất.
Giới chức Nga chưa bình luận về thông tin.
Tên lửa hành trình Kh-101 là vũ khí chính của oanh tạc cơ chiến lược Tu-95MS và Tu-160. Mỗi quả được trang bị hệ thống dẫn đường quán tính kết hợp định vị vệ tinh và khớp ảnh địa hình nhờ bản đồ kỹ thuật số, cho phép đánh trúng mục tiêu trong vòng tròn bán kính 6-10 m. Các tên lửa lắp đầu dò quang - điện tử được cho là đủ sức tấn công mục tiêu cỡ nhỏ đang di chuyển.
Kh-101 sử dụng động cơ tua-bin phản lực TRDD-50A, đạt tầm bay 2.500-3.500 km, tốc độ hành trình 700 km/h và có thể lao tới mục tiêu với tốc độ tối đa 970 km/h.
Đây là một trong những vũ khí chủ lực trong các đòn tập kích hiệp đồng của Nga nhằm vào Ukraine kể từ đầu chiến sự. Nga dường như bắt đầu trang bị đầu đạn kép cho dòng tên lửa này từ năm 2024, tăng tổng khối lượng đầu đạn lên khoảng 800 kg, gần gấp đôi so với mức 450 kg nguyên bản.
Tên lửa Kh-101 lắp lên oanh tạc cơ Tu-160 Nga trong một cuộc diễn tập. Ảnh: BQP Nga
Phương án tăng kích thước đầu đạn buộc các kỹ sư Nga giảm lượng nhiên liệu mang theo, đòi hỏi trang bị hệ thống đẩy hiệu quả hơn để duy trì tầm bắn và hiệu suất bay. Theo Shkilnyi, lá cánh tua-bin đơn tinh thể giúp tên lửa Kh-101 mang đầu đạn lớn hơn và tăng tầm bay lên tới 5.500 km.
Các tên lửa Kh-101 mà Ukraine thu được gần đây cho thấy Nga liên tục điều chỉnh và cải tiến thiết kế. Mọi thay đổi động cơ của dòng Kh-101 đều được Lầu Năm Góc và NATO chú ý, do tên lửa này là một phần trong kho vũ khí chiến lược phi hạt nhân của Nga.
"Đối với các nhà phân tích quốc phòng Mỹ, thông tin về nâng cấp trên là rất quan trọng, cho thấy Nga vẫn tiếp tục phát triển công nghệ tên lửa chiến lược, bất chấp các biện pháp kiểm soát xuất khẩu và trừng phạt", Khollam nêu quan điểm.
Phạm Giang (Theo Interesting Engineering, Militarnyi, Global Times)
