Bóc tách từng lớp đất bằng kinh nghiệm người lính
Dưới rãnh mộ sâu tại công viên Lê Thị Riêng, mỗi lớp đất được cán bộ, chiến sĩ bóc tách, sàng lọc kỹ. Công việc không chỉ đòi hỏi sức bền mà còn cần kinh nghiệm nhận biết sự biến đổi của nền đất, khả năng quan sát và sự cẩn trọng trong từng thao tác.
Thượng tá Trần Hùng Cường, Chính trị viên Đội K73, Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Tây Ninh, là một trong những cán bộ được tăng cường hỗ trợ công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại đây.
Trước khi trở về TP.HCM, ông cùng đồng đội đang thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt quân tình nguyện và chuyên gia VN hy sinh tại Campuchia. Theo điều động của Ban Chỉ đạo 515 Quân khu 7 và Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Tây Ninh, các cán bộ giàu kinh nghiệm của Đội K73 được đưa về phối hợp với Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ thuộc Bộ Tư lệnh TP.HCM.
"Đây là nhiệm vụ cao cả, thiêng liêng, thể hiện chủ trương rất nhân văn của Đảng, Nhà nước. Chúng tôi xác định phải đem hết tinh thần trách nhiệm và kinh nghiệm nhiều năm để phối hợp tìm kiếm, sớm đưa các chú, các bác trở về với đồng đội, gia đình và quê hương", thượng tá Cường chia sẻ.
Ngày 11.7, đại tướng Nguyễn Trọng Nghĩa, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân VN, kiểm tra nhà quàn, nơi quàn các hài cốt liệt sĩ được quy tập
ẢNH: NGỌC DƯƠNG
Sau khoảng 3 ngày khảo sát, khi những dấu tích đầu tiên được phát hiện, thượng tá Cường và đồng đội không giấu được xúc động. Phạm vi tìm kiếm sau đó tiếp tục được mở rộng trên cơ sở kết hợp lời kể nhân chứng, kết quả khảo sát bằng thiết bị chuyên dụng và kinh nghiệm thực địa của các đội K.
Theo thượng tá Cường, tìm thấy vị trí chỉ là bước đầu. Khi hài cốt bắt đầu phát lộ, cán bộ, chiến sĩ phải chuyển sang công đoạn bóc tách hết sức thận trọng. Từng phần hài cốt, từng di vật nhỏ đều được quan sát, thu nhận và bảo quản theo quy trình.
"Khi tìm thấy, anh em phải làm thật nhẹ nhàng, thận trọng, tỉ mỉ, làm sao để các chú, các bác không đau thêm một lần nữa", thượng tá Cường nói.
Từ báo cáo tại hiện trường, hài cốt trong rãnh mộ được phát hiện ở nhiều lớp. Lực lượng làm nhiệm vụ phải bóc tách từng lớp đất, sàng lọc kỹ để hạn chế tối đa việc làm xáo trộn hài cốt và di vật. Những trường hợp có thể phân tách được đặt vào từng tiểu quách; những phần không thể tách riêng được đưa vào quách chung. Mẫu sinh phẩm của các hài cốt cũng được lưu giữ để phục vụ phân tích ADN, đối chiếu với thân nhân sau này.
Các chiến sĩ đội K tỉ mỉ bóc từng lớp đất tìm hài cốt liệt sĩ
ẢNH: NGUYỄN ANH
Có những thời điểm, khi vị trí tìm kiếm đã phát lộ hài cốt nhưng công việc chưa hoàn tất, cán bộ, chiến sĩ tiếp tục làm đến tối. Theo thượng tá Cường, nguyên tắc của các đội K là xử lý trọn vẹn khu vực đang thực hiện, không để sót hài cốt, di vật hoặc những dấu vết có thể trở thành manh mối nhận dạng.
Những di vật khiến người lính nghẹn lại
Năm năm công tác tại Đội K73 đưa thượng tá Trần Hùng Cường qua nhiều địa bàn thuộc các tỉnh thành của Campuchia. Qua thời gian, người lính tích lũy kinh nghiệm nhận biết những vị trí đất từng bị tác động, dấu tích của nơi chôn cất và cách xử lý khi hài cốt bắt đầu xuất hiện. Nhưng kinh nghiệm không khiến cảm xúc vơi đi. Mỗi lần gặp lại một người lính đã nằm dưới lòng đất hàng chục năm, cán bộ, chiến sĩ vẫn có những phút lặng người.
Thượng tá Cường nhớ có lần đồng đội tìm thấy bên hài cốt những tấm ảnh cũ, lá thư còn viết dang dở gửi người bạn đời hoặc bức ảnh người con gái gửi tặng. Những di vật nhỏ bé cho thấy người lính khi hy sinh chỉ mới mười chín đôi mươi, mang theo bên mình những ước mong rất đỗi bình dị.
Sau nhiều giờ làm việc, cán bộ, chiến sĩ các đội K thấm mệt, hỗ trợ nhau uống nước ngay tại hiện trường
ẢNH: THÚY LIỄU
"Đặt mình vào hoàn cảnh ấy, có lúc anh em nghẹn ngào, muốn khóc. Nhưng phải cố gắng kiềm chế cảm xúc để tiếp tục làm thật tốt công việc, đưa các chú, các bác trở về", thượng tá Cường kể.
Tại công viên Lê Thị Riêng, di vật được tìm thấy không chỉ mang giá trị tình cảm mà còn có thể trở thành đầu mối quan trọng giúp xác định danh tính liệt sĩ, phiên hiệu đơn vị và thời điểm hy sinh.
Một trong những phát hiện đáng chú ý là di vật mang thông tin liên quan đến liệt sĩ Huỳnh Văn Quên và đơn vị 962. Qua giải mã phiên hiệu, lực lượng chức năng bước đầu xác định đây là Đại đội 2, Tiểu đoàn 1 Long An, đơn vị tham gia chiến đấu trong đợt 1 Cuộc tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân năm 1968.
Kết quả khai quật cũng cho thấy hài cốt được chôn thành hai lớp. Di vật ở lớp thứ nhất bước đầu được nhận định liên quan các đơn vị quân giải phóng tham gia chiến đấu trong đợt 1 Tết Mậu Thân. Ở lớp thứ hai, một số dấu tích được đối chiếu với tài liệu lịch sử, đặt ra khả năng có hài cốt của các chiến sĩ biệt động từng tiến công những mục tiêu trọng yếu tại Sài Gòn.
Vì vậy, mỗi vật nhỏ đi cùng hài cốt đều được cán bộ, chiến sĩ nâng niu, ghi nhận cẩn thận. Một mảnh giấy, chiếc lược, viên đạn hay vật dụng cá nhân có thể chứa thông tin mà thân nhân đã chờ đợi gần 60 năm.
Niềm vui của người làm công tác quy tập vì thế luôn đi cùng sự lặng lẽ. Trung tá Lý Minh Vân, Chính trị viên Đội K74, cho biết mỗi khi phát hiện hài cốt, cán bộ, chiến sĩ đều xúc động vì đã góp phần đưa các liệt sĩ về nơi an nghỉ trang nghiêm hơn. Riêng Đội K74 có hơn 35 cán bộ, chiến sĩ tham gia nhiệm vụ tại công viên Lê Thị Riêng.
Tâm phải vững mới tìm được đồng đội
Trong những đợt làm nhiệm vụ tại Campuchia, Đội K73 thường có từ 45 - 50 cán bộ, chiến sĩ, chia thành hai bộ phận hoạt động trên các địa bàn cách nhau hàng chục ki lô mét. Có những chuyến đi kéo dài một tháng, thậm chí 2 - 3 tháng cán bộ, chiến sĩ mới được trở về thăm gia đình.
Địa bàn tìm kiếm nhiều khi nằm sâu trong rừng, điều kiện ăn ở, sinh hoạt thiếu thốn. Sự khác biệt về ngôn ngữ, văn hóa và phong tục cũng đòi hỏi cán bộ, chiến sĩ phải làm tốt công tác dân vận, tạo dựng niềm tin với chính quyền, người dân sở tại để thu thập thông tin.
"Có khi anh em ở chùa, ở trong rừng nhưng những khó khăn đó chưa bằng một phần nhỏ những gì các chú, các bác đã trải qua. Khi tìm thấy các chú, các bác còn nằm lại giữa rừng sâu, mình thấy khó khăn của bản thân không đáng là gì", thượng tá Cường chia sẻ.
Trên cương vị chính trị viên, thượng tá Cường không chỉ trực tiếp tham gia tìm kiếm mà còn phải nắm bắt tâm tư, làm công tác tư tưởng cho cán bộ, chiến sĩ. So với những địa bàn rừng núi ở Campuchia, điều kiện làm nhiệm vụ tại công viên Lê Thị Riêng thuận lợi hơn khi các lực lượng được TP.HCM và người dân hỗ trợ nơi ăn, nghỉ, hậu cần và chăm sóc sức khỏe. Tuy nhiên, khối lượng công việc lớn, thời tiết thay đổi cùng yêu cầu nghiêm ngặt trong bóc tách, bảo quản hài cốt, di vật vẫn đặt ra thử thách về thể lực và tinh thần.
Trong chuyến thăm lực lượng làm nhiệm vụ ngày 11.7, đại tướng Nguyễn Trọng Nghĩa, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân VN, nhấn mạnh công việc tìm kiếm phải được thực hiện "tận tâm, bằng kinh nghiệm, trách nhiệm và cả trái tim của người lính". Ông cũng cho rằng Đảng, Nhà nước, nhân dân và đặc biệt là thân nhân liệt sĩ đang gửi gắm niềm tin vào các đội K.
Với những người lính đang trực tiếp đứng dưới rãnh mộ, niềm tin ấy hiện diện trong từng động tác bóc đất, sàng lọc và nâng niu di vật. Sau mỗi lớp đất được mở ra là hy vọng tìm lại một người đồng đội, trả lại tên cho một liệt sĩ và khép lại hành trình chờ đợi kéo dài của một gia đình. (còn tiếp)
