Zona thần kinh có thể gây đau kéo dài, ảnh hưởng thị lực, thính lực và chất lượng sống; vaccine giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và các biến chứng ở người lớn tuổi, người suy giảm miễn dịch.
Zona thần kinh là bệnh do virus varicella-zoster gây ra. Đây cũng là virus gây bệnh thủy đậu. Sau khi một người mắc thủy đậu, virus có thể tồn tại âm thầm trong mô thần kinh nhiều năm. Khi hệ miễn dịch suy yếu do tuổi tác, bệnh nền hoặc dùng thuốc ức chế miễn dịch, virus có thể tái hoạt động và gây zona.
Bệnh thường gây phát ban, mụn nước, ngứa, sốt, đau đầu, mệt mỏi. Nhiều người chỉ xem đây là bệnh ngoài da. Tuy nhiên, cơn đau thần kinh do zona có thể dữ dội, kéo dài nhiều tháng hoặc nhiều năm sau khi tổn thương da đã lành. Tiêm vaccine là biện pháp chủ động để giảm nguy cơ mắc zona và biến chứng đau dây thần kinh sau zona.
Vaccine ngừa zona thần kinh. Ảnh được tạo bởi AI
Giảm nguy cơ mắc zona
Lợi ích rõ nhất của vaccine là giảm nguy cơ mắc bệnh. Vaccine zona tái tổ hợp Shingrix được ghi nhận có hiệu quả cao ở người từ 50 tuổi trở lên. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), vaccine này có hiệu quả trên 90% trong phòng zona và đau dây thần kinh sau zona ở người từ 50 tuổi có hệ miễn dịch khỏe mạnh.
Các nghiên cứu theo dõi dài hạn cho thấy khả năng bảo vệ của vaccine duy trì ở mức cao trong nhiều năm sau tiêm. Một số dữ liệu ghi nhận hiệu quả vẫn trên 80% sau khoảng 10 năm. Hiện chưa có khuyến cáo tiêm nhắc định kỳ sau khi hoàn thành đủ hai mũi, song các nhà khoa học vẫn tiếp tục theo dõi thời gian bảo vệ.
Giúp triệu chứng nhẹ hơn
Người đã tiêm vaccine vẫn có thể mắc zona, nhưng tỷ lệ này thấp. Khi xảy ra nhiễm đột phá, triệu chứng thường nhẹ hơn, thời gian bệnh ngắn hơn và nguy cơ biến chứng thấp hơn so với người chưa tiêm.
Đau dây thần kinh sau zona là một trong những biến chứng nặng nhất. Người bệnh có thể đau rát, đau như điện giật hoặc bị kích thích mạnh khi chạm nhẹ vào vùng da từng tổn thương. Cơn đau có thể kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm, làm giảm khả năng ngủ, vận động và sinh hoạt. Vì biến chứng này khó điều trị dứt điểm, phòng bệnh bằng vaccine có ý nghĩa quan trọng.
Hạn chế biến chứng ở mắt, tai
Zona có thể xuất hiện ở vùng mặt. Nếu virus ảnh hưởng đến mắt, người bệnh có nguy cơ viêm giác mạc, sẹo giác mạc, giảm thị lực hoặc mù lòa. Khi ảnh hưởng đến dây thần kinh vùng tai - mặt, bệnh có thể gây đau tai, ù tai, chóng mặt, giảm thính lực hoặc liệt mặt. Tiêm vaccine giúp giảm nguy cơ mắc zona, từ đó giảm khả năng gặp các biến chứng này.
Ngoài ra, một số nghiên cứu gần đây ghi nhận người tiêm vaccine zona có nguy cơ sa sút trí tuệ, nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ thấp hơn so với người chưa tiêm. Cơ chế bảo vệ chưa được khẳng định. Các giả thuyết hiện nay cho rằng việc ngăn virus tái hoạt động có thể làm giảm viêm trong hệ thần kinh và mạch máu. Đây vẫn là lĩnh vực đang được nghiên cứu, chưa phải chỉ định chính của vaccine.
Vaccine zona thần kinh được khuyến cáo cho người từ 50 tuổi trở lên và người từ 18 tuổi bị suy giảm miễn dịch. Ảnh: Vecteezy
Ai nên tiêm?
CDC khuyến cáo người từ 50 tuổi trở lên nên tiêm hai mũi vaccine zona, cách nhau 2-6 tháng. Người từ 18 tuổi có suy giảm miễn dịch hoặc có nguy cơ suy giảm miễn dịch do bệnh lý, điều trị cũng được khuyến cáo tiêm. Người từng mắc zona vẫn có thể tiêm để giảm nguy cơ tái phát, nhưng nên hỏi bác sĩ về thời điểm phù hợp.
Vaccine không dùng để điều trị zona đang mắc. Người đang có triệu chứng cấp tính nên đi khám để được chẩn đoán và điều trị sớm. Thuốc kháng virus thường có hiệu quả tốt hơn nếu dùng trong những ngày đầu sau khi nổi ban.
Bên cạnh tiêm vaccine, người dân nên giữ sức khỏe nền, ngủ đủ, kiểm soát bệnh mạn tính và đi khám khi có dấu hiệu đau rát một bên cơ thể kèm mụn nước. Với người cao tuổi hoặc người suy giảm miễn dịch, phát hiện sớm giúp giảm nguy cơ đau kéo dài và các biến chứng nặng.
Văn Hà (Theo Everyday Health)
