Tại World Cup 1986, Alejandro - nhiếp ảnh gia tay ngang người Mexico - khiến thế giới chấn động khi chụp được cảnh huyền thoại Maradona ghi bàn bằng tay.
Ngày 22/6 tròn 40 năm "cậu bé vàng" Diego Armando Maradona (1960-2020) lập nên bàn thắng gây ồn ào bậc nhất lịch sử bóng đá. Trên sân Estadio Azteca (Mexico) nơi trận Tứ kết World Cup 1986 diễn ra, Maradona trong màu áo của quê nhà Argentina góp phần đánh bại đội tuyển Anh với hai màn lập công, gồm cú dứt điểm ở phút thứ sáu của hiệp hai để mở tỷ số 1-0.
Đây cũng là bàn thắng gây tranh cãi vì Maradona dùng tay đấm bóng. Trọng tài chấp nhận kết quả vì họ không thấy những gì đã xảy ra, cũng chưa có VAR (công nghệ xem lại tình huống trên sân) để kiểm tra. Theo BBC, chính cầu thủ tạo ra cụm "Bàn tay của Chúa (The hand of God)" trong một lần nói về trận đấu: "Bàn thắng được lập nên một phần nhờ cái đầu của tôi, một phần nhờ bàn tay của Chúa".
Pha ghi điểm của Maradona không chỉ làm sôi sục cộng đồng bóng đá, còn khiến giới báo chí "đứng ngồi không yên". Trong cuộc đua đưa tin giải đấu năm ấy, gần như hãng báo nào cũng muốn có tư liệu chứng minh Maradona phạm lỗi. Vài nhà báo quốc tế ghi lại cú nhảy của cầu thủ khi đỡ bóng từ không trung, nhưng có một người bắt kịp pha đấm bóng mang tính biểu tượng - phóng viên ảnh của tờ El Heraldo de México, Alejandro Ojeda Carbajal.
Alejandro Ojeda Carbajal bên khung ảnh mang tính biểu tượng, không rõ năm ông chụp hình chân dung. Ảnh: El Pais
Theo El Pais, Alejandro có kinh nghiệm đưa tin nhiều kỳ World Cup giai đoạn 1970-1990. Dù vậy, ông không sống bằng nghề nhiếp ảnh, chưa được đào tạo chuyên nghiệp. Công việc chính của ông là điều hành tiệm chăm sóc chó cưng, nhờ đó quen giám đốc El Heraldo de México bấy giờ là Gabriel Alarcón. Khi biết Alejandro tự rửa ảnh gia đình, Alarcón mời ông đưa tin cho Thế vận hội 1968 trong nước, sau đó là các sự kiện bóng đá.
Alejandro Ojeda qua đời năm 1999 ở tuổi 65. Trong cuộc phỏng vấn gần đây, con trai ông - Juan Carlos Ojeda - cho biết bức ảnh Bàn tay của Chúa luôn là chủ đề bàn luận của hai cha con. "Cha tôi kể trên đường trở về tòa soạn hôm ấy, ông ôm chặt máy ảnh, cứ nói: 'Tôi có ảnh rồi'. Dù cha vẫn phải chờ hình được rửa để chắc chắn, linh cảm mách bảo ông chụp được khoảnh khắc đó", Juan nói thêm.
Trò chuyện với El Pais, một số cựu biên tập viên, phóng viên của El Heraldo de México kể lại bầu không khí của tòa soạn sau trận đấu. Trưởng ban ảnh khi ấy hỏi về hình của Alejandro. Mọi người đều muốn biết liệu ông có ảnh chụp Diego Maradona dùng tay ghi bàn hay không, nhưng không tìm thấy cuộn phim. Ngoài Alejandro, một đồng nghiệp khác có mặt trong trận đó nhưng đã lỡ giây phút quan trọng.
Adolfo Peñaloza - cựu phóng viên ảnh của hãng báo - đi tìm Alejandro, thấy ông đang chơi domino và uống bia trong quán rượu nơi các nhà báo thường ghé ăn trưa sau trận đấu. Alejandro nói đã nộp cuộn phim, sau đó phát hiện để quên trong túi rồi lập tức tới phòng biên tập để tráng phim. Trong phòng rửa hình, trưởng ban ảnh rất vui khi thấy hình hiện rõ cảnh bàn tay Maradona "dính chặt" bóng, gọi điện cho giám đốc Alarcón.
Hôm sau, tấm hình chiếm trọn trang nhất với tiêu đề: "Bằng chứng", trở thành tư liệu độc quyền của El Heraldo de México. Nhiều cơ quan truyền thông Anh muốn mua hình, nhưng ông chủ Gabriel Alarcón không muốn kiếm lời từ ảnh. Alarcón chỉ yêu cầu các đơn vị ghi tên tờ báo và Alejandro Ojeda khi dùng hình. Đến nay, đôi khi ảnh được đề tên nhiếp ảnh gia người Anh Bob Thomas, thuộc về hãng Getty Images nhưng thực hư việc này vẫn chưa sáng tỏ. Con trai của Alejandro cũng không biết lý do. Vài trang tin từng liên hệ Thomas về vấn đề này nhưng ông không phản hồi.
Theo con trai của ông, hãng BBC cũng từng đề nghị mua trực tiếp từ cha, trả giá 10.000 USD nhưng ông từ chối. Một năm sau, ông giành giải Báo chí Quốc gia Mexico do Tổng thống Miguel de la Madrid trao tặng. "Việc một phóng viên ảnh coi nhiếp ảnh như sở thích hơn nghề nghiệp, có thể chụp bức hình đó là một trong những điều kỳ diệu của ngày 22/6/1986", Adolfo Peñaloza nhận định.
Tuy nhiên, Alejandro Ojeda không phải người duy nhất chụp kịp giây phút huyền thoại. Một nhiếp ảnh gia tự do Italy tên Giuliano Bevilacqua cũng chụp được cảnh tay Maradona đấm bóng nhưng từ phía khung thành của đội tuyển Anh. Do phải di chuyển đến thành phố Puela để đưa tin về trận giữa Tây Ban Nha và Bỉ cùng ngày, Bevilacqua biết mình có tấm Bàn tay của Chúa giống Alenjandro vào hôm sau.
Diego Maradona (trái) trong trận Argentina gặp Hàn Quốc tại World Cup 1986 ở Mexico. Chức vô địch của mùa giải năm đó thuộc về Argentina dưới sự dẫn dắt của đội trưởng 26 tuổi Maradona, khi ông đang ở đỉnh cao sự nghiệp. Ảnh: AFP
Ngoài Alejandro và Giuliano, phần lớn nhiếp ảnh gia còn lại chỉ có ảnh tay Mardona sắp chạm bóng nhưng vẫn gây tiếng vang. Eduardo Longoni - phóng viên ảnh từ Argentina - là một trong số đố. Theo Todo Alicante, tác phẩm ra đời từ một "sự cố may mắn". Do kẹt xe nên không thể giành chỗ tốt, chàng trai 26 tuổi Longoni phải đứng gần khung thành bên trái của đội tuyển Anh, nơi "nửa sân bị lưới che khuất". Ông phải cảnh giác cao độ sau khi không có ảnh đẹp cho hiệp một. Lúc mọi người gần như hạ máy ảnh xuống, Longoni ghi lại được pha tranh bóng giữa thủ môn Peter Shilton với "một cái bóng".
"Lúc tôi đang tập trung vào khung thành, một cái bóng hiện lên. Tôi thậm chí không nhận ra đó là Diego Armando Maradona chứ đừng nói tới bàn thắng bằng tay", Eduardo Longoni kể. Ông cho biết trọng tài và máy quay truyền hình cũng không bắt kịp giây phút đó. Todo Alicante gọi kỳ tích chụp ảnh là "sự kết hợp giữa tuyệt vọng, cơ hội và kỹ năng". Hôm sau, bức hình xuất hiện trên hàng trăm mặt báo. Khi đó không có mạng xã hội, ông chưa cảm nhận được sức ảnh hưởng nhưng dần nhận ra tầm quan trọng của bức ảnh qua thời gian.
Theo nhiếp ảnh gia, ban đầu ông không biết sự tồn tại của tấm hình do Alejandro Ojeda chụp. Vài năm sau, ông mới phát hiện, công nhận ảnh của Alejandro tốt hơn. Dù cả hai ra mắt cùng thời điểm, Todo Alicante cho biết ảnh trắng đen của Longoni phổ biến hơn do thời ấy chưa thịnh hành báo có màu. Đến nay, ông dành cả sự nghiệp để ghi lại hiện thực xã hội, chính trị của Argentina nhưng Bàn tay của Chúa vẫn là di sản nổi tiếng nhất.
Theo Telegraph, nhiếp ảnh gia Pháp Andre LeCoq cũng là người nổi tiếng nhờ loạt hình Maradona trước và sau khi phạm lỗi. Trên trang tin năm 2022, ông kể lại thời khắc chùm ảnh ra đời: "Tôi đứng sau vạch khung thành quen thuộc của phóng viên ảnh, dõi theo quả bóng và quan sát toàn bộ diễn biến. Qua ống kính, tôi thấy đó là lỗi chạm tay".
Cũng trong cuộc phỏng vấn, ông kể thêm những khó khăn khi tác nghiệp thời đó như việc phải vác nhiều dụng cụ, tráng ảnh trong căn phòng tối dưới khán đài để gửi về Pháp. Sau tất cả, ông nói rất vui khi bức ảnh lan truyền khắp nước Anh. "Đó là bằng chứng cho thấy Maradona gian lận. Nó không giúp gì cho người Anh, đội tuyển của họ vẫn bị loại. Nhưng bằng cách nào đó, đây là tài liệu lịch sử quan trọng".
Trịnh Lâm (theo El Pais, Telegraph, Todo Alicante)
