Phi công khóa nhầm van cấp nhiên liệu cho động cơ, thay vì van thùng dầu, khiến cường kích OA-1K hạ cánh khẩn và hỏng hoàn toàn hồi tháng 10/2025.
Ngày 23/10/2025, một cường kích OA-1K Block 1 của không quân Mỹ phải hạ cánh khẩn cấp xuống cánh đồng gần thành phố Oklahoma khi đang bay huấn luyện. Phi cơ suýt quệt vào ôtô đang lưu thông, sau đó va phải hai cột điện rồi gây ra đám cháy nhỏ trên bãi cỏ. Tổ lái hai người thoát ra ngoài an toàn.
Ủy ban Điều tra Tai nạn (AIB) thuộc không quân Mỹ hôm 29/6 công bố báo cáo điều tra, trong đó kết luận sự cố là do phi công "đóng nhầm van cấp nhiên liệu cho động cơ, thay vì van thùng dầu trong thân".
Van thùng dầu trong thân cho phép phi công lựa chọn lấy nhiên liệu từ khoang chứa ở thân hoặc cánh khi bay, trong khi van cấp nhiên liệu động cơ sẽ ngắt hoàn toàn nguồn cung dầu đến động cơ nhằm dập lửa hoặc đề phòng cháy nổ khi xảy ra sự cố.
Khoảnh khắc máy bay OA-1K suýt quệt phải ôtô tháng 10/2025. Video: X/OSINTdefender
Vào ngày xảy ra tai nạn, chiếc OA-1K xuất phát từ sân bay quốc tế Will Rogers. Học viên phi công ngồi buồng trước là quân nhân tại ngũ, ngồi buồng sau là nhà thầu dân sự đóng vai trò huấn luyện viên. Sau khi cất cánh, phi cơ duy trì độ cao khoảng 1.000 m và bắt đầu tiến hành kiểm tra trong giai đoạn bay hành trình.
Trong quá trình này, huấn luyện viên yêu cầu học viên mở van thùng nhiên liệu trong thân để kiểm tra chức năng hệ thống. "Tuy nhiên, học viên lại vô tình xoay cần điều khiển van cấp nhiên liệu cho động cơ sang vị trí ngắt, thay vì gạt cần điều khiển van thùng nhiên liệu sang vị trí mở", báo cáo có đoạn.
Thao tác này làm gián đoạn dòng nhiên liệu đến động cơ, khiến chiếc OA-1K bị chết máy trên không. Phi công học viên nhận ra sai lầm sau khoảng 4-5 giây và mở lại van, nhưng không thông báo cho huấn luyện viên khi đó đang cầm lái để ứng phó sự cố.
Các nhà điều tra lưu ý cần điều khiển van nhiên liệu động cơ và van thùng nhiên liệu được sơn màu khác nhau để phân biệt, nhưng chỉ nằm cách nhau khoảng 12 cm. Trên biến thể OA-1K Block 1, cần ga ở tay trái phi công cũng được làm to hơn biến thể Block 0, khiến nó che khuất cần điều khiển van thùng nhiên liệu.
Cần điều khiển van nhiên liệu động cơ (khoanh đỏ) và van thùng dầu (màu trắng) trong buồng lái OA-1K. Ảnh: USAF
"Học viên phi công nhầm cần điều khiển khi thực hiện quá trình kiểm tra và vô tình ngắt nhiên liệu cho động cơ. Người này sau đó lại nhìn sang phía bên kia buồng lái để xử lý sự cố liên lạc", AIB cho hay.
AIB xác định hàng loạt yếu tố con người góp phần gây ra tai nạn, trong đó có quá tải công việc. Khi cất cánh và lấy độ cao, học viên phải thực hiện nhiều nhiệm vụ như liên lạc với mặt đất, kích hoạt chế độ lái tự động, kiểm tra hệ thống và khắc phục sự cố điện đàm với huấn luyện viên.
"Vấn đề liên lạc làm trầm trọng thêm tình hình. Học viên không báo cho huấn luyện viên về trục trặc điện đàm, cũng như việc mở lại van nhiên liệu động cơ sau khi đóng nhầm. Kết quả là huấn luyện viên không hiểu chính xác nguyên nhân làm chiếc OA-1K chết máy", AIB cho biết.
Kết luận điều tra cho thấy tổ bay ưu tiên can thiệp vào hệ thống cấp nhiên liệu, phát tín hiệu khẩn nguy và chuẩn bị hạ cánh khẩn cấp, thay vì thực hiện Quy trình Hành động Thiết yếu (CAP) được xây dựng cho kịch bản khởi động lại động cơ. Họ cũng không điều chỉnh góc lá cánh quạt để giảm lực cản và tăng tối đa tầm bay trong lúc khắc phục sự cố.
"Máy bay lúc đó ở độ cao khoảng 700 m, đủ để thực hiện những quy trình ứng phó như vậy", AIB cho hay.
Sự cố khiến chiếc OA-1K bị hư hỏng nặng đến mức không thể sửa chữa và bị loại biên, với thiệt hại ước tính 17,9 triệu USD.
Cường kích OA-1K sau cú hạ cánh khẩn gần thành phố Oklahoma ngày 23/10/2025. Ảnh: KOCO 5 News
Cường kích hạng nhẹ OA-1K được chế tạo theo đơn đặt hàng của Bộ tư lệnh Tác chiến Đặc biệt Mỹ (SOCOM) để làm nhiệm vụ trinh sát và tấn công mặt đất, dựa trên cơ sở máy bay nông nghiệp Air Tractor AT-802.
Mỗi máy bay có giá xuất xưởng ước tính 15-17 triệu USD. Tuy nhiên, chi phí thực tế có thể lên tới 27-40 triệu USD mỗi chiếc nếu tính cả hợp đồng dài hạn với nhà sản xuất, trong đó có bảo đảm phụ tùng, lắp đặt thiết bị bí mật và các gói bảo dưỡng, duy trì hoạt động kéo dài nhiều năm.
OA-1K có tốc độ tối đa gần 400 km/h khi không mang vũ khí, tốc độ hành trình 330 km/h, tầm bay hơn 2.400 km. Phi cơ được trang bị 10 giá treo để mang tên lửa AGM-114 Hellfire, rocket dẫn đường laser APKWS và bom dẫn đường GBU-12 Paveway II.
Tính tới tháng 5, nhà sản xuất L3Harris đã chế tạo tổng cộng 18 chiếc OA-1K.
Nguyễn Tiến (Theo AFP, AP, Reuters, Aviationist)
