Nhìn nhận hoạt động tiêu thụ hàng giả qua mạng rất phức tạp, Bộ Công an kiến nghị siết trách nhiệm sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và xác thực danh tính người bán.
Bộ Y tế vừa có văn bản giải trình, tiếp thu một số ý kiến trong quá trình xây dựng dự án Luật An toàn thực phẩm sửa đổi. Góp ý vào dự thảo, Bộ Công an cho rằng dự thảo ban đầu mới đề cập đến quảng cáo thực phẩm trên không gian mạng, trong khi thực tế cho thấy đối tượng vi phạm đang thay đổi phương thức hoạt động rất nhanh.
Xu hướng hiện nay là tiêu thụ hàng giả, hàng kém chất lượng thông qua các sàn thương mại điện tử, Facebook, TikTok và hình thức bán hàng trực tuyến khác. Đây được xem là một trong những nguyên nhân khiến việc phát hiện, truy vết và xử lý vi phạm trở nên khó khăn hơn so với mô hình kinh doanh truyền thống.
Theo Bộ Công an, nếu chỉ quản lý hoạt động quảng cáo mà chưa làm rõ trách nhiệm của các nền tảng nơi diễn ra giao dịch thì sẽ khó kiểm soát hiệu quả các vi phạm.
Người tiêu dùng xem livestream bán hàng qua mạng xã hội. Ảnh: Thành Nguyễn
Từ thực tế nêu trên, Bộ Công an đề nghị bổ sung quy định cụ thể về trách nhiệm của sàn thương mại điện tử và mạng xã hội tham gia hoạt động kinh doanh thực phẩm. Dự Luật cần yêu cầu nền tảng xác thực danh tính người bán thực phẩm. Việc xác thực người bán là điều kiện cần thiết để ngăn chặn tình trạng sử dụng tài khoản ảo, thay đổi danh tính hoặc đóng tài khoản sau khi xảy ra vi phạm.
Bên cạnh đó, Bộ Công an cũng đề nghị các nền tảng có trách nhiệm lưu trữ dữ liệu giao dịch và cung cấp thông tin cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền khi có yêu cầu phục vụ thanh tra, kiểm tra, điều tra và xử lý vi phạm. Các sàn thương mại có trách nhiệm gỡ bỏ sản phẩm đã bị cơ quan chức năng cảnh báo hoặc xác định có dấu hiệu vi phạm quy định về an toàn thực phẩm.
Bộ Công an cho rằng việc kiểm soát hiệu quả hoạt động kinh doanh thực phẩm trên môi trường mạng đòi hỏi phải có cơ chế ràng buộc trách nhiệm đối với các đơn vị vận hành nền tảng, thay vì chỉ xử lý người bán sau khi vi phạm đã xảy ra.
Đây cũng là xu hướng quản lý được nhiều cơ quan tham gia góp ý đề cập khi đề xuất tăng cường hậu kiểm, truy xuất nguồn gốc và xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý an toàn thực phẩm trong môi trường số.
Đồng ý với các nhận định này, Bộ Y tế cho biết sẽ bổ sung quy định về trách nhiệm của chủ quản nền tảng thương mại điện tử trong dự thảo Luật An toàn thực phẩm sửa đổi. Cụ thể, các nền tảng sẽ phải xây dựng cơ chế kiểm duyệt, yêu cầu người bán cung cấp và công khai các giấy tờ pháp lý liên quan đến sản phẩm theo quy định của pháp luật.
Dự thảo định hướng quy định trách nhiệm liên đới đối với nền tảng trong trường hợp không thực hiện các biện pháp kiểm duyệt cần thiết, dẫn đến việc xảy ra sự cố an toàn thực phẩm gây thiệt hại cho người tiêu dùng.
Bộ Y tế cũng cho biết dự luật đang được xây dựng theo hướng chuyển từ mô hình "kiểm soát từng khâu riêng lẻ" sang "quản lý toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm". Cách tiếp cận này nhằm kiểm soát xuyên suốt từ nguyên liệu đầu vào, sản xuất, chế biến, lưu thông đến tiêu dùng.
Trong mô hình đó, môi trường mạng được xem là một mắt xích của chuỗi lưu thông thực phẩm và phải được đặt dưới cơ chế giám sát tương tự các kênh phân phối truyền thống. Cùng với việc tăng cường hậu kiểm trên thị trường, dự thảo cũng định hướng mở rộng hoạt động hậu kiểm trên môi trường mạng, đẩy mạnh vai trò của hệ thống kiểm nghiệm và xây dựng cơ sở dữ liệu số phục vụ truy xuất nguồn gốc thực phẩm.
Dự án Luật An toàn thực phẩm sửa đổi dự kiến được trình Quốc hội xem xét vào cuối năm nay.
Sơn Hà
