UBND TP.HCM vừa phê duyệt kế hoạch quản lý chất lượng môi trường nước mặt sông, hồ nội thành giai đoạn 2026 - 2030, trong đó đã công bố bức tranh toàn diện về chất lượng nước mặt trên địa bàn thành phố.
Kết quả quan trắc giai đoạn 2021 - 2025 cho thấy chất lượng nước tại các sông chính nhìn chung vẫn ở mức trung bình đến rất tốt, nhưng xu hướng suy giảm trong 2 năm gần đây đặt ra yêu cầu cấp bách về kiểm soát nguồn thải và bảo vệ nguồn nước.
Chất lượng nước sông Sài Gòn đang xấu đi
Theo kết quả quan trắc, chỉ số chất lượng nước (WQI) trên sông Sài Gòn trong giai đoạn 2021 - 2025 dao động từ 57 - 93, tương ứng mức trung bình đến rất tốt.
Giai đoạn 2021 - 2023, chất lượng nước có xu hướng cải thiện. Tuy nhiên, từ năm 2024 đến năm 2025, xu hướng này đảo chiều khi chất lượng nước giảm trở lại và có sự suy giảm rõ rệt từ khu vực thượng lưu xuống hạ lưu.
Kết quả quan trắc cũng cho thấy một số chỉ tiêu ô nhiễm vẫn vượt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, trong đó thông số Amoni vượt từ 1,2 - 5,2 lần, còn chỉ số COD (nhu cầu oxy hóa học) vượt từ 1,2 - 3,6 lần.
Chất lượng nước sông Sài Gòn có dấu hiệu suy giảm trong 2 năm 2024 - 2025
ẢNH: NHẬT THỊNH
Đáng lo ngại hơn, các tuyến rạch đổ vào sông Sài Gòn tiếp tục là khu vực chịu áp lực ô nhiễm lớn. Chỉ số WQI chỉ đạt từ 25 - 84, dao động từ mức xấu đến tốt. Sau khi cải thiện trong giai đoạn 2021 - 2022, chất lượng nước các tuyến rạch này giảm trong giai đoạn 2023 - 2025 và gần như không thay đổi so với giai đoạn 2016 - 2020.
Một số điểm quan trắc ghi nhận Amoni vượt quy chuẩn tới 87,8 lần, trong khi COD vượt tới 12,3 lần, phản ánh áp lực từ nước thải sinh hoạt và các nguồn thải đô thị đối với hệ thống kênh, rạch nội thành vẫn rất lớn.
Sông Đồng Nai cũng ghi nhận xu hướng suy giảm
Không chỉ sông Sài Gòn, sông Đồng Nai vốn là nguồn nước quan trọng phục vụ cấp nước sinh hoạt của khu vực Đông Nam bộ cũng ghi nhận diễn biến tương tự.
Theo đó, WQI trên sông Đồng Nai đạt từ 74 - 98, ở mức trung bình đến rất tốt. Chất lượng nước tăng trong giai đoạn 2021 - 2023 nhưng giảm trong giai đoạn 2023 - 2025, đồng thời có xu hướng giảm dần từ thượng lưu xuống hạ lưu.
Kết quả quan trắc cho thấy Amoni vượt quy chuẩn từ 1,2 - 1,7 lần. Riêng trong năm 2024, thông số COD tại các vị trí Long Phước, Bình An và Hóa An vượt quy chuẩn từ 1,5 - 2,2 lần.
Các rạch đổ vào sông Đồng Nai nhìn chung có chất lượng nước từ trung bình đến rất tốt, song vẫn còn một số điểm như suối Nhum, suối Xuân Trường và rạch Gò Công chỉ đạt mức kém đến trung bình. Tại các vị trí này, Amoni vượt quy chuẩn tới 35,6 lần, còn COD vượt tới hơn 12 lần.
Tuyến kênh Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên đang dần hồi sinh sau khi cải tạo
ẢNH: NHẬT THỊNH
Bên cạnh những khu vực chịu áp lực ô nhiễm, kết quả quan trắc cũng ghi nhận nhiều nguồn nước mặt vẫn duy trì chất lượng tốt và rất tốt. Trong đó, sông Bé có WQI từ 86 - 97, thuộc nhóm tốt đến rất tốt và chất lượng nước được cải thiện so với giai đoạn trước. Các sông Đu Đủ, sông Thị Vải và sông Ray cũng duy trì chất lượng nước ở mức trung bình đến tốt.
Đặc biệt, các hồ phục vụ cấp nước sinh hoạt như hồ Đá Đen, hồ Sông Ray, Đá Bàng, Kim Long, Suối Giàu, Châu Pha, Xuyên Mộc tiếp tục là những điểm sáng, các thông số quan trắc đều đáp ứng quy chuẩn.
Kiểm soát nguồn thải đổ ra sông
Theo đánh giá của UBND TP.HCM, việc duy trì chất lượng nước tại các hồ chứa và một số dòng sông là nền tảng quan trọng để bảo đảm an toàn nguồn nước phục vụ sinh hoạt và phát triển kinh tế - xã hội.
Trong khi đó, xu hướng suy giảm tại sông Sài Gòn, sông Đồng Nai và nhiều tuyến rạch nội thành cho thấy việc kiểm soát nguồn thải, nâng cao năng lực xử lý nước thải và phục hồi các dòng sông sẽ là nhiệm vụ trọng tâm những năm tới.
Kế hoạch quản lý chất lượng môi trường nước mặt giai đoạn 2026 - 2030 đặt mục tiêu tăng cường kiểm soát nguồn thải vào sông, hồ; quản lý chất lượng nước theo lưu vực; bảo vệ khu vực lấy nước sinh hoạt; kiểm soát hạn ngạch xả thải. Song song đó, thành phố triển khai đồng bộ các giải pháp quan trắc, cảnh báo và giám sát chất lượng nước nhằm từng bước cải thiện các dòng sông, kênh, rạch nội thành.
