Nhà đầu tư dễ mắc sai lầm khi chạy theo các kênh tăng nóng mà quên đi tính cân bằng và đa dạng để giảm thiểu rủi ro khi biến động, theo chuyên gia.
Tại hội nghị đầu tư năm 2026 do Chứng khoán Thiên Việt (TVS) tổ chức ngày 10/7, các chuyên gia tài chính đề cập nhiều về cách tối ưu hoạt động đầu tư trong bối cảnh nhiều biến động.
Theo ông Nguyễn Duy Linh, Tổng giám đốc Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội (SHS), môi trường đầu tư hiện nay buộc nhà đầu tư phải thay đổi tư duy. Thay vì chỉ tìm kiếm lợi nhuận ngắn hạn, họ cần xem xét mỗi quyết định dưới góc độ quản trị tài sản. Do đó, trước khi rót tiền, nhà đầu tư cần trả lời 3 câu hỏi: khoản tiền này sẽ được sử dụng khi nào, mức rủi ro có thể chấp nhận đến đâu và tài sản đó đóng vai trò gì trong toàn bộ danh mục.
"Tài sản tốt chưa chắc là khoản đầu tư hời nếu được mua ở mức giá quá cao hoặc chiếm tỷ trọng lớn trong danh mục", ông nói.
Nhà đầu tư theo dõi thị trường chứng khoán tại một công ty ở TP HCM. Ảnh: Thanh Tùng
Điểm được nhiều diễn giả cùng nhấn mạnh là rủi ro lớn nhất của nhà đầu tư hiện nay không nằm ở việc lựa chọn sai tài sản mà ở cách phân bổ tài sản. Ông Nguyễn Triệu Vinh, Phó giám đốc Khối Đầu tư kiêm Giám đốc Đầu tư cổ phiếu Công ty Quản lý Quỹ Vietcombank (VCBF), cho rằng không ít người chỉ gửi tiết kiệm vì ưu tiên sự an toàn.
Ngược lại, nhiều nhà đầu tư khác lại dồn phần lớn tài sản vào cổ phiếu hoặc bất động sản khi thị trường thuận lợi. Hai cách tiếp cận này đều khiến danh mục dễ mất cân bằng trước lạm phát hoặc những biến động trong chu kỳ kinh tế.
Theo ông, mỗi loại tài sản đều có vai trò riêng. Tiền gửi đáp ứng nhu cầu thanh khoản, trái phiếu giúp ổn định danh mục, trong khi cổ phiếu là động lực tăng trưởng dài hạn. Việc kết hợp các nhóm tài sản thay vì đặt cược vào một kênh duy nhất sẽ giúp nhà đầu tư đạt mục tiêu tài chính với mức biến động thấp hơn.
Tổng giám đốc SHS cũng cho rằng tâm lý "tất tay" vẫn là một trong những sai lầm phổ biến nhất mà ngay bản thân ông cũng từng mắc phải. Khi giá bất động sản tăng, dòng tiền lại đổ vào đất, còn lúc vàng lập đỉnh hay chứng khoán bứt phá, vốn tiếp tục dịch chuyển sang những tài sản đang "nóng". Theo chuyên gia, mỗi loại tài sản đều có chu kỳ tăng giảm riêng và việc liên tục chạy theo xu hướng khiến nhà đầu tư dễ mua ở vùng giá cao, bán khi thị trường điều chỉnh.
Đồng tình, ông Vũ Kim, Giám đốc Quản lý tài sản Standard Chartered Việt Nam, cho rằng cảm xúc là yếu tố chi phối phần lớn quyết định đầu tư. Trên thị trường, nhà đầu tư thường dao động giữa hai thái cực: sợ bỏ lỡ cơ hội và quá lo ngại khi giá tài sản giảm.
Ông Kim phân tích, nguyên tắc đầu tiên trong quản trị tài sản là hiểu nhu cầu của chính mình trước khi dự báo thị trường. Những khoản tiền dự kiến sử dụng trong 1-2 năm cần được rót vào tài sản an toàn, có tính thanh khoản cao. Ngược lại, nguồn vốn dành cho mục tiêu 5-10 năm có thể chấp nhận biến động lớn hơn để đổi lấy khả năng sinh lời.
Báo cáo của TVS chỉ ra 86% nhà đầu tư tin rằng không nên để phần lớn tài sản vào một kênh, nhưng chỉ 24% thực sự đa dạng hóa phân bổ tài sản. Đồ họa: TVS
Thay vì cố gắng dự báo "đỉnh" hay "đáy" của thị trường, Giám đốc Quản lý tài sản Standard Chartered Việt Nam khuyên nhà đầu tư định kỳ tái cân bằng danh mục về tỷ trọng mục tiêu. Khi một tài sản tăng quá mạnh, tỷ trọng của nó sẽ được giảm xuống, và bổ sung những tài sản giảm giá. Cách làm này giúp hạn chế việc mua đuổi ở vùng giá cao hoặc bán tháo khi thị trường điều chỉnh.
Ở góc độ quản lý quỹ, ông Nguyễn Triệu Vinh cho rằng thời gian đầu tư cũng cần được đặt lên trước câu hỏi "nên mua tài sản nào". Với khoản tiền chỉ nhàn rỗi dưới một năm, tiền gửi hoặc trái phiếu thường phù hợp hơn cổ phiếu do hạn chế rủi ro biến động. Trong khi đó, nếu mục tiêu đầu tư kéo dài từ 3 năm trở lên, cổ phiếu có nhiều cơ hội mang lại mức sinh lời tốt hơn nhờ khả năng phục hồi của thị trường qua các chu kỳ.
Ngoài việc phân bổ danh mục, các chuyên gia cũng lưu ý nhà đầu tư không nên chỉ tập trung vào biến động giá tài sản mà bỏ qua những rủi ro có thể ảnh hưởng trực tiếp đến kế hoạch tài chính. Lạm phát, tỷ giá, khả năng thanh khoản cá nhân, áp lực trả nợ hay những biến cố sức khỏe đều có thể buộc nhà đầu tư phải bán tài sản ngoài kế hoạch nếu không chuẩn bị nguồn dự phòng.
Ông Nguyễn Duy Linh cho rằng công nghệ và AI đang giúp nhà đầu tư tiếp cận thông tin nhanh hơn, nhưng không thể thay thế tư duy và tính kỷ luật. Do đó, sự khác biệt giữa một nhà đầu tư thành công và số đông nằm ở khả năng xây dựng danh mục hợp lý, kiên trì với chiến lược phân bổ tài sản và giữ kỷ luật trong quá trình đầu tư.
Tất Đạt
