Tính đến tháng 12.2024, Việt Nam có khoảng 3.500 công chứng viên. Tuy nhiên, theo quy định tại luật Công chứng năm 2024, dự kiến từ ngày 1.7.2027 sẽ có 500 - 600 công chứng viên thuộc diện đương nhiên miễn nhiệm do quá 70 tuổi.
Cục Bổ trợ tư pháp đề xuất bỏ hình thức viết khi kiểm tra tập sự hành nghề công chứng (ảnh minh họa)
ẢNH: T.N
Cục Bổ trợ tư pháp, Bộ Tư pháp, dự báo xảy ra tình trạng thiếu công chứng viên, do đó cần tổ chức các kỳ kiểm tra kết quả tập sự hành nghề công chứng nhằm bổ sung nguồn nhân lực.
Dù vậy, thực tiễn các kỳ kiểm tra gần đây, gồm 1 bài kiểm tra trắc nghiệm trên máy tính và 1 bài kiểm tra viết, đã phát sinh một số hạn chế.
Việc kiểm tra viết khiến khâu tổ chức và chấm điểm mất nhiều thời gian, kinh phí, nhân lực hơn (thành lập nhiều ban) so với kiểm tra trắc nghiệm. Thí sinh cũng mất nhiều thời gian hơn để hoàn thành và chờ đợi công bố kết quả.
Cơ quan này đề xuất sửa đổi Thông tư số 06/2025 quy định về tập sự hành nghề công chứng, theo hướng bỏ hình thức kiểm tra viết. Kỳ kiểm tra sẽ gồm 2 bài trắc nghiệm trên máy tính. Bài thứ nhất về pháp luật công chứng, chứng thực và quy tắc đạo đức hành nghề công chứng; bài thứ hai về kỹ năng hành nghề công chứng.
Góp ý đề xuất trên, nhiều cơ quan lo ngại về chất lượng của kỳ kiểm tra. Học viện Tư pháp cho rằng kiểm tra kỹ năng hành nghề công chứng bằng hình thức trắc nghiệm sẽ không đánh giá được năng lực cốt lõi (tư duy pháp lý, kỹ năng lập luận, diễn đạt, xử lý tình huống và soạn thảo văn bản) của thí sinh, cần duy trì hình thức viết trên máy tính.
Sở Tư pháp Hà Nội và Lào Cai chung quan điểm. Đặc thù nghề công chứng đòi hỏi trực tiếp kiểm tra tính hợp pháp của giao dịch, nhận diện rủi ro và xử lý tình huống, vì thế kiểm tra tự luận mới đánh giá được khả năng tư duy vận dụng pháp luật và lập luận pháp lý của người tập sự.
Phản hồi các băn khoăn, Cục Bổ trợ tư pháp khẳng định tổ chức kỳ kiểm tra 100% trắc nghiệm sẽ bảo đảm tính khách quan, công bằng, giảm thời gian và chi phí tuân thủ. Việc đánh giá các kỹ năng của thí sinh sẽ được nghiên cứu trong quá trình làm đề.
Luật Công chứng năm 2024 quy định đạt yêu cầu kỳ kiểm tra kết quả tập sự hành nghề công chứng là điều kiện bắt buộc trước khi bổ nhiệm công chứng viên.
Các kỳ kiểm tra kết quả tập sự hiện nay do Bộ Tư pháp trực tiếp tổ chức, với hội đồng kiểm tra do Bộ trưởng Bộ Tư pháp quyết định thành lập, lãnh đạo Bộ làm chủ tịch hội đồng.
Vì tính chất quan trọng như trên, kỳ kiểm tra kết quả tập sự hành nghề công chứng được đánh giá là "cửa ải" không hề dễ dàng. Thống kê tại 3 kỳ kiểm tra gần đây nhất, tỷ lệ thí sinh đạt yêu cầu liên tục giảm, từ 42,5% xuống 30% rồi 16,4%.
Cục Bổ trợ tư pháp nhận định việc chuyển toàn bộ 2 bài kiểm tra sang trắc nghiệm sẽ mang lại nhiều lợi ích, song cũng đặt ra khả năng số lượng công chứng viên tăng khá nhanh trong thời gian tới, bởi xác xuất đạt yêu cầu khi kiểm tra trắc nghiệm thường cao hơn kiểm tra viết.
Kỳ kiểm tra kết quả tập sự hành nghề công chứng lần tới đây dự kiến được tổ chức vào quý 4/2026.
