Ca sĩ Noo Phước Thịnh (trái) và nhạc sĩ Nguyễn Thanh Hưng là hai trong số những nghệ sĩ đầu tiên lên tiếng về việc cho phát miễn phí nhạc trong hàng quán - Ảnh: FBNV
Khi Nghị định 134/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, câu chuyện bản quyền âm nhạc tại không gian kinh doanh đang được nhìn nhận chặt chẽ hơn bao giờ hết. Quán cà phê có được mở nhạc miễn phí khi nghệ sĩ lên tiếng "cho" tiếp tục là câu chuyện gây chú ý.
Nghệ sĩ sẵn sàng "cho miễn phí"
Sau những tranh luận về việc thu tiền bản quyền tại quán cà phê, nhà hàng những ngày gần đây, ca sĩ Noo Phước Thịnh gây chú ý khi bày tỏ quan điểm khá cởi mở.
Anh cho biết bản thân rất vui khi đi đến đâu cũng nghe các ca khúc của mình được phát trong quán cà phê, nhà hàng hay các không gian công cộng.
Noo đồng ý cho phép sử dụng miễn phí trong phần quyền liên quan của mình. Những nơi mở nhạc của Noo cho thấy ca khúc có sức sống và được khán giả yêu thích. Đi đâu cũng nghe giọng mình, Noo thấy vui hơn là khó chịu.
Ca sĩ Noo Phước Thịnh chia sẻ
Nhạc sĩ Nguyễn Thanh Hưng - nổi tiếng với các hit Sai người sai thời điểm, Đúng người đúng thời điểm, Thay tôi yêu cô ấy... - cũng có quan điểm tương tự.
Theo anh, việc thu tiền bản quyền là quyền hợp pháp của tác giả. Tuy nhiên trên thực tế, anh hiếm khi nhờ Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC) thu tiền từ các quán cà phê, nhà hàng hay khách sạn.
Nguyễn Thanh Hưng cho biết anh chỉ mong muốn thu phí đối với những đơn vị kinh doanh âm nhạc có doanh thu trực tiếp như các đêm nhạc bán vé, sân khấu biểu diễn hoặc những quán cà phê tổ chức live show.
Thậm chí sau những tranh luận từ ngày 1-7, nhạc sĩ còn công bố sẽ gửi email đến VCPMC đề nghị không thu tiền đối với toàn bộ hạng mục cà phê, nhà hàng, khách sạn, karaoke... đối với các tác phẩm do mình sở hữu.
"Luật sinh ra để bảo vệ chứ không phải để làm khó ai. Giờ các bạn cứ mở đi. Chỉ sợ chẳng quán nào thèm mở", anh viết trên trang cá nhân.
Không chỉ Noo Phước Thịnh hay Nguyễn Thanh Hưng mà còn nhiều ca sĩ, nhạc sĩ (đặc biệt là những giọng ca không chuyên, những nghệ sĩ trẻ) khác cũng lên tiếng "cho miễn phí" trong những ngày gần đây.
Nhiều quán cà phê đã chọn không phát nhạc trong quán và khách hàng tự có những trải nghiệm nghe nhạc cá nhân tại quán - Ảnh: ĐẠM CAFE
Nhưng không phải cứ được tác giả đồng ý là "miễn phí"
Tuy nhiên, theo các chuyên gia về sở hữu trí tuệ, câu chuyện không đơn giản như vậy. Trao đổi trước đó cùng Báo điện tử Tuổi Trẻ, luật sư Hoàng Hà (Đoàn luật sư TP.HCM) đã cho biết một bản ghi âm khi được phát tại quán cà phê thực tế liên quan đến hai nhóm quyền hoàn toàn khác nhau.
Nhóm thứ nhất là quyền tác giả, thuộc về nhạc sĩ, người viết lời, người sáng tác.
Nhóm thứ hai là quyền liên quan, thuộc về ca sĩ biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, đơn vị sở hữu bản ghi.
Điều này đồng nghĩa ngay cả khi một nhạc sĩ tuyên bố không thu tiền tác quyền hoặc một ca sĩ chấp nhận cho phát miễn phí phần quyền biểu diễn của mình thì chưa chắc toàn bộ các chủ thể còn lại cũng từ bỏ quyền lợi.
Ví dụ, một ca khúc của Noo Phước Thịnh có thể đồng thời liên quan đến quyền của nhạc sĩ sáng tác, ca sĩ biểu diễn và nhà sản xuất bản ghi.
Muốn sử dụng hợp pháp, nguyên tắc chung vẫn là phải được các chủ thể quyền cho phép hoặc thông qua tổ chức đại diện tập thể quản lý quyền.
Theo các luật sư sở hữu trí tuệ, việc một nghệ sĩ công khai tuyên bố "không thu tiền" thể hiện thiện chí rất đáng ghi nhận, nhưng về mặt pháp lý chỉ có giá trị đối với phần quyền mà nghệ sĩ đó thực sự sở hữu.
Nếu tác phẩm còn có các đồng tác giả, nhà sản xuất, hãng thu âm hoặc đơn vị khác nắm quyền thì cơ sở kinh doanh vẫn phải xem xét đầy đủ trước khi kết luận mình được sử dụng miễn phí.
Nói cách khác, phát biểu của Noo Phước Thịnh hay Nguyễn Thanh Hưng không thể tự động áp dụng cho toàn bộ thị trường âm nhạc.
Nghị định mới khiến việc thu tiền minh bạch hơn
Sự chú ý lần này cũng xuất phát từ việc Nghị định 134/2026/NĐ-CP vừa bổ sung cơ chế xác định mức tiền bản quyền đối với hoạt động khai thác tác phẩm.
Thay vì để các bên tự thỏa thuận thiếu căn cứ như trước, nghị định đưa ra nguyên tắc xác định mức thu dựa trên quy mô khai thác, doanh thu, mức độ sử dụng và các yếu tố thị trường.
Giới chuyên môn cho rằng quy định mới không tạo ra một loại phí mới mà nhằm minh bạch hóa cách tính tiền bản quyền, hạn chế tranh chấp kéo dài giữa đơn vị kinh doanh và các tổ chức quản lý quyền.
Trong bối cảnh các nền tảng số, nhà hàng, khách sạn, quán cà phê đều sử dụng âm nhạc như một phần trải nghiệm khách hàng, việc thực thi quyền sở hữu trí tuệ được dự báo sẽ ngày càng chặt chẽ hơn.
Thực tế, nhiều ca sĩ, nhạc sĩ thừa nhận việc các quán cà phê, nhà hàng mở nhạc cũng là một hình thức quảng bá tác phẩm, giúp ca khúc tiếp cận đời sống và lan tỏa rộng hơn.
Chính vì vậy, không ít tác giả sẵn sàng miễn hoặc giảm tiền bản quyền cho những mô hình kinh doanh nhỏ.
Tuy nhiên, khi âm nhạc trở thành một yếu tố tạo nên giá trị thương mại, thu hút khách hàng và góp phần tạo doanh thu cho cơ sở kinh doanh, việc trả tiền bản quyền vẫn được xem là nguyên tắc phổ biến trong hệ thống pháp luật về sở hữu trí tuệ trên thế giới.
Cuộc tranh luận lần này vì thế không chỉ xoay quanh việc "có thu hay không" mà còn đặt ra bài toán cân bằng giữa quyền lợi chính đáng của người sáng tạo với nhu cầu sử dụng âm nhạc trong hoạt động kinh doanh.
Khi khung pháp lý ngày càng hoàn thiện, điều mà cả nghệ sĩ lẫn các chủ quán mong muốn có lẽ là một cơ chế thu minh bạch, hợp lý và dễ thực hiện, thay vì những tranh cãi kéo dài mỗi khi câu chuyện bản quyền được nhắc đến.
