Khoảng 17 giờ chiều 10.4.1982, xe ô tô của Văn phòng Chính phủ đón tác giả Búp sen xanh vào Phủ Chủ tịch đã đỗ trước nhà làm việc của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Phạm Văn Đồng. Cụ Đồng đã đứng chờ sẵn và dìu nhà văn thương binh qua bậc thềm dẫn vào trong nhà. Khi nghe nhà văn Sơn Tùng xưng cháu và gọi bác, Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Phạm Văn Đồng cất tiếng: "Đồng chí gọi tôi bằng anh, tiếng Bác chúng ta dành gọi Bác Hồ".
"Thưa bác" - tác giả Búp sen xanh thổ lộ từng lời tận tâm can - cháu gọi bác như người thân của mình.
Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Phạm Văn Đồng cười: "Tôi hoàn toàn tôn trọng tấm lòng của đồng chí".
Thủ tướng Phạm Văn Đồng đón nhà văn Sơn Tùng
TƯ LIỆU GIA ĐÌNH
Qua báo cáo của trợ lý Nguyễn Tiến Năng cho biết cuộc sống của nhà văn có khó khăn về nhà ở. Căn hộ tại tầng hai khu tập thể Văn Chương - cái tên đến là nhã - mà phòng ốc xập xệ. Thủ tướng đề nghị cấp cho nhà văn một căn hộ ở khu tập thể Văn phòng Chính phủ (nằm trong khuôn viên phố Vạn Bảo - Hà Nội hiện nay).
Người hàn sĩ xứ Nghệ vội cảm tạ Thủ tướng và thưa rằng: "Nếu cháu nhận nhà do bác phân cho, sẽ không tránh khỏi lời đàm tiếu: Tay này khôn, mượn tiếng viết sách về Bác Hồ để lần đến cửa Thủ tướng xin nhà! Vậy cháu xin phép bác cho cháu được từ chối tấm tình của bác!".
Thủ tướng Phạm Văn Đồng có chút sững sờ, bất ngờ trước lời từ chối chân tình, thành thực của người hàn sĩ xứ Nghệ!
Một lát sau, từ buồng bên có một nam thanh niên bước vào, chào nhà văn bằng chú. Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Phạm Văn Đồng chỉ chỗ ngồi ngay cạnh và giới thiệu: "Đây là cháu Phạm Sơn Dương, hôm nay về cùng ăn cơm với chú. Hai chú cháu cùng ăn bữa cơm gia đình".
Người giúp việc bưng mâm cơm đặt nhẹ trên bàn. Nhà văn Sơn Tùng nói với con trai Thủ tướng: "Em cho anh xin cái thìa, anh không bưng được bát, không cầm được đũa".
Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Phạm Văn Đồng đập bàn tay lên trán: "Tôi không ngờ thương tật của đồng chí nặng đến như vậy! Không cầm được đũa, không bưng nổi bát…".
Biết thêm gia cảnh của nhà văn, Thủ tướng quay sang nói với con trai: "Nhà văn còn có 3 ngón tay mà vẫn bấu vào cuộc đời để làm việc bằng óc, dẫu bộ óc ấy còn găm 3 mảnh đạn".
"Nhà văn còn có 3 ngón tay mà vẫn bấu vào cuộc đời để làm việc bằng óc" là câu nói đầy hình tượng và đậm chất triết lý của Thủ tướng Phạm Văn Đồng. 3 ngón tay còn cử động để cầm bút viết chứ không phải bị bom đạn chiến trường sát thương mất 2 ngón như một số người tưởng tượng và hư cấu thêm cho ly kỳ, giật gân.
Món quà sau bữa cơm hôm đó, Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Phạm Văn Đồng tặng nhà văn Sơn Tùng cuốn sách Tổ quốc ta, nhân dân ta, sự nghiệp ta và người nghệ sĩ với lời đề tặng bằng bút dạ ở ngay trang đầu: "Thân ái tặng đồng chí Sơn Tùng với những lời chúc mừng nồng nhiệt của tôi. 10.4.1982 - Phạm Văn Đồng".
Hôm đó, nhà văn Sơn Tùng đề nghị Thủ tướng một Lời tựa cho Búp sen xanh khi được tái bản. Thủ tướng Phạm Văn Đồng vui vẻ: "Tôi vui lòng viết. Tôi tin Búp sen xanh sẽ còn in nhiều lần".
Riêng tác giả không công bố Lời tựa của Thủ tướng vì không muốn hiểu lầm rằng sách được in nhờ có cái ô che của Thủ tướng! Mãi sau ngày Thủ tướng Phạm Văn Đồng qua đời, tưởng nhớ tấm tình của Bác Tô, tác giả mới bổ sung Lời tựa ở lần tái bản năm 2000.
Trước đó, khi Búp sen xanh tái bản (1984), Thủ tướng có thư gửi động viên nhà văn Sơn Tùng tiếp tục lao động nghệ thuật.
Bút tích Thủ tướng Phạm Văn Đồng động viên tác giả khi Búp sen xanh tái bản (1984)
ẢNH: KIỀU MAI SƠN CHỤP LẠI
Trở lại chuyện Thủ tướng phân nhà, Đại sứ Trần Tam Giáp, một trong những thành viên tổ thư ký giúp việc Thủ tướng Phạm Văn Đồng tại Văn phòng Chính phủ còn kể thêm, có người biết chuyện nhà văn Sơn Tùng từ chối nhận nhà Thủ tướng phân cho liền đến chơi và tỉ tê với bà Phan Hồng Mai - nội tướng của nhà văn: "Anh không nhận thì chị cứ ký nhận thay anh. Nếu anh chị không ở thì cho các cháu ở hoặc cho thuê cũng được...".
Bà Phan Hồng Mai ý nhị: "Cám ơn anh nhưng nhà em đã từ chối rồi thì em không thể làm việc giấu sau lưng anh nhà em được!".
Ông Nguyễn Tiến Năng - Trợ lý cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng kể chuyện về nhà văn Sơn Tùng (năm 2026)
ẢNH: KIỀU MAI SƠN
Trên mấy thước vuông nhà như vậy bao năm, vợ chồng nhà văn cùng các bậc tao nhân mặc khách vẫn đàm đạo mải mê chuyện văn, chuyện đời.
Vuông chiếu trải ra, "Chữ Tâm cộng với chữ Tình/ Năm người ngồi lại mà thành Chiếu Văn" (nhà thơ Minh Giang). Trên tường, trên vách tủ, hình bóng của các cụ đã in hằn cả, như một câu thơ của thi nhân Trần Dần: "Bao năm tháng thân chìm vào bóng/Thân về trời, bóng vẫn còn nguyên".
Mới đó mà đã tròn 5 năm ngày nhà văn Sơn Tùng rời khỏi trần gian! 23 giờ 5 phút đêm 22.7.2021 (ngày 13.6 âm lịch Tân Sửu).
Kiên cường chống lại bạo bệnh 11 năm (26.6.2010 - 22.7.2021), tính cả vết thương do mảnh đạn M79 gây ra trên cơ thể ông tại căn cứ Trung ương Cục miền Nam là tròn nửa thế kỷ (15.4.1971 - 22.7.2021). Hai câu thơ trong vở tuồng của danh nhân Đào Tấn như vận vào nhà văn Sơn Tùng: "Lao xao sóng vỗ ngọn tùng/Gian nan là nợ, anh hùng phải vay".
