Bộ Y tế đề xuất cho phép các địa phương tự quyết mức hỗ trợ tài chính hàng cho trẻ từ khi sinh đến đủ 36 tháng tuổi nhằm vực dậy mức sinh đang chạm đáy lịch sử.
Bộ Y tế đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư hướng dẫn chính sách dân số mới, trong đó điểm nhấn quan trọng là đề xuất cho phép các địa phương chi ngân sách hỗ trợ tiền mặt hàng tháng cho trẻ em từ khi chào đời đến mốc 36 tháng tuổi. Đây là nỗ lực mới nhất nhằm vực dậy mức sinh của Việt Nam vốn đang chạm đáy lịch sử với trung bình 1,91 con trên một phụ nữ, thấp hơn mức sinh thay thế cần thiết.
Dự thảo lần này trao quyền chủ động cho các tỉnh, thành phố, theo đó tùy vào tiềm lực tài chính và đặc thù xã hội, mỗi địa phương tự quyết định mức chi và hình thức hỗ trợ sao cho sát thực tế nhất. Thay vì áp dụng một con số chung cho cả nước, các tỉnh có thể chọn cấp tiền mặt hoặc hiện vật cho phụ nữ mang thai và người sinh đủ hai con.
Ngoài khoản trợ cấp hàng tháng cho trẻ đến 3 tuổi, dự thảo còn mở rộng các gói hỗ trợ khác như chi phí ăn trưa cho trẻ mầm non hoặc khen thưởng trực tiếp cho những phụ nữ hoàn thành mục tiêu sinh con trước 35 tuổi.
Số liệu từ Cục Dân số cho thấy dù các chính sách khuyến sinh đã triển khai 5 năm qua nhưng hiệu quả chưa như kỳ vọng do mức hỗ trợ hiện nay quá thấp. Phần lớn các địa phương mới chỉ dừng lại ở việc thưởng từ 450.000 đồng đến một triệu đồng mỗi trường hợp, con số này trở nên quá nhỏ bé so với chi phí nuôi dạy một đứa trẻ hiện nay.
Thực tế tại một số điểm sáng như Tây Ninh, địa phương này đã chi gần 20 tỷ đồng để thưởng cho các xã đạt tỷ lệ sinh tốt và hỗ trợ hơn 4.500 phụ nữ sinh đủ hai con. Tương tự, Đồng Nai và Hải Phòng cũng chi hàng tỷ đồng từ ngân sách để tiếp sức cho các gia đình. Tuy nhiên, để tạo ra bước ngoặt thực sự, việc chuyển từ thưởng một lần sang hỗ trợ tài chính định kỳ hàng tháng được xem là giải pháp mang tính bền vững và thực chất hơn.
Em bé sinh ngày 2/9 tại bệnh viện Phụ sản Trung Ương. Ảnh: Giang Huy
Bên cạnh mục tiêu tăng số lượng con trung bình, dự thảo của Bộ Y tế còn nhắm đến việc cân bằng giới tính và nâng cao chất lượng giống nòi. Các địa phương sẽ xây dựng chính sách tôn vinh gia đình sinh hai con gái, đồng thời miễn giảm học phí và hỗ trợ bảo hiểm y tế cho trẻ em gái tại các vùng nghèo. Nhóm yếu thế, hộ nghèo cũng sẽ nhận hỗ trợ miễn phí về sàng lọc trước sinh, sơ sinh và các dịch vụ tránh thai, chăm sóc sức khỏe định kỳ.
Sau khi thông tư này chính thức ban hành, Sở Y tế các tỉnh sẽ trực tiếp tham mưu để Hội đồng nhân dân cùng cấp phê duyệt mức chi cụ thể, đảm bảo phù hợp với túi tiền của ngân sách địa phương và nhu cầu của người dân tại chỗ.
Các cường quốc Đông Á như Hàn Quốc, Nhật Bản hay Singapore cũng chi hàng tỷ USD vào các gói "tiền mặt từ khi sinh" (baby bonuses) và trợ cấp hàng tháng cho trẻ em, song kết quả vẫn chưa thể đảo ngược tình trạng mức sinh thấp kỷ lục.
Tại châu Âu, nhóm nước Bắc Âu đạt được hiệu quả khả quan hơn khi kết hợp trợ cấp tiền mặt với hệ thống phúc lợi toàn diện, tập trung vào việc miễn phí giáo dục mầm non và kéo dài kỳ nghỉ thai sản hưởng nguyên lương cho cả cha lẫn mẹ. Kinh nghiệm từ Hungary cho thấy các biện pháp mạnh tay như miễn thuế thu nhập cá nhân trọn đời cho phụ nữ sinh 4 con có thể tạo ra cú hích tức thời, nhưng khó duy trì sự ổn định dân số nếu thiếu các yếu tố về an sinh xã hội dài hạn.
Giới chuyên gia quốc tế đánh giá hỗ trợ tài chính chỉ đóng vai trò "cần" để giảm bớt gánh nặng kinh phí nuôi con, trong khi yếu tố "đủ" nằm ở chính sách cân bằng giữa công việc và cuộc sống cùng sự bình đẳng giới trong việc chăm sóc trẻ. Nhìn chung, tiền mặt là giải pháp hỗ trợ cấp thiết, nhưng hiệu quả thực tế phụ thuộc lớn vào mức độ sẵn có của hạ tầng dịch vụ công và sự ổn định của nền kinh tế tại mỗi quốc gia.
Lê Nga
