Người dân cầm chân dung Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei trong cuộc biểu tình tại Beirut, Lebanon ngày 10-6 - Ảnh: AFP
Đêm 10 rạng sáng 11-6, Mỹ không kích hàng loạt mục tiêu trên khắp Iran, đánh dấu ngày tấn công thứ hai liên tiếp. Tehran lập tức đáp trả bằng tuyên bố phong tỏa hoàn toàn eo biển Hormuz và tập kích 18 cơ sở có quân Mỹ đồn trú trong khu vực.
Giới phân tích cho rằng các diễn biến này đang đào sâu thêm một nghịch lý: cả hai bên không từ bỏ lệnh ngừng bắn ký hồi tháng 4, nhưng cũng không có dấu hiệu nhượng bộ - thậm chí còn leo thang xung đột nhằm giành lợi thế trên bàn đàm phán.
Đòn đánh trải khắp lãnh thổ Iran
Đợt leo thang mới nhất bùng lên sau khi một trực thăng Apache của Mỹ bị bắn rơi gần eo biển Hormuz đêm 8-6. Ông Trump cáo buộc Iran đứng sau vụ việc và tuyên bố trả đũa, mở đầu chuỗi tấn công qua lại giữa hai bên.
Theo Al Jazeera, các cuộc không kích của Mỹ trong đêm 10-6 diễn ra hai, thậm chí ba đợt, đánh trúng gần chục tỉnh, thành - từ đảo Kish, Sirik, Minab, Bandar Abbas ở miền nam đến Isfahan ở miền trung và Karaj phía tây Tehran.
Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) xác nhận đã "hoàn tất" các đòn đánh được gọi là "tự vệ", nhằm vào hệ thống giám sát quân sự, thông tin liên lạc và phòng không trên khắp Iran.
Đáng chú ý, truyền thông Iran cáo buộc Mỹ đánh trúng nhiều cơ sở trữ nước, khiến hơn 20.000 dân mất nước sinh hoạt giữa lúc nắng nóng trên 38°C.
Phân tích của báo New York Times củng cố cáo buộc này: ảnh vệ tinh thương mại chụp sáng 9-6 cho thấy hai công trình trữ nước trên đồi ngoài khu dân cư, khớp với mô tả của lãnh đạo cơ quan cấp nước địa phương.
Mảnh vỡ tại hiện trường được giới nghiên cứu nhận dạng là bom dẫn đường chính xác GBU-39, phù hợp với lỗ thủng gọn trên nóc nhà và phạm vi nổ hẹp.
Hiện chưa rõ Mỹ có chủ đích nhắm vào các cơ sở này hay không. Nếu được xác nhận là cố ý, việc tấn công hạ tầng dân sự có thể cấu thành tội ác chiến tranh.
Ở chiều ngược lại, Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố tập kích hai đợt vào 18 cơ sở có quân Mỹ đồn trú ở Trung Đông. Kuwait thông báo đóng không phận và đang bắn hạ khí tài Iran. Còi báo động cũng vang khắp Bahrain.
"Đàm phán bằng bom"
Công trình cấp nước bị hư hại tại Bemani, miền nam Iran. Trên bức tường còn sót lại vẫn hiện dòng chữ "Nước là mạch đập của sự sống" - Ảnh: NEW YORK TIMES
Theo Al Jazeera, không dễ dự đoán Mỹ và Iran sẽ còn leo thang đến đâu, hay liệu lệnh ngừng bắn có bị xé bỏ hay không.
Ngay trong nội bộ Mỹ, các tín hiệu cũng đầy mâu thuẫn. Một mặt, CENTCOM cố gắng mô tả các đòn đánh vào Iran là hành động "tự vệ". Mặt khác, ông Trump gọi đây là những đòn "tàn khốc và dữ dội", đồng thời đe dọa sẽ lặp lại nếu Tehran không ký thỏa thuận.
Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth thậm chí tuyên bố: "Nếu chúng tôi cần đàm phán bằng bom, chúng tôi sẽ đàm phán bằng bom", đồng thời cáo buộc Iran "câu giờ" trên bàn thương lượng.
Tuy nhiên giới phân tích chỉ ra rằng chiến thuật vừa "đàm" vừa "phá" chỉ phát huy tác dụng nếu đối phương chịu nhún nhường - điều Tehran đang cho thấy ngược lại.
Truyền thông Iran liên tục bác bỏ tuyên bố của ông Trump về các cuộc điện đàm với lãnh đạo cấp cao nước này; thay vào đó, Tehran khẳng định đang "chuẩn bị cho đòn đáp trả nặng nề".
Khi cả hai cùng "đàm phán bằng bom", kết quả là thế giằng co. Cựu đại sứ Mỹ tại Algeria Henry Ensher nhận định Washington và Tehran đều "mắc kẹt" trong bế tắc, cùng vớ lấy vũ lực - công cụ dễ dùng nhất - để thoát ra. Ông dự báo: "Tôi không thấy lý do gì để tin cách này sẽ hiệu quả. Đáng tiếc, kết cục dễ xảy ra nhất là tình hình sẽ tiếp tục mắc kẹt".
Đó cũng là điều Tổng thư ký Liên hợp quốc António Guterres cảnh báo trước Hội đồng Bảo an ngày 10-6, khi mô tả lệnh ngừng bắn hiện tại thực chất chỉ là "giảm bắn": "Chúng ta không nên xem nhẹ nguy cơ giảm bắn biến thành khai hỏa toàn diện - nói cách khác là chiến tranh toàn diện".
