Khi đi tìm nơi ở để chuyển đến Malaga, Tây Ban Nha, chị Tâm Hà nhận ra để thuê được nhà ở thành phố này có tiền vẫn là chưa đủ.
Đã có 5 năm sống ở Hungary nên người phụ nữ 34 tuổi nghĩ việc thuê nhà ở các nước châu Âu không có nhiều khác biệt. Nhưng ở Malaga, quy trình làm thủ tục thuê căn hộ khiến chị Hà "cảm thấy sốc".
Phần lớn căn hộ ở thành phố này được cho thuê thông qua môi giới. Mỗi khi có tin rao, hàng chục hồ sơ của người thuê được gửi đến cạnh tranh. Chị Hà phải nộp hồ sơ lần thứ ba môi giới mới liên hệ yêu cầu chị chứng minh tài chính bằng hợp đồng lao động và bảng lương, đảm bảo tiền thuê chỉ chiếm tối đa 20-30% thu nhập hàng tháng. "Tôi rất ngạc nhiên vì chưa từng gặp yêu cầu này khi đi thuê nhà", chị Hà nói.
Thực tế, nhiều chủ nhà tại Tây Ban Nha ưu tiên người có thu nhập ổn định chứ không đánh giá cao những người sẵn sàng trả trước vài tháng tiền thuê. Một người quen của chị Hà từ Việt Nam sang Madrid đã gặp tình huống này. Dù được gia đình hỗ trợ tài chính và đề nghị thanh toán trước 6 tháng tiền nhà, người bạn vẫn bị từ chối vì thiếu hợp đồng lao động và bảng lương.
Sự khắt khe này xuất phát từ luật bảo vệ người thuê tại Tây Ban Nha. Nếu người thuê ngừng trả tiền nhưng không rời đi, chủ nhà phải thông qua tòa án để thu hồi tài sản. Quá trình kiện tụng này có thể kéo dài nhiều tháng, thậm chí hơn một năm, đồng thời phát sinh chi phí lên tới hàng nghìn euro.
Với trường hợp người thuê là gia đình có con nhỏ, việc xử lý còn phức tạp hơn, bởi trong thời gian chờ tòa án giải quyết, chủ nhà không được tự ý cắt điện, cắt nước hoặc áp dụng các biện pháp gây sức ép để buộc người thuê rời đi.
Chị Tâm Hà ở TP Málaga, Tây Ban Nha, tháng 6/2026. Ảnh Nhân vật cung cấp
Minh Anh, 31 tuổi, cũng gặp tình huống tương tự khi đi thuê nhà ở Chicago, Mỹ. Khó khăn lớn nhất của chị là "chưa có lịch sử tín dụng". Dù có khả năng trả tiền thuê, hồ sơ của chị vẫn khó được chủ nhà chấp nhận do chưa từng sử dụng thẻ tín dụng hoặc vay tiêu dùng ở Mỹ. Để hoàn tất thủ tục thuê nhà, Minh Anh phải nhờ dì làm người bảo lãnh (co-signer) cùng đứng tên trong hợp đồng.
Minh Anh nhận ra mình may mắn khi biết đây là trở ngại lớn của hầu hết những người mới sang Mỹ, bởi không phải ai cũng có người quen sẵn sàng đứng ra bảo lãnh.
Người bảo lãnh không chỉ cần có thu nhập đủ cao và điểm tín dụng tốt mà còn phải chịu trách nhiệm nếu người thuê không thanh toán đúng hạn. Khi đó, điểm tín dụng và tình hình tài chính của họ cũng có thể bị ảnh hưởng. "Rất khó để mở lời nhờ một người ký bảo lãnh cho mình vì điều đó ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của họ", Minh Anh nói.
Những khác biệt trong quy trình thuê nhà như yêu cầu về điểm tín dụng, chứng minh thu nhập, tiền đặt cọc hay cách tìm nhà khi chưa có lịch sử tín dụng là vấn đề được nhiều người Việt tại Mỹ và châu Âu thường xuyên trao đổi trên các cộng đồng trực tuyến, thu hút hàng nghìn bình luận.
Tại nhiều quốc gia, chủ nhà không chỉ xem xét khả năng thanh toán mà còn đánh giá mức độ ổn định tài chính và rủi ro trong quá trình thuê thông qua hồ sơ thu nhập, lịch sử thanh toán hoặc các giấy tờ liên quan.
Khó khăn này diễn ra trong bối cảnh nguồn cung nhà ở tại nhiều nước phát triển chưa đáp ứng nhu cầu. Báo cáo của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) cho biết trong giai đoạn 2022 đến 2024, Tây Ban Nha có thêm khoảng 604.000 hộ gia đình nhưng chỉ cấp phép xây dựng khoảng 345.000 căn nhà. Ngân hàng Trung ương Tây Ban Nha ước tính nước này đang thiếu khoảng 600.000 căn nhà, tập trung chủ yếu tại các thành phố lớn và khu vực du lịch như Málaga.
Khi nguồn cung hạn chế, chủ nhà có nhiều cơ sở hơn để lựa chọn người thuê và yêu cầu hồ sơ chứng minh tài chính trước khi ký hợp đồng. OECD nhận định các quy định bảo vệ người thuê ngày càng chặt chẽ khiến quá trình thu hồi nhà thông qua tòa án có thể kéo dài nhiều tháng, từ đó khiến chủ nhà thận trọng hơn trong việc đánh giá khả năng thanh toán của người thuê.
Anh Hà Ngọc Anh, nhà sáng lập của Student Life Care, nền tảng hỗ trợ du học sinh Việt Nam, cho biết trong quá trình hỗ trợ người Việt ở nước ngoài, anh nhận thấy ba yếu tố ảnh hưởng đến khả năng ổn định cuộc sống là nhà ở, việc làm và cộng đồng. Trong đó, chỗ ở là vấn đề nhiều người phải giải quyết ngay từ những bước đầu.
Khó khăn có thể xuất hiện ngay từ quá trình tìm nhà. Nhiều người Việt tìm phòng qua các nền tảng trực tuyến nhưng thiếu kinh nghiệm kiểm tra thông tin, dễ gặp lừa đảo và mất tiền.
Trong quá trình thuê, họ cũng có thể gặp rắc rối nếu không nắm rõ các quy định liên quan. Hà Ngọc Anh từng gặp trường hợp một sinh viên về Việt Nam nghỉ một tháng và tự đăng cho thuê lại phòng để giảm chi phí trong thời gian không sử dụng. Tuy nhiên, việc đưa người khác vào ở thay có thể vi phạm hợp đồng, bởi người đứng tên thuê nhà vẫn là sinh viên đó và phải chịu trách nhiệm với chủ nhà về mọi vấn đề phát sinh.
"Thuê nhà ở nước ngoài không chỉ là tìm một nơi để ở, mà còn cần hiểu rõ quyền và trách nhiệm của mình", Ngọc Anh nói.
Anh cho rằng người Việt cần hiểu rõ quyền và trách nhiệm của mình trong từng hình thức thuê. Với người thuê cả căn nhà, các điều khoản thường được quy định chặt chẽ hơn, trong khi phần lớn du học sinh thuê phòng chung nên cần đặc biệt lưu ý hợp đồng, quy định sinh hoạt và trách nhiệm với chủ nhà.
Sau một năm sống ở Málaga, chị Tâm Hà nhận ra tạo được sự tin tưởng với chủ nhà cũng là yếu tố quan trọng để được chọn. Khi đi xem nhà, chị ăn mặc lịch sự và thể hiện sự nghiêm túc ngay từ lần gặp đầu tiên.
Một người bạn của Hà còn chuẩn bị một bộ hồ sơ giới thiệu bản thân giống như tài liệu xin việc để gửi chủ nhà, trong đó trình bày quá trình học tập, công việc từng làm, tình trạng hiện tại và những thông tin giúp chủ nhà hiểu rõ hơn về người thuê.
"Cuối cùng, điều chủ nhà cần không chỉ là người có khả năng trả tiền, mà là một người khiến họ cảm thấy yên tâm khi giao căn nhà của mình", Hà nói.
Ngọc Ngân
