Việc cắt giảm khí thải từ phương tiện giao thông đã cứu sống hàng nghìn người và giúp tiết kiệm hàng trăm tỉ USD - Ảnh: AP
Theo báo Guardian, nghiên cứu mới của Hội đồng Quốc tế về giao thông sạch (ICCT) cho thấy trung bình cứ mỗi giờ có khoảng 5 người Mỹ tử vong do tiếp xúc với khí thải độc hại từ xe cộ.
Riêng năm 2024, hơn 41.800 người Mỹ đã tử vong sớm vì nguyên nhân này. Đáng chú ý, trẻ em Mỹ chiếm tới 1/10 tổng số ca hen suyễn mới liên quan đến ô nhiễm xe cộ trên toàn cầu - mức cao nhất thế giới.
"Trong bối cảnh nhiều người Mỹ lo ngại về tác động của các chất độc hại trong môi trường đối với sức khỏe gia đình, các cơ quan y tế công cộng không thể bỏ qua ảnh hưởng của ô nhiễm từ phương tiện giao thông đối với tỉ lệ tử vong và bệnh hô hấp", bà Lingzhi Jin, nhà nghiên cứu cấp cao của ICCT, nhận định.
Tuy nhiên, thảm kịch này hoàn toàn có thể ngăn chặn.
Các nhà nghiên cứu chỉ ra, nếu Mỹ đẩy nhanh quá trình chuyển đổi và đạt 100% thị phần xe điện (gồm ô tô, xe tải, xe buýt) vào năm 2040, nước này có thể ngăn ngừa hơn 100.000 ca tử vong sớm và 42.000 trẻ mắc hen suyễn vào năm 2050.
Nhưng Mỹ đang đi theo hướng ngược lại. Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump nới lỏng hàng loạt quy định bảo vệ môi trường, đồng thời hủy bỏ các kế hoạch thúc đẩy phương tiện giao thông xanh.
Nới quy định môi trường, mở đường cho khoáng sản
Hồi tháng 2-2026, chính quyền ông Trump tuyên bố bãi bỏ kết luận khoa học cho rằng khí thải nhà kính gây nguy hại sức khỏe con người. Đồng thời, Mỹ xóa bỏ tiêu chuẩn liên bang về khí thải ống xả đối với ô tô và xe tải.
Theo đó, Mỹ chấm dứt chính sách "kết luận về mối nguy hại" ban hành từ năm 2009 - vốn là cơ sở pháp lý để Cơ quan Bảo vệ môi trường Mỹ (EPA) kiểm soát phát thải khí nhà kính từ xe cộ, nhà máy điện và nhiều ngành công nghiệp khác.
Đây được đánh giá là bước đảo ngược chính sách ứng phó biến đổi khí hậu lớn nhất của ông Trump kể từ khi trở lại Nhà Trắng. Trước đó, ông đã rút Mỹ khỏi Hiệp định Paris, chấm dứt nhiều ưu đãi thuế dành cho xe điện và năng lượng tái tạo được ban hành dưới thời ông Joe Biden.
Ông Trump cho rằng các quy định trên gây thiệt hại cho ngành công nghiệp ô tô Mỹ, làm tăng chi phí với người tiêu dùng. Theo ước tính của EPA, việc bãi bỏ quy định sẽ giúp người nộp thuế tiết kiệm khoảng 1.300 tỉ USD.
Động thái này lập tức nhận được sự hưởng ứng từ ngành công nghiệp than đá, bởi nó giúp các nhà máy nhiệt điện cũ tránh nguy cơ đóng cửa, dọn đường cho việc khai thác nhiên liệu hóa thạch.
Có thể đối mặt với làn sóng kiện tụng
Trong khi đó, quyết định này vấp phải phản ứng dữ dội từ giới khoa học và các tổ chức môi trường. Họ cảnh báo việc nới lỏng các tiêu chuẩn khí thải có thể khiến những tác động đối với sức khỏe cộng đồng trở nên nghiêm trọng hơn, theo Hãng tin Reuters.
Ông Paul Jones III, chuyên gia quy hoạch giao thông thuộc Liên minh Công lý Môi trường thành phố New York, nhấn mạnh khí thải giao thông gây ra tác động sức khỏe "thực tế và diễn ra hằng ngày" đối với các cộng đồng dân cư.
Quỹ Bảo vệ môi trường (EDF) cũng cho rằng việc nới lỏng quy định sẽ khiến người dân đối mặt với nhiều ô nhiễm hơn, kéo theo các hiện tượng thời tiết cực đoan, chi phí bảo hiểm tăng và thiệt hại lớn hơn cho các gia đình Mỹ.
Cựu Tổng thống Mỹ Barack Obama cũng lên tiếng chỉ trích, cho rằng việc xóa bỏ các quy định này sẽ khiến nước Mỹ "kém an toàn hơn, kém khỏe mạnh hơn, tất cả chỉ để ngành công nghiệp nhiên liệu hóa thạch kiếm thêm lợi nhuận".
Nhiều tổ chức môi trường, trong đó có Hội đồng Bảo vệ Tài nguyên thiên nhiên (NRDC) và Earthjustice, đã tuyên bố sẽ khởi kiện quyết định của chính quyền ông Donald Trump. Các chuyên gia pháp lý nhận định cuộc chiến pháp lý có thể kéo dài nhiều năm, thậm chí lên đến Tòa án tối cao Mỹ.
