Tế bào gốc, trí tuệ nhân tạo (AI) và robot đang mở ra hướng điều trị mới, giúp phục hồi chức năng không chỉ dừng ở tập luyện mà còn thúc đẩy tái tạo mô và thần kinh tổn thương.
Bác sĩ Đinh Quang Thanh, cố vấn chuyên môn Bệnh viện Phục hồi chức năng - Điều trị Bệnh nghề nghiệp TP HCM, tại hội thảo Ứng dụng Y học tái sinh trong điều trị và phục hồi chức năng ngày 19/6, cho biết lĩnh vực này đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ với sự hỗ trợ của y học tái sinh và công nghệ cao.
Theo bác sĩ Thanh, nhiều người vẫn xem phục hồi chức năng chỉ là vật lý trị liệu, điện trị liệu hay các bài tập vận động. Thực tế, chuyên ngành này đã phát triển thành mô hình đa chuyên ngành, kết hợp cơ sinh học, thần kinh học, công nghệ số và y học tái sinh để cá thể hóa điều trị. Nếu trước đây mục tiêu chủ yếu là giúp người bệnh tận dụng tối đa phần chức năng còn lại sau chấn thương hoặc bệnh tật, nay bác sĩ đã có thêm công cụ để sửa chữa mô tổn thương, từ sụn khớp, gân cơ đến mô thần kinh.
Các công nghệ như huyết tương giàu tiểu cầu (PRP), tế bào gốc trung mô, exosome và vật liệu sinh học đang được ứng dụng nhằm kích thích tăng sinh tế bào, thúc đẩy hình thành mạch máu mới và hỗ trợ tái tạo mô. Những liệu pháp này cho thấy hiệu quả trong điều trị thoái hóa khớp gối, thoái hóa cột sống và các tổn thương gân cơ trong y học thể thao, giúp vận động viên rút ngắn thời gian hồi phục, giảm nguy cơ tái phát và sớm trở lại thi đấu.
Tuy nhiên, bác sĩ Thanh nhấn mạnh tiêm PRP hay tế bào gốc đơn thuần chưa đủ để đạt hiệu quả tối ưu. Người bệnh vẫn cần kết hợp vận động trị liệu phù hợp theo từng giai đoạn để tăng sức cơ, cải thiện dáng đi và giúp mô mới thích nghi với tải trọng cơ học.
"Y học tái sinh không thay thế mà bổ trợ cho phục hồi chức năng", ông nói.
Ở lĩnh vực thần kinh, tiềm năng ứng dụng được đánh giá đặc biệt lớn cho bệnh nhân đột quỵ, chấn thương sọ não và tổn thương tủy sống. Robot phục hồi chức năng, kích thích điện chức năng, thực tế ảo (VR), AI cùng các cảm biến sinh học gắn trên cơ thể bệnh nhân giúp phân tích chuyển động khớp, từ đó hỗ trợ bác sĩ xây dựng bài tập định lượng chính xác cho từng người. Bên cạnh đó, công nghệ in 3D cũng được ứng dụng để sản xuất chi giả, nẹp chỉnh hình phù hợp với cấu trúc cơ thể mỗi bệnh nhân.
Nhân viên làm việc tại Ngân hàng tế bào gốc. Ảnh: Hoàng Vân
PGS.TS Phạm Văn Phúc, Viện trưởng Viện Tế bào gốc, Đại học Quốc gia TP HCM, cho rằng y học tái sinh đặc biệt triển vọng trong điều trị các vết loét lâu lành như loét bàn chân do đái tháo đường, loét tì đè và loét tĩnh mạch. Theo ông, các phương pháp chăm sóc truyền thống phần lớn mang tính thụ động, trong khi liệu pháp sinh học như PRP hay tế bào gốc có thể kích hoạt quá trình tái tạo chủ động, giúp đẩy nhanh lành thương và giảm nguy cơ cắt cụt chi.
Dù vậy, các chuyên gia cho rằng y học tái sinh vẫn đối mặt nhiều thách thức. Phần lớn nghiên cứu hiện có quy mô nhỏ, thiếu dữ liệu dài hạn; chi phí điều trị còn cao và khả năng tiếp cận hạn chế. Việc ứng dụng các liệu pháp tế bào gốc cũng cần được kiểm soát chặt chẽ về đạo đức và pháp lý để tránh thương mại hóa quá mức.
Bệnh viện Phục hồi chức năng - Điều trị Bệnh nghề nghiệp TP HCM đang phối hợp cùng Viện Tế bào gốc và Ngân hàng tế bào gốc MekoStem triển khai nhiều nghiên cứu lâm sàng về y học tái sinh, trong đó có thử nghiệm sử dụng huyết tương máu dây rốn nhằm cải thiện thể chất và nhận thức cho người cao tuổi.
Theo bác sĩ Thanh, tương lai của phục hồi chức năng sẽ là sự hội tụ giữa y học tái sinh, robot, AI, công nghệ in 3D và các thiết bị thông minh. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là giúp người bệnh thích nghi với khuyết tật mà còn tối đa hóa khả năng hồi phục sinh học, lấy lại sự độc lập và nâng cao chất lượng sống.
Lê Phương
