Thống kê hết tháng 3/2026, tiền chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) lên gần 17.600 tỷ đồng tính lãi, chiếm 3,7% tổng số phải thu.
Báo cáo tổng kết thi hành Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, Bộ Nội vụ cho biết cơ quan Bảo hiểm xã hội đã kiểm tra hơn 3.580 đơn vị và yêu cầu khắc phục tiền chậm đóng, trốn đóng hơn 564 tỷ đồng; truy thu tiền đóng của 1.875 lao động chưa tham gia hoặc đóng thiếu; yêu cầu thu hồi tiền hưởng BHXH sai quy định của 1.038 người.
Riêng 3 tháng đầu năm nay, khoản chậm, trốn đóng gần 17.600 tỷ đồng, tương đương tiền chậm đóng tính lũy kế đến hết tháng 4/2025 mà Bảo hiểm xã hội Việt Nam từng công bố.
Luật hiện hành quy định chậm đóng là hành vi thuộc một trong các trường hợp chưa đóng hoặc đóng chưa đầy đủ số tiền đã đăng ký theo thời hạn đã quy định; không đăng ký hoặc đăng ký không đầy đủ số người phải đóng BHXH bắt buộc, bảo hiểm tự nguyện (BHTN) trong 60 ngày kể từ ngày hết hạn quy định.
Hành vi chậm đóng BHXH chuyển thành trốn đóng khi người sử dụng lao động không khắc phục sau thời hạn kể trên, cơ quan Bảo hiểm xã hội có văn bản đôn đốc mà vẫn không thực hiện.
Lao động tập trung trước một công ty may ở TP HCM đòi quyền lợi bảo hiểm xã hội năm 2023. Ảnh: Thanh Tùng
Tiền trốn đóng được xác định là khoản mà chủ sử dụng không đăng ký, không đóng BHXH, BHTN hoặc kê khai mức thấp hơn thực tế, sau 60 ngày kể từ khi hết hạn mà không khắc phục. Doanh nghiệp trốn đóng phải nộp số tiền trốn cùng tiền lãi 0,03% mỗi ngày tính trên số tiền và số ngày trốn đóng.
Hành vi trốn đóng có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự; không xem xét trao tặng thi đua, khen thưởng. Từ ngày 10/9, hành vi trốn đóng BHXH bắt buộc có thể bị phạt đến 75 triệu đồng với người sử dụng lao động là cá nhân. Mức phạt tăng gấp đôi lên 150 triệu đồng với tổ chức vi phạm.
Cuối năm 2025, TP HCM ghi nhận hơn 17.700 doanh nghiệp nợ BHXH của người lao động, số tiền từ vài chục triệu đến vài chục tỷ đồng và kéo dài nhiều năm. Công đoàn TP HCM đã đề xuất xây dựng cơ chế cảnh báo sớm, lập hồ sơ theo dõi đặc biệt các doanh nghiệp nợ bảo hiểm xã hội, nợ lương kéo dài để kịp thời bảo vệ quyền lợi người lao động.
Tại Hà Nội, Bảo hiểm xã hội thành phố đã công khai danh sách dài hơn 1.700 trang tổng cộng 22.281 doanh nghiệp trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN tạm tính đến cuối tháng 6/2026. Số nợ cao nhất gần 50 tỷ đồng thuộc về một công ty xây dựng.
Hết tháng 3/2026, cả nước có gần 21,6 triệu người tham gia BHXH, đạt hơn 45% lực lượng lao động trong độ tuổi. Trong đó, khu vực bắt buộc hơn 19 triệu người và tự nguyện hơn 2,5 triệu người.
Hồng Chiêu
