Người đàn ông 34 tuổi, kết hôn 6 năm, đi khám vì khoảng một năm nay nhận thấy mình hứng thú với những tình huống nhập vai, trong đó người vợ chủ động hơn còn anh ở vị trí tiếp nhận.
Anh chia sẻ mong muốn với vợ, hai người thử vài lần trong giới hạn đã thống nhất, không có cưỡng ép, không gây đau hay sử dụng chất kích thích. Người vợ không phản đối nhưng cũng không muốn thực hiện thường xuyên và anh hoàn toàn tôn trọng điều đó.
Mọi chuyện thay đổi khi anh đọc các bài viết trên mạng gắn những sở thích này với khái niệm "lệch lạc", "biến thái". Anh bắt đầu thấy tội lỗi, liên tục kiểm tra suy nghĩ, sợ người khác phát hiện, giảm chủ động gần gũi và đôi lúc mất cương vì quá lo lắng nên đến Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men's Health khám.
Qua đánh giá, TS.BS.CK2 Trà Anh Duy ghi nhận người bệnh vẫn làm việc bình thường, không mất khả năng kiểm soát hành vi, không tìm kiếm kích thích quá mức, không có quan hệ ngoài hôn nhân và các tưởng tượng chỉ hướng đến người trưởng thành có khả năng đồng thuận.
"Khó khăn lớn nhất của người bệnh không nằm ở sở thích tình dục mà ở cảm giác xấu hổ, tự kỳ thị và lo âu", bác sĩ nói. Người này không có biểu hiện của rối loạn ái dục hay rối loạn hành vi tình dục cưỡng bức. Sau khi được tư vấn về sức khỏe tình dục và hướng dẫn hai vợ chồng trao đổi rõ hơn về mong muốn cũng như giới hạn của nhau, mức độ lo âu giảm đáng kể, đời sống tình dục trở lại tự nhiên.
Theo bác sĩ Duy, đây không phải trường hợp hiếm gặp. Trong đời sống tình dục, con người có thể bị hấp dẫn bởi trang phục, tình huống nhập vai, địa điểm mới hoặc cách thể hiện vai trò chủ động - thụ động khác với thường ngày. Những tưởng tượng ấy đôi khi khiến chính người trong cuộc hoang mang, nhất là khi họ đem mình so với một khuôn mẫu "bình thường" khá mơ hồ trên mạng.
Dưới góc độ y học, khác số đông không đồng nghĩa mắc bệnh. Điều cần đánh giá không phải một người thích điều gì mà là sở thích đó có dựa trên sự đồng thuận, an toàn, kiểm soát được và ảnh hưởng thế nào đến cuộc sống. Tưởng tượng tình dục là những hình ảnh hoặc tình huống xuất hiện trong suy nghĩ và có thể tạo hưng phấn, nhưng điều đó không đồng nghĩa người đó sẽ biến chúng thành hành động ngoài đời.
Một nghiên cứu trên hơn 1.500 người trưởng thành trên The Journal of Sexual Medicine cho thấy nhiều tưởng tượng thường bị xem là "bất thường" thực tế khá phổ biến trong cộng đồng. Hiệp hội Tâm thần Mỹ cũng phân biệt giữa sở thích tình dục không điển hình và rối loạn ái dục. Một người chỉ được xem là có rối loạn khi những sở thích đó gây đau khổ đáng kể, làm suy giảm khả năng học tập, làm việc, sinh hoạt hoặc liên quan đến hành vi gây hại cho người khác.
Bác sĩ Duy tư vấn cho một cặp vợ chồng. Ảnh: Lâm Anh
Theo bác sĩ Duy, một sở thích tình dục có thể được nhìn nhận qua bốn tiêu chí.
Đầu tiên là sự đồng thuận. Những người tham gia phải là người trưởng thành, có đầy đủ khả năng quyết định và thật sự tự nguyện. Sự im lặng, say xỉn, sợ bị bỏ rơi hay miễn cưỡng chiều theo không được xem là đồng thuận. Các hành vi như nhìn trộm, ghi hình, chạm vào người khác hoặc phô bày cơ thể khi chưa được cho phép đều vượt khỏi phạm vi sở thích cá nhân.
Thứ hai là mức độ an toàn. Ngay cả khi hai người cùng đồng ý, những hành vi có nguy cơ gây ngạt thở, chấn thương, chảy máu, nhiễm trùng hoặc đe dọa tính mạng vẫn cần được cân nhắc.
Thứ ba là khả năng kiểm soát. Một sở thích lành mạnh chỉ là một phần của đời sống tình dục. Ngược lại, nếu liên tục thất bại trong việc kiểm soát thôi thúc, dành phần lớn thời gian tìm kiếm kích thích và vẫn tiếp tục dù đã gây hậu quả thì cần được đánh giá.
Cuối cùng là ảnh hưởng đến cuộc sống. Theo ICD-11 của Tổ chức Y tế Thế giới, rối loạn hành vi tình dục cưỡng bức đặc trưng bởi tình trạng mất kiểm soát kéo dài, khiến người bệnh ưu tiên hành vi tình dục hơn sức khỏe, công việc, gia đình và vẫn tiếp tục dù đã có hậu quả.
Bác sĩ khuyến cáo nên đến khám chuyên khoa sức khỏe tình dục hoặc tâm lý - tâm thần nếu thôi thúc ngày càng khó kiểm soát, sở thích trở thành điều kiện duy nhất để hưng phấn hoặc hành vi ảnh hưởng đến sức khỏe, công việc và các mối quan hệ. Việc đánh giá càng cần thiết khi những tưởng tượng hướng đến trẻ em hoặc người không có khả năng đồng thuận, khi người đó lo mình có thể gây hại hoặc đã có hành vi xâm phạm ranh giới của người khác.
"Mục tiêu của điều trị không phải là phán xét hay làm nhục người bệnh, mà giúp họ kiểm soát hành vi, bảo vệ bản thân và những người liên quan, đồng thời xây dựng đời sống tình dục an toàn, có trách nhiệm", bác sĩ Duy nói.
Lê Phương
