Tàu Al Kharaitiyat đang hướng về eo biển Hormuz ngày 9-5 sau khi rời Ras Laffan (Qatar) đi cảng Qasim (Pakistan) - Ảnh: REUTERS
Theo kênh CNBC, trong phiên giao dịch sáng 15-6 (giờ Việt Nam), giá dầu thế giới đã giảm mạnh sau khi Mỹ và Iran xác nhận đạt thỏa thuận hòa bình, mở đường cho việc dỡ bỏ phong tỏa và khôi phục hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz.
Giá dầu Brent giảm 4,53%, xuống còn 83,36 USD/thùng, trong khi dầu thô Mỹ (WTI) giảm hơn 5%, còn khoảng 80 USD/thùng.
Đây là mức thấp nhất kể từ đầu tháng 3, khi cuộc chiến giữa Mỹ - Israel và Iran đẩy giá dầu neo cao, có lúc lập đỉnh 126 USD. Dù vậy giá hiện tại vẫn cao hơn đáng kể so với mức 60-70 USD/thùng trước chiến sự.
Các chuyên gia cảnh báo, thị trường năng lượng có thể phải mất rất nhiều thời gian từ vài tháng đến một năm để trở lại trạng thái trước xung đột bởi nhiều yếu tố.
Vẫn còn lo ngại ở eo Hormuz
Theo các điều khoản được tiết lộ ban đầu, Mỹ sẽ chấm dứt phong tỏa các cảng Iran và hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz dự kiến được nối lại. Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Washington cùng các đồng minh cũng sẽ hỗ trợ việc rà phá thủy lôi tại khu vực này.
Việc Hormuz mở cửa trở lại được xem là yếu tố quan trọng nhất kéo giá dầu đi xuống. Trong hơn ba tháng qua, hoạt động vận tải qua tuyến đường then chốt này đã bị gián đoạn nghiêm trọng, gây ra cú sốc nguồn cung chưa từng có đối với thị trường năng lượng toàn cầu.
Ông Antonio Di Giacomo, chuyên gia phân tích thị trường của XS.com, nhận định triển vọng khôi phục hoàn toàn dòng chảy dầu qua eo Hormuz sẽ giúp giảm đáng kể nỗi lo thiếu hụt nguồn cung và cải thiện triển vọng ổn định của thị trường năng lượng thế giới.
Dù vậ, Iran thông báo việc lưu thông qua eo biển sẽ do nước này và Oman quản lý, làm dấy lên lo ngại về khả năng áp dụng các khoản phí hoặc hạn chế mới đối với tàu thương mại.
Các cơ sở dầu, niềm tin cần thời gian phục hồi
Dù tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới có thể sớm hoạt động trở lại, các chuyên gia cho rằng nguồn cung dầu toàn cầu chưa thể nhanh chóng trở về mức trước chiến tranh.
Trong thời gian giao tranh, nhiều tàu chở dầu đã mắc kẹt tại vịnh Ba Tư vì không thể đi qua Hormuz an toàn. Ngay cả khi tuyến hàng hải được khai thông, các tàu này vẫn cần thời gian để rời khu vực trước khi những chuyến hàng mới được đưa vào vận chuyển.
Theo ông Daniel Evans, giám đốc nghiên cứu nhiên liệu và lọc dầu toàn cầu của S&P Global Energy, hoạt động vận tải dầu mỏ vốn diễn ra khá chậm. "Phải mất hàng tháng trời để di chuyển từ eo biển đến các quốc gia xa xôi, giao dầu thô cho nhà máy lọc dầu chế biến rồi mới đến điểm đích cuối cùng", ông giải thích.
Bên cạnh đó nhiều mỏ dầu, nhà máy lọc dầu và cơ sở hạ tầng năng lượng ở Trung Đông đã phải ngừng hoặc giảm sản lượng do không còn khả năng xuất khẩu và thiếu không gian lưu trữ. Việc khởi động lại các cơ sở này thường diễn ra chậm và phức tạp.
Ông Evans bổ sung, các doanh nghiệp chỉ sẵn sàng nối lại hoạt động khi cảm thấy đủ an toàn và nhận được sự bảo đảm từ các công ty bảo hiểm.
Cột khói dày đặc từ một nhà máy lọc dầu ở phía nam Tehran, sau cuộc tấn công của Israel ngày 15-6-2025 - Ảnh: AFP
Bao giờ giá dầu trở lại bình thường?
Ông Vivek Dhar, chuyên gia năng lượng của Ngân hàng Commonwealth Bank of Australia (CBA), dự báo giá dầu Brent có thể giảm về khoảng 80 USD/thùng vào cuối năm nay nếu eo biển Hormuz không bị đóng cửa trở lại.
Theo ông, lưu lượng dầu qua Hormuz chỉ cần phục hồi lên khoảng 60-70% mức trước chiến tranh là thị trường có thể quay trở lại kỳ vọng dư cung như trước đây.
Dự báo này phụ thuộc vào việc xuất khẩu dầu và các sản phẩm lọc dầu được nối lại nhanh chóng - điều vẫn còn nhiều bất định do thiệt hại đối với các mỏ dầu, nhà máy lọc dầu và cơ sở hạ tầng năng lượng trong khu vực.
Trước khi chiến sự nổ ra, thị trường dầu thế giới đang ở trạng thái dư cung, góp phần giữ giá dầu ở mức thấp. Ông Kevin Book, giám đốc điều hành hãng nghiên cứu ClearView Energy Partners, cho rằng chưa có gì đảm bảo thị trường sẽ sớm quay trở lại trạng thái đó.
Một yếu tố khác có thể giữ giá dầu ở mức cao là việc các quốc gia phải tái bổ sung lượng dầu dự trữ đã sử dụng trong thời gian khủng hoảng. Trong nhiều tháng qua, nhiều nền kinh tế lớn đã liên tục rút dầu từ các kho dự trữ chiến lược để bù đắp thiếu hụt nguồn cung.
Thậm chí ông Bob McNally, chủ tịch hãng nghiên cứu Rapidan Energy, còn lo ngại kịch bản giá dầu có thể tăng vọt lên khoảng 100 USD/thùng vào cuối mùa hè này khi các kho dự trữ khẩn cấp bị cạn kiệt.
Tóm lại việc Mỹ và Iran nếu được thỏa thuận hòa bình mới chỉ là bước đầu tiên. Để giá dầu thực sự quay về mức 60-70 USD/thùng, thị trường vẫn cần chờ dòng chảy dầu qua eo biển Hormuz phục hồi ổn định, các cơ sở năng lượng hoạt động trở lại bình thường và nguồn cung toàn cầu quay về trạng thái dư dả như trước xung đột.
Theo đánh giá của ông Alan Gelder, phó chủ tịch cấp cao của Wood Mackenzie, Saudi Arabia và UAE có thể là những nước khôi phục sản lượng nhanh nhất nhờ sở hữu các tuyến đường ống thay thế ngoài eo Hormuz.
Ngược lại, Iraq có thể mất tới một năm để đưa sản lượng trở lại như trước do phải cắt giảm khai thác quy mô lớn hơn và có điều kiện khai thác phức tạp hơn.
