Vụ nổ của tên lửa New Glenn trong thử nghiệm động cơ định kỳ của Blue Origin hôm 28/5 dấy lên nhiều câu hỏi về tác động môi trường của các vụ phóng tên lửa khi gặp sự cố nghiêm trọng.
Dù mức độ ô nhiễm chính xác do vụ nổ tên lửa của Blue Origin tại Cape Canaveral, Florida vào tháng 5/2026 gây ra chưa được xác định rõ, báo cáo ban đầu cho thấy thử nghiệm đã phá hủy bệ phóng và một số tòa nhà gần đó. Theo công ty, những mảnh vỡ có khả năng gây nguy hiểm từ tên lửa đã rơi xuống đại dương và dự kiến sẽ trôi dạt vào bờ trong vài ngày tới.
Tên lửa của Blue Origin nổ tung trên bệ phóng. Video: YouTube/SpaceFlight Now
Theo BBC, khu vực Cape Canaveral tập trung nhiều loài thực vật và động vật hoang dã có tầm quan trọng quốc tế, có Khu bảo tồn quốc gia đảo Merritt với độ đa dạng sinh học hàng đầu thế giới. Theo Don Dankert, trưởng nhóm quản lý môi trường tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy của NASA ở Cape Canaveral, mũi đất này có khoảng 1.133 loài thực vật, 141 loài cá, 74 loài lưỡng cư và bò sát, 318 loài chim và 29 động vật có vú khác nhau, 21 loài trong số đó được bảo vệ ở cấp liên bang như lợn biển, rùa biển và đại bàng đầu trắng.
Tương tự vụ nổ tên lửa của Blue Origin, trong chuyến bay đầu tiên vào ngày 20/4/2023, tên lửa mạnh nhất thế giới Starship của SpaceX rời bệ phóng và bay lên bầu trời Texas, Mỹ. Sau khoảng 3 phút 57 giây, tên lửa phát nổ, lao xuống biển trong cơn mưa mảnh vỡ. Các kỹ sư SpaceX mô tả vụ nổ là "sự tan vỡ nhanh chóng ngoài kế hoạch" và công ty tuyên bố nhiệm vụ thành công. Tuy nhiên, buổi phóng không chỉ phá hủy tên lửa đẩy mà cả bệ phóng. Khi động cơ khai hỏa, bệ phóng bị bao trùm bởi đám mây bụi và khói, che khuất chùm mảnh vỡ hình thành trong lúc tên lửa tạo ra miệng hố giữa bệ, kéo theo sỏi cát, đất đá, mẩu kim loại và bê tông văng xa 10 km. Hậu quả là tro bụi rơi xuống nhiều cộng đồng dân cư gần đó và mảnh vỡ rải rác ở những khu bảo tồn xung quanh, dẫn tới dự án Starship bị đình chỉ một thời gian.
Bãi phóng của SpaceX tại Boca Chica, Texas nằm bên Vịnh Mexico. Công ty lựa chọn phóng về phía đông để tận dụng lợi thế từ vòng quay của Trái Đất, bất kỳ mảnh vỡ tên lửa nào đều rơi xuống đại dương. Khu vực này cũng được bao quanh bởi các công viên và khu bảo tồn động vật hoang dã quốc gia có ý nghĩa quan trọng đối với thực vật được bảo vệ và chim di cư.
Trước khi phóng, SpaceX chấp nhận tuân thủ các điều kiện môi trường nghiêm ngặt và kiểm tra bệ với thử nghiệm lửa tĩnh, trong đó tên lửa được chốt chặt trên mặt đất để kích hoạt và đốt cháy động cơ trong vài giây, nhưng không sử dụng lực đẩy tối đa. Từ sau đó, SpaceX đã xây dựng lại bệ phóng với thiết kế cải tiến. Nhưng vụ nổ vẫn gây lo ngại cho các tổ chức môi trường về tác động ngoài ý muốn của công nghệ tên lửa, đặc biệt với số lượng vật thể phóng vào không gian tăng lên mỗi năm và nhiều tên lửa đẩy mới được phát triển.
Theo CNN, giữa tháng 1 năm ngoái, trên vùng biển Bắc Đại Tây Dương gần quần đảo Turks và Caicos, tầng trên của tên lửa Starship vỡ thành nhiều mảnh vài phút sau khi cất cánh từ nam Texas trong chuyến bay thử thứ 7. Turks và Caicos, lãnh thổ của Anh gồm 40 hòn đảo là khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất bởi mảnh vỡ Starship rơi xuống. Những bộ phận tên lửa rơi gần nhà cửa và mắc cạn dọc bãi biển gần điểm nóng du lịch.
"Nhà chức trách xác nhận không có hydrazine trên tên lửa Starship. Hydrazine là một loại nhiên liệu đẩy sử dụng trên một số tàu vũ trụ, có thể gây nôn mửa, viêm nhiễm dây thần kinh, thậm chí hôn mê sau khi tiếp xúc. Thay vào đó, Starship dựa vào nhiên liệu đẩy là methane và oxy lỏng, nhưng vẫn còn vô số hóa chất bên trong", Marlon Sorge, phó giám đốc Trung tâm nghiên cứu mảnh vỡ quỹ đạo và hồi quyển ở trung tâm nghiên cứu The Aerospace Corporation, cho biết.
Theo Nature, nhiên liệu tên lửa như hydrazine khi rò rỉ và bốc cháy sẽ tạo ra hóa chất độc hại và axit, có thể làm giảm mạnh độ pH của nước gây chết cá. Nhiệt độ cực cao, sóng xung kích và sự phát tán khói thải chứa muội than có thể phá hủy thảm thực vật, đe dọa các khu bảo tồn thiên nhiên xung quanh.
Cầu lửa tạo bởi tên lửa Blue Origin phát nổ hôm 28/5. Ảnh: YouTube/SpaceFlight Now
Hiệp hội Bảo tồn Công viên Quốc gia (NPCA) đang cảnh báo về nguy cơ từ các vụ nổ tên lửa đối với khu vực ven biển. Họ đang vận động chống lại việc phát triển một địa điểm phóng thương mại trên bờ biển ở bang Georgia và kế hoạch mở rộng trạm Cape Canaveral ở Florida. Bộ Không quân Mỹ đang đánh giá tác động môi trường khi xây bệ phóng mới tại Cape Canaveral cho tên lửa Starship và tổ chức hàng loạt cuộc họp công cộng để thăm dò ý kiến người dân địa phương. Một phương án bao gồm cải tạo bệ phóng hiện có và phương án khác gây tranh cãi hơn là xây bệ phóng hoàn toàn mới gần vành đai trạm hơn.
NASA đã theo dõi tác động của các vụ phóng từ khu vực này trong hơn 40 năm, bắt đầu từ những chuyến bay đầu tiên của tàu con thoi. Sau 135 lần phóng trong 30 năm, tác động chính là tích tụ hạt nhôm, thiệt hại đối với thảm thực vật và độ pH giảm tạm thời ở vùng biển lân cận. Đó là ảnh hưởng từ nhiên liệu bị đốt cháy ở động cơ đẩy nhiên liệu rắn của tàu con thoi. Kết quả tương tự cũng được ghi nhận sau vụ phóng Artemis 1 vào tháng 11/2022 sử dụng cùng loại công nghệ.
Ở Baikonur, sân bay vũ trụ của Nga trên lãnh thổ Kazakhstan, nhiều vùng thảo nguyên bị nhiễm độc do nhiên liệu tên lửa rò rỉ.
Tại thành phố Kourou ở tỉnh hải ngoại Guyana thuộc Pháp, Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) đang chuẩn bị cho lần phóng đầu tiên của tên lửa khổng lồ Ariane 6. Sân bay vũ trụ châu Âu rộng 650 km² nằm ngay phía bắc đường xích đạo, bao quanh là rừng ngập mặn và rừng mưa nhiệt đới với hệ sinh thái đa dạng, trong đó có báo đốm, loài mèo lớn thứ ba thế giới "sắp bị đe dọa". Nhà chức trách liên tục theo dõi chất lượng đất, nước và không khí, cũng như áp dụng biện pháp bảo vệ động vật hoang dã xung quanh những tòa nhà và cơ sở hạ tầng. Nhưng giống như ở Cape Canaveral, khi nói đến tác động của các vụ phóng, họ cũng ghi nhận mức độ nhôm và độ axit tăng cao từ khí thải của tên lửa nhiên liệu rắn.
Việc lắp ráp hoàn thiện tên lửa Ariane 6 đầu tiên đang diễn ra tại bệ phóng để chuẩn bị phóng trong tháng 7. Trước đó, tên lửa Ariane 5 phóng vào tháng 6/1996 chỉ tồn tại 39 giây trước khi phát nổ do lỗi phần mềm. Dù đặt nhiều kỳ vọng vào chuyến bay thử của phiên bản kế nhiệm, các nhà hoạch định nhiệm vụ đã chuẩn bị kỹ lưỡng tình huống xấu nhất là tên lửa phóng thất bại. Ngoài chỉ phóng khi có hướng gió đưa mảnh vỡ ra biển, tên lửa mới được thiết kế để vỡ thành nhiều mảnh nhỏ nếu phát nổ, giúp giảm thiểu thiệt hại khi tiếp đất.
An Khang tổng hợp
