Thanh Tùng giữ mãi tình yêu với người vợ qua đời trước ông nhiều năm, gửi nỗi nhớ vào ca khúc "Một mình", "Lối cũ ta về".
Cuộc đời nhạc sĩ tài năng và có sức ảnh hưởng sâu rộng của nền âm nhạc Việt Nam hiện đại được tái hiện trong triển lãm Legacy of Love (Di sản Tình yêu), diễn ra từ ngày 25/5 đến 8/6 tại Hà Nội. Hơn 100 bức ảnh tư liệu được sắp xếp theo thời gian - từ tuổi thơ nhạc sĩ ở Nha Trang, những năm tháng tập kết ra Bắc, quãng thời gian du học ở Triều Tiên, đến khi trở về nước.
Mạch ký ức ấy thể hiện qua các bức ảnh khắc họa nhạc sĩ Thanh Tùng - một con người hào hoa, đa tài. Ông sinh năm 1948 ở Khánh Hòa, trong gia đình có truyền thống yêu nước. Con gái ông, nhà báo Bạch Dương, cho biết sinh thời, ông thường tự nhận là người "cô đơn bẩm sinh".
Nhạc sĩ Thanh Tùng và vợ, các con trai, con gái trong một chuyến du lịch Đà Lạt. Ảnh: Tư liệu
Triển lãm dành không gian hoài niệm về mối tình của nhạc sĩ với người vợ Phạm Thị Minh, một trong những nguồn cảm hứng lớn của đời ông. Thanh Tùng gặp vợ lần đầu năm 1967, trong một lần về nghỉ phép khi đang du học. Ông bà sống bên nhau hạnh phúc, có hai con trai, một con gái. Năm 1990, bà qua đời ở tuổi 40, để lại khoảng trống lớn, in dấu sâu sắc trong đời sống tinh thần và sáng tác của ông. Theo các con, khi vợ mất, ông chếnh choáng, mất phương hướng một thời gian dài. Lúc bấy giờ, dù còn trẻ và được nhiều người ngưỡng mộ, ông không đi bước nữa cho đến lúc qua đời năm 2016.
Năm 1992, sau nhiều năm sinh sống ở TP HCM và trở lại thăm Hà Nội, ông viết bài Lối cũ ta về. Bài hát có câu: "Người yêu nay em đã bỏ anh đi. Sao em nỡ bỏ anh đi mãi", gửi gắm nỗi nhớ về vợ. Ông còn viết Một mình - bản tình ca về sự hoài niệm và cô đơn. Hoa cúc vàng - sáng tác cuối cùng của ông là ký ức về ngày đầu quen vợ: "Đêm qua anh nằm mơ, anh mơ thấy em về. Khi anh tuổi đôi mươi, em mới lên mười tám".
Chân dung vợ nhạc sĩ Thanh Tùng.
Nhà báo Bạch Dương, người trực tiếp thu thập các tư liệu cho triển lãm, dành ba năm gặp nhiều bạn bè của ông, xin lại từng tấm ảnh, ghi lại các câu chuyện, thông tin được kể. Chị được nhiều nhà sưu tập trong, ngoài nước giúp đỡ để có hình ảnh các băng đĩa xưa của ông. Khán giả có thể chiêm ngưỡng các băng cassette, đĩa than, đĩa CD, đĩa nhạc phim mà nhạc sĩ Thanh Tùng tham gia sáng tác, thưởng thức bằng hệ thống tai nghe ở sự kiện.
Thuở nhỏ, ông xa cha mẹ, sống chủ yếu với ông bà nội. Sáu tuổi, ông cùng 32.000 học sinh miền Nam tập kết ra Bắc, học tập tại TP Hải Phòng. Ở trường học sinh miền Nam, thầy trò sống trong cùng một dãy nhà. Ông thường đứng ngoài cửa sổ, ngó vào phòng một thầy giáo chơi đại phong cầm (loại đàn giống dương cầm nhưng phải đạp chân để có gió thổi nên tiếng đàn). Sau khi biết ông thích âm nhạc, thầy giáo này gửi ông vào sinh hoạt trong tốp ca nam của trường. Lúc đó, người ông bé nhỏ, gầy như cây sậy nên được bạn bè đặt biệt danh là Tùng Sậy.
Quãng thời gian ở trường học sinh miền Nam, ngoài học văn hóa, ông có cơ hội phát triển nhiều lĩnh vực, từ nghệ thuật đến thể chất. Nhạc sĩ biết chơi đàn, ca hát, võ thuật, bơi lội.
Con gái ông, nhà báo Bạch Dương, nói lúc bé, chị luôn thắc mắc vì sao ba "cái gì cũng biết". Sau này, khi tìm hiểu những tư liệu về tuổi thơ của ông, chị mới hiểu đó là kết quả của một quãng đời được rèn luyện trong môi trường kỷ luật, giàu trải nghiệm.
* Một số hình ảnh trong triển lãm
10 tuổi, ông chuyển về sống cùng bố ở phố Thụy Khuê, Hà Nội, học hết phổ thông tại trường Chu Văn An. Năm 1965, ở tuổi 17, ông được Nhà nước cử đi học nghề thuyền trưởng ở Triều Tiên. Khi được thầy giáo phát hiện năng khiếu và đam mê với âm nhạc, ông được chuyển qua Học viện Âm nhạc Bình Nhưỡng. Tốt nghiệp, ông về nước chỉ huy Dàn nhạc Đài Tiếng nói Việt Nam, tiên phong chuyển soạn nhạc nhẹ thành nhạc không lời.
Sau năm 1975, ông chuyển vào TP HCM làm việc, sáng tác nhiều ca khúc đoạt giải tại các hội diễn toàn quốc như Cây lúa Quảng Nam, Đến đây cùng Trị An, Hoàng hôn màu lá. Có giai đoạn, ông dùng nghệ danh Mai Đắc Linh (chơi chữ cụm từ tiếng Anh My Darling - người yêu dấu của tôi). Suốt sự nghiệp, ông còn sáng tác nhiều ca khúc nổi tiếng như Hoa tím ngoài sân, Hát với chú ve con, Giọt nắng bên thềm, Lời tỏ tình của mùa xuân, Ngôi sao cô đơn.
Nhạc sĩ Thanh Tùng từ thời trẻ đã có dáng vẻ lịch lãm. Trong những bức ảnh chụp cùng đồng nghiệp, ông thường xuất hiện với nụ cười hiền và ánh nhìn điềm đạm. Bước vào tuổi trung niên, hình ảnh ông gắn với mái tóc dài phóng khoáng, phong thái lãng tử. Ngay cả những năm tháng cuối đời, khi phải ngồi xe lăn sau biến cố sức khỏe, ông vẫn giữ thói quen gọn gàng, chải chuốt.
"Sự kiện không chỉ là dịp để tưởng nhớ ba tôi mà còn mong muốn giới thiệu với thế hệ trẻ chân dung một nhạc sĩ hào hoa, đa tài, giúp họ hiểu hơn về một con người, một thời kỳ âm nhạc trong đời sống nghệ thuật", con gái ông cho biết.
Nhà báo Bạch Dương - con gái nhạc sĩ - tại triển lãm. Ảnh: Tuấn Đào
Triển lãm là hoạt động mở đầu dự án Legacy of Love, kỷ niệm 10 năm nhạc sĩ qua đời. Ngày 29/5, gia đình ông sẽ tổ chức một chương trình ca nhạc trong không gian mở ở phố đi bộ Hà Nội. Ngày 28/6, nhiều nghệ sĩ tên tuổi sẽ hát trong concert Thanh Tùng - Legacy of Love tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia, Hà Nội.
Hà Thu
