Tổng thống Mỹ Donald Trump - Ảnh: AP
Ngày 26-6, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố trên mạng xã hội Truth Social rằng bất kỳ quốc gia châu Âu nào áp dụng thuế dịch vụ số đối với các công ty công nghệ sẽ "ngay lập tức phải đối mặt với mức thuế 100%" đối với toàn bộ hàng hóa xuất khẩu sang Mỹ.
Ông khẳng định mức thuế này sẽ được áp dụng tức thì, bất chấp các hiệp định hay thỏa thuận thương mại hiện hành. Theo ông Trump, "nhiều quốc gia châu Âu" đang thảo luận việc áp thuế dịch vụ số và một số nước đã tiến gần tới thời điểm triển khai.
Tuy nhiên theo Đài CNN, trái với phản ứng hoảng loạn của thị trường và các đồng minh khi ông Trump đưa ra những lời đe dọa tương tự một năm trước, lần này giới quan sát phản ứng vô cùng bình thản.
Các nhà phân tích nhận định lời đe dọa áp thuế tức thì của ông Trump hiện khó có khả năng trở thành hiện thực do những rào cản pháp lý ngay tại Mỹ.
Tòa án đã tước"vũ khí thuế quan" của ông Trump
Nguyên nhân khiến giới quan sát và các nhà lãnh đạo châu Âu không còn "nao núng" bắt nguồn từ quyết định mang tính bước ngoặt của Tòa án Tối cao Mỹ vào tháng 2 vừa qua.
Trước đây, khi muốn nhanh chóng áp đặt thuế quan, ông Trump đã viện dẫn Đạo luật Quyền hạn kinh tế khẩn cấp quốc tế (IEEPA) năm 1974. Tuy nhiên Tòa án Tối cao đã phán quyết rằng việc dùng luật này để áp thuế là vượt quá thẩm quyền của Tổng thống.
Trong phán quyết, Chánh án John Roberts nhấn mạnh Quốc hội chỉ trao quyền áp thuế trong những trường hợp và điều kiện được quy định rõ ràng, chứ không cho phép Tổng thống tự do áp thuế theo ý muốn.
Ông Jeffrey Schwab - luật sư của Liberty Justice Center, tổ chức đứng đầu vụ kiện dẫn tới phán quyết trên - cho rằng Tổng thống chỉ có thể áp thuế khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện và quy trình mà luật quy định.
Kịch bản nào cho cuộc chiến thuế quan sắp tới?
Sau khi mất công cụ pháp lý mạnh nhất, chính quyền ông Trump chuyển sang áp mức thuế đồng loạt 10% theo một cơ chế khác và khởi động các cuộc điều tra theo Điều khoản 301 của Luật Thương mại Mỹ.
Mặc dù Điều khoản 301 có thể mở đường cho mức thuế cao hơn, nhưng quy trình này thường kéo dài nhiều tháng để hoàn thành, chứ không thể có hiệu lực "ngay lập tức" như ông Trump đe dọa.
Đáng chú ý, dù Tòa án Tối cao đã bác bỏ nỗ lực trước đó của ông Trump nhằm áp thuế toàn cầu 10%, chính quyền Mỹ gần đây vẫn công bố các mức thuế mới từ 10-12,5% đối với hàng chục quốc gia, với lý do các nước này chưa làm đủ để ngăn chặn lao động cưỡng bức.
Thực tế trong nhiệm kỳ đầu tiên, ông Trump cũng từng sử dụng Điều khoản 301 để điều tra thuế dịch vụ số của nhiều nước châu Âu. Dù vậy, các cuộc điều tra khi đó không dẫn đến việc áp thuế, mà chủ yếu được dùng làm đòn bẩy trong đàm phán.
Do đó dù ông Trump vẫn có thể tiếp tục sử dụng các cuộc điều tra thương mại để gây sức ép với châu Âu, giới chuyên gia cho rằng khả năng Washington có thể ngay lập tức áp mức thuế 100% như tuyên bố là rất thấp, do những rào cản pháp lý từ hệ thống luật pháp Mỹ.
"Dịch vụ số" bao gồm nhiều lĩnh vực kinh doanh khác nhau, từ quảng cáo của Google đến dịch vụ phát nhạc trực tuyến của Spotify.
Thuế dịch vụ số được thiết kế để các chính phủ có thể thu thuế từ các doanh nghiệp lớn hoạt động trên môi trường trực tuyến, kể cả khi doanh nghiệp đó chưa có lợi nhuận tại nước sở tại.
Do phần lớn các tập đoàn công nghệ lớn là của Mỹ, ông Trump nhiều lần chỉ trích loại thuế này là phân biệt đối xử với doanh nghiệp Mỹ. Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ cũng từng nhận định đánh giá này đúng trong một số trường hợp.
