Ngày đầu kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026: Đề văn nhiều tranh luận, đề toán được khen

Thí sinh sau khi hoàn thành thi môn toán tại điểm thi Trường THCS Thành Công (Hà Nội) - Ảnh: NAM TRẦN

Hôm qua 11-6, hơn 1,2 triệu thí sinh trên cả nước đã dự thi môn ngữ văn và toán trong kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026. Trong đó, đề thi ngữ văn gây tranh luận với nhiều ý kiến khác nhau về các chủ đề được lựa chọn cũng như "độ khó" so với mục tiêu của kỳ thi.

Tranh luận về 'độ khó' đề ngữ văn

Năm nay, đề thi văn được khen giàu tính thời sự, khuyến khích tư duy độc lập nhưng cũng gây tranh luận về mức độ phù hợp với học sinh. Đặc biệt câu hỏi về 'Steve Jobs Việt Nam' và bài thơ nghị luận gây nhiều ý kiến trái chiều.

Yếu tố tích cực

Thầy Phan Quan Thông - tổ trưởng tổ văn Trường THPT Hùng Vương (phường Chợ Lớn, TP.HCM) - cho rằng đề văn vừa có tính thời sự, gửi gắm được những thông điệp tích cực đến người trẻ vừa có khả năng đánh giá đúng năng lực văn học của thí sinh.

Theo thầy Thông, đây là một đề thi đáp ứng yêu cầu cần đạt của Chương trình giáo dục phổ thông 2018, có tính phân hóa tốt, phù hợp với mục tiêu xét tốt nghiệp THPT và xét tuyển ĐH. Tính phân hóa thể hiện rõ ở câu 5 của phần "đọc" và câu 2 của phần "viết".

Với câu 5 ("Trong bối cảnh cần có những đột phá về khoa học công nghệ hiện nay, từ góc nhìn người trẻ, theo anh/chị, cần sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) như thế nào để tạo nên sự cộng hưởng trí tuệ?"), thí sinh cần đọc kỹ đề, xác định bối cảnh, góc nhìn, yêu cầu cụ thể của đề mới có thể trả lời đúng trọng tâm câu hỏi. Đây là một câu hỏi khá hay, tạo khoảng trống cho thí sinh thể hiện góc nhìn của bản thân. 

Còn câu 2 phần "viết" thì ngữ liệu là một bài thơ hiện đại theo phong cách tự sự, triết lý, có chứa những hình ảnh mang tính tượng trưng. Văn bản gửi gắm đến người đọc thông điệp sâu sắc về lối sống tận hiến, sống có ý nghĩa.

"Ngữ liệu được sử dụng trong câu nghị luận văn học là một bài thơ có độ khó tương đối cao. Thí sinh có học lực trung bình chỉ có thể diễn xuôi hoặc viết chung chung. Câu hỏi này đòi hỏi thí sinh không chỉ có khả năng cảm thụ thơ ca mà còn phải nắm vững cách làm bài nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm văn học thì mới có thể hoàn thành tốt", thầy Thông nhận định.

Tương tự, cô Phạm Thị Thu Phương (Trường THCS&THPT Nguyễn Tất Thành, Hà Nội) phân tích sự bứt phá của những vĩ nhân công nghệ thế giới như Steve Jobs hay Elon Musk đã đặt ra cho thế hệ trẻ nước nhà một bài toán lớn về khát vọng đưa tên tuổi Việt Nam bay xa trên bản đồ công nghệ toàn cầu. Để làm được điều đó, giải pháp quan trọng nhất phải bắt đầu từ việc thay đổi suy nghĩ và hành động của cả xã hội lẫn bản thân mỗi người.

"Ngữ liệu của phần đọc hiểu chạm đến vấn đề thời đại và hướng tới ý nghĩa để có những "Steve Jobs Việt Nam". Nói cách khác, để tự chủ và ngẩng cao đầu bước ra thế giới thì ngay bây giờ những bạn trẻ cần học thật tốt, rèn luyện tư duy độc lập và luôn mở lòng đón nhận kiến thức mới một cách có chọn lọc để sau này góp một phần công sức nhỏ bé giúp đất nước ngày càng phát triển", cô Phương chia sẻ.

Trong khi đó, cô Nguyễn Kim Anh - giáo viên ngữ văn Trường THPT Phan Huy Chú (Đống Đa, Hà Nội) - cũng cho rằng cách lựa chọn ngữ liệu phần đọc hiểu tốt, có ý nghĩa, phù hợp với bối cảnh hiện nay và cũng là điều gen Z quan tâm. Cô cho rằng học sinh đã được làm quen với nhiều ngữ liệu ngoài sách giáo khoa và có thể hiểu được ý nghĩa bài thơ trong đề.

Ở phần viết, dù tính triết lý, nhân văn sâu sắc nhưng bài thơ không quá khó hiểu, giàu cảm xúc và chạm đến nhiều hình ảnh đời thường: đời lá - đời người, bếp lửa, bữa cơm và hơn hết là tình mẹ - điều gần gũi nhưng cũng luôn mới để gợi cảm hứng cho thí sinh. "Ban đề thi năm nay đã mạnh dạn để câu nghị luận văn học có điểm cao nhất thể hiện quan điểm coi trọng việc đánh giá kỹ năng cảm thụ văn học", cô Kim Anh đánh giá.

Thí sinh dự thi tại điểm thi THPT chuyên Lê Hồng Phong - Ảnh: DUYÊN PHAN

Băn khoăn về độ phù hợp của một số ngữ liệu

Nhiều giáo viên ở Hà Nội, TP.HCM phản ánh rằng đề thi đã dùng từ chưa chuẩn trong câu hỏi nghị luận xã hội. Câu hỏi: "Nước Mỹ có Steve Jobs, Mark Zuckerberg, Elon Musk... với những phát minh công nghệ góp phần làm thay đổi thế giới. Từ gợi dẫn trên, với tư cách người trẻ, anh/chị hãy viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) trả lời câu hỏi: Làm thế nào để có những "Steve Jobs Việt Nam"?".

Trao đổi với Tuổi Trẻ, một giáo viên ở phường Chợ Quán (TP.HCM) nói trên thực tế, Steve Jobs, Mark Zuckerberg hay Elon Musk không phải là những nhà phát minh theo nghĩa truyền thống. Họ được biết đến nhiều hơn với vai trò doanh nhân công nghệ, những người xây dựng doanh nghiệp và thương mại hóa ý tưởng, sáng chế thành sản phẩm có sức ảnh hưởng lớn. Vì vậy đề thi chưa chuẩn về câu chữ sẽ dẫn đến việc thí sinh hiểu sai vấn đề.

Cạnh đó, nhiều giáo viên và cả ý kiến từ phía phụ huynh băn khoăn cho rằng ngữ liệu phần đọc hiểu, chủ đề nghị luận xã hội đề cập đến các vấn đề quá to tát với học sinh phổ thông. Những học sinh ở vùng nông thôn, vùng sâu vùng xa sẽ gặp khó khăn vì đây là vấn đề xa lạ.

Một giáo viên môn văn ở phường Gia Định (TP.HCM) cho rằng câu hỏi nghị luận xã hội yêu cầu thí sinh trả lời câu hỏi "Làm thế nào để có những "Steve Jobs Việt Nam"?" có phần khiên cưỡng, không phù hợp với thí sinh đang ở độ tuổi chuẩn bị bước vào đời. 

"Với một kỳ thi tốt nghiệp THPT mang tính toàn quốc thì lại càng không phù hợp. Vì sẽ có nhiều thí sinh đặt câu hỏi ngược lại "Tại sao tôi lại phải trở thành Steve Jobs Việt Nam?" hoặc "Tôi chỉ cần trở thành một người tử tế, có một nghề ổn định, sống có ích cho xã hội là đủ rồi" thì sao" - giáo viên này bình luận.

Tương tự, phần nghị luận văn học cũng có các luồng ý kiến băn khoăn, thậm chí không đồng tình khi lựa chọn bài thơ Những chiếc lá (Nguyễn Đình Thi). Cô Phạm Thị Thu Phương nói dù bài thơ hay nhưng học sinh sẽ khó nhận diện trọng tâm và có thể phân tích theo hướng diễn xuôi từ trên xuống, tất nhiên cũng chạm đến ý nhưng sẽ tản mạn. 

Cô Phương cũng cho rằng nhiều học sinh tập trung ôn, rèn kỹ về nghị luận xã hội có thể sẽ loay hoay với câu nghị luận văn học. "Lời dẫn ở câu nghị luận văn học không gợi ý, định hướng cụ thể hơn cho học sinh nên sẽ càng khó cho những học sinh có năng lực cảm thụ không vượt trội", một giáo viên ở Hà Nội chia sẻ.

Sẽ rất ít điểm khá, giỏi

Theo nhiều thầy cô khu vực phía Bắc, mặc dù câu nghị luận văn học khó nhưng về tổng thể đề thi vẫn có những câu hỏi "gỡ điểm" để đảm bảo mục tiêu xét tốt nghiệp và phân hóa, phục vụ tuyển sinh ĐH.

Cô Phạm Thị Thu Phương cho rằng phổ điểm sẽ tập trung ở khoảng 5,5 - 6,5 điểm. Để đạt điểm 8 trở lên đòi hỏi học sinh phải nắm chắc kiến thức và kỹ năng, phải có khả năng cảm thụ và diễn đạt tốt nên sẽ không nhiều. Còn cô Nguyễn Kim Anh dự đoán sẽ nhiều điểm 6 môn ngữ văn.

Tuy nhận định khác nhau nhưng các thầy cô giáo đều cho rằng hướng ra đề văn chấm dứt tình trạng học tủ, học vẹt. Học sinh sẽ phải tư duy độc lập trên nền tảng kỹ năng vững chắc để làm bài. Thầy Đỗ Đức Anh - tổ phó tổ văn Trường THPT Bùi Thị Xuân (phường Bến Thành, TP.HCM) - cũng dự đoán phổ điểm môn văn năm nay sẽ có nhiều điểm 6-7. Số thí sinh đạt điểm 8 sẽ ít hơn hẳn so với năm trước, và với đề năm nay sẽ rất khó có "cơn mưa" điểm 9.

Đồ họa: MINH GIẢNG