Tăng lương cơ sở, phụ nữ sinh con thứ hai được nghỉ thai sản 7 tháng, quy định mới về quản lý viên chức là những chính sách nổi bật có hiệu lực từ tháng 7.
Lương cơ sở tăng lên 2,53 triệu đồng từ 1/7
Theo Nghị định 161/2026, Chính phủ tăng lương cơ sở với cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang từ 2,34 lên 2,53 triệu đồng, áp dụng từ 1/7.
Mức lương cơ sở mới áp dụng với những người làm việc trong cơ quan, tổ chức, đơn vị sự nghiệp công lập của Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, tổ chức chính trị - xã hội trực thuộc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức xã hội thực hiện nhiệm vụ được nhà nước giao ở trung ương, tỉnh, thành phố, xã, phường, đặc khu, đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt và lực lượng vũ trang.
Lương cơ sở là căn cứ để tính tiền lương của cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang theo công thức: lương = lương cơ sở x hệ số lương. Đây cũng là cơ sở để xác định nhiều khoản phụ cấp trong khu vực công như phụ cấp chức vụ, phụ cấp khu vực, thâm niên và các chế độ chính sách khác.
Chính phủ cũng đã ban hành nghị định 162/2026 quy định điều chỉnh lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp hằng tháng. Từ ngày 1/7, người đang hưởng lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp hằng tháng sẽ được điều chỉnh tăng thêm 8% trên mức hưởng của tháng 6/2026. Người có mức hưởng bằng hoặc thấp hơn 3,5 triệu đồng/tháng sẽ được tăng thêm 300.000 đồng/người/tháng; trường hợp có mức hưởng trên 3,5 triệu đồng/tháng nhưng thấp hơn 3,8 triệu đồng/tháng thì được nâng lên bằng 3,8 triệu đồng/tháng.
Cán bộ giải quyết thủ tục hành chính cho người dân tại Trung tâm hành chính công phường Thủ Đức, TP HCM, tháng 7/2025. Ảnh: Quỳnh Trần
Quản lý viên chức theo vị trí việc làm
Luật Viên chức (sửa đổi) được Quốc hội khóa 15 thông qua tại kỳ họp 10 và có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Luật thay đổi cách thức quản lý viên chức từ mô hình chủ yếu dựa vào ngạch, bậc, thâm niên và tính ổn định của biên chế sang quản lý theo vị trí việc làm, năng lực và kết quả thực hiện nhiệm vụ.
Việc tuyển dụng, bố trí, đánh giá, đào tạo, trả lương và sàng lọc đều gắn với vị trí việc làm và mức độ hoàn thành nhiệm vụ. Thu nhập và cơ hội nghề nghiệp của viên chức được xác định trực tiếp thông qua kết quả công việc, thay vì phụ thuộc chủ yếu vào thâm niên hay tính ổn định của biên chế.
Một thay đổi khác của Luật Viên chức sửa đổi là cho phép viên chức được góp vốn, tham gia quản lý, điều hành doanh nghiệp, hợp tác xã, bệnh viện, cơ sở giáo dục, tổ chức nghiên cứu khoa học ngoài công lập, với điều kiện không vi phạm pháp luật về phòng, chống tham nhũng, pháp luật chuyên ngành và không phát sinh xung đột lợi ích.
Viên chức có thêm cơ hội hợp pháp để gia tăng thu nhập, phát triển nghề nghiệp. Song, Luật có yêu cầu ràng buộc chặt chẽ hơn. Viên chức chỉ được tham gia các hoạt động ngoài khu vực công khi không xung đột lợi ích và không ảnh hưởng nhiệm vụ tại đơn vị công tác.
Tăng thời gian nghỉ thai sản
Luật Dân số sửa đổi có hiệu lực từ ngày 1/7, quy định phụ nữ sinh con thứ hai được nghỉ thai sản 7 tháng (tăng một tháng so với hiện hành), trong khi người chồng được nghỉ 10 ngày để cùng chăm sóc gia đình.
Thay vì khuyến khích mỗi cặp đôi chỉ có từ 1 đến 2 con như quy định cũ, luật mới trao quyền tự quyết về thời điểm, số lượng và khoảng cách sinh. Quyết định này dựa trên điều kiện sức khỏe, thu nhập và hoàn cảnh cụ thể của mỗi gia đình. Đây là giải pháp cấp thiết nhằm vực dậy mức sinh thấp hiện nay và khắc phục chênh lệch mức sinh giữa các vùng miền.
Luật cũng quy định Nhà nước sẽ hỗ trợ tài chính cho phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi, người tại vùng có mức sinh thấp hoặc thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số rất ít người. Đặc biệt, các gia đình sinh đủ hai con sẽ được ưu tiên mua hoặc thuê nhà ở xã hội. Luật nghiêm cấm việc lựa chọn giới tính thai nhi. Người có hành vi thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi nhằm mục đích phá thai sẽ bị đình chỉ hành nghề khám, chữa bệnh.
Học sinh tại trường Mầm non Ánh Sao, phường Yên Sở, Hà Nội. Ảnh: Tùng Đinh
Thủ đô được trao thẩm quyền vượt trội
Một trong những thay đổi căn bản nhất của Luật Thủ đô 2026 (hiệu lực từ 1/7) là chuyển từ cơ chế "phân cấp" sang "phân quyền triệt để". Việc phân quyền không chỉ dừng ở giao nhiệm vụ mà bao gồm cả quyền quyết định, đi kèm trách nhiệm giải trình. Về tổ chức bộ máy, thành phố được quyền quy định số lượng, việc thành lập, giải thể cơ quan chuyên môn khác với quy định của trung ương; tự quyết định biên chế và chế độ quản lý công chức riêng.
Luật Thủ đô 2026 mở ra cơ chế đặc biệt khi cho phép HĐND, UBND và Chủ tịch UBND thành phố ban hành văn bản quy phạm pháp luật có nội dung khác với quy định của cơ quan Trung ương trong một số trường hợp. Đó là điều chỉnh trình tự, thủ tục hành chính để phù hợp với thực tiễn thành phố, miễn là bảo đảm đơn giản hóa, không gây khó khăn thêm cho tổ chức, cá nhân.
Lần đầu tiên Luật Thủ đô quy định rõ cơ chế thí điểm chính sách mới, cho phép Hà Nội thử nghiệm các mô hình chưa có trong luật hoặc khác với luật hiện hành. Luật 2026 cho phép Hà Nội thí điểm cả trong xây dựng chính sách, cơ chế mới nói chung và phát triển công nghệ, sản phẩm, dịch vụ mới. Thời gian thí điểm cơ chế, chính sách lên đến 5 năm và có thể được gia hạn thêm 5 năm.
Bổ sung nhiều loại thu nhập chịu thuế
Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025 hiệu lực thi hành từ ngày 1/7, bổ sung hàng loạt các khoản thu nhập chịu thuế mới nhằm bao quát các hoạt động kinh tế hiện đại. Đó là thu nhập từ hoạt động đại lý, môi giới, hợp tác kinh doanh với tổ chức; từ hoạt động kinh doanh thương mại điện tử, nền tảng số; thù lao, các khoản lợi ích bằng tiền hoặc không bằng tiền dưới mọi hình thức; thu nhập từ chuyển nhượng tên miền quốc gia Việt Nam ".vn".
Danh sách này còn có thu nhập từ chuyển nhượng kết quả giảm phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon; từ chuyển nhượng biển số xe trúng đầu giả theo quy định của pháp luật; từ chuyển nhượng tài sản số và từ chuyển nhượng vàng miếng.
Các khoản thu nhập được miễn thuế được bổ sung mới gồm thu nhập từ lợi tức cổ phần của thành viên hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã nông nghiệp; lãi trái phiếu chính quyền địa phương; tiền lương làm việc ban đêm, làm thêm giờ, tiền lương, tiền công trả cho những ngày không nghỉ phép; thu nhập do quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung, quỹ hưu trí tự nguyện chi trả và thu nhập của chuyên gia nước ngoài làm việc tại dự án ODA, cơ quan Liên Hợp Quốc, cá nhân tham gia lực lượng gìn giữ hòa bình...
Sơn Hà
