Đà NẵngChuyên gia và một số lãnh đạo phường đề xuất thành phố chuyển từ cấm đoán kinh doanh trên vỉa hè sang sắp xếp hợp lý, hỗ trợ sinh kế cho người lao động.
Ông Nguyễn Hoàng Hà, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế - xã hội TP Đà Nẵng, nhận định vỉa hè không chỉ là bộ mặt đô thị mà còn là nơi mưu sinh của hàng chục nghìn lao động phi chính thức. Nếu thành phố chỉ siết chặt trật tự bằng biện pháp xử phạt mà thiếu giải pháp thay thế, nhiều hộ nghèo sẽ mất kế sinh nhai. Ngược lại, nếu buông lỏng quản lý, đô thị sẽ nhếch nhác, giao thông hỗn loạn và quyền của người đi bộ bị xâm phạm.
Dẫn các nghiên cứu cho thấy kinh tế đường phố đã tạo ra 30% GDP của toàn cầu (lớn hơn quy mô GDP của Mỹ), ông Hà cho rằng thay vì áp dụng biện pháp cấm đoán cứng nhắc, chính quyền cần tổ chức và sắp xếp lại một cách hợp lý. Thành phố nên khảo sát thực địa chi tiết, thí điểm cho kinh doanh ở những tuyến phố có đủ điều kiện, kết hợp tham vấn cộng đồng trước khi mở rộng. Việc xác định rõ lộ trình, phân loại đối tượng tác động và lựa chọn tuyến đường ưu tiên dựa trên tiêu chí cụ thể là yếu tố quyết định để chính sách mang tính bền vững.
Cảnh lộn xộn trên vỉa hè đường Ông Ích Khiêm. Ảnh: Nguyễn Đông
Ở góc độ quản lý, ông Nguyễn Văn Duy, Chủ tịch phường Hải Châu, cho rằng để giải quyết triệt để tình trạng lấn chiếm vỉa hè, chính quyền cần thay đổi tư duy từ áp đặt mệnh lệnh hành chính sang kiến tạo không gian đô thị hài hòa. Trước khi xử phạt người dân kinh doanh trên vỉa hè, chính quyền cần thẳng thắn nhìn nhận trách nhiệm khi để tốc độ đô thị hóa vượt quá khả năng đáp ứng của hạ tầng.
"Phải có hạ tầng thì người dân mới có điều kiện để chấp hành pháp luật", ông Duy nói và cho biết thực tế tại địa bàn trung tâm, chỉ tiêu bãi đỗ xe hiện mới đáp ứng khoảng 21,5% so với quy chuẩn, đẩy người dân vào thế buộc phải vi phạm. Trước mắt, ông kiến nghị thành phố khẩn trương tận dụng, đấu giá quỹ đất trống chưa khai thác để làm bãi đỗ xe tạm thời nhằm giảm áp lực giao thông tĩnh.
Thay vì cấm đoán tuyệt đối cơ học, ông Duy đề xuất mô hình vỉa hè "ba vạt". Cụ thể, vạt ngoài cùng dành sắp xếp xe máy, xe đạp gọn gàng; vạt ở giữa giữ khoảng trống thông suốt dành cho người đi bộ; vạt trong cùng giáp nhà dân cho phép tận dụng buôn bán mưu sinh. Giải pháp này vừa đảm bảo mỹ quan và lối đi an toàn, vừa bảo tồn không gian sinh kế tối thiểu cho hộ kinh doanh nhỏ lẻ.
Ở tầm vĩ mô, ông Duy kiến nghị Trung ương và các bộ ngành khẩn trương sửa đổi các quy định pháp luật hiện hành, đặc biệt là Luật Giao thông đường bộ và Nghị định 165/2024. Các văn bản này hiện tiếp cận theo góc nhìn an toàn kỹ thuật thuần túy, xem vỉa hè chỉ phục vụ giao thông mà bỏ qua chức năng phát triển kinh tế.
"Luật hóa và thừa nhận kinh tế vỉa hè là bước đi căn cơ để giải quyết dứt điểm cuộc chiến vỉa hè", ông Duy nói.
Vỉa hè trên đường Lê Đình Dương, phường Hải Châu, thành nơi đỗ xe. Ảnh: Nguyễn Đông
Chủ động hỗ trợ sinh kế và phân cấp quản lý
Tại phường Hòa Khánh, ông Đặng Ngọc Tuấn, Phó chủ tịch UBND phường, đưa ra hệ thống giải pháp đồng bộ từ tuyên truyền, ra quân thực hiện đến giải quyết sinh kế và hạ tầng. Địa phương đã tổ chức phổ biến quy định mới đến từng tổ dân phố, huy động các hội đoàn thể cùng Ban Công tác Mặt trận gõ cửa từng nhà phát tờ rơi, hướng dẫn người dân ký cam kết không lấn chiếm.
Trên thực địa, phường phối hợp công an, an ninh cơ sở ra quân thường xuyên, phân loại tuyến đường để xử lý cuốn chiếu và lặp lại nhiều lần. Đối với các điểm nóng như đường Nguyễn Huy Tưởng, phường lập tổ công tác an ninh trật tự phối hợp khu dân cư tuần tra hàng ngày. Lực lượng chức năng cũng kiểm tra việc lấn chiếm tại các doanh nghiệp, quán ăn lớn kết hợp phòng cháy chữa cháy, kiên quyết xử phạt hành chính trường hợp cố tình vi phạm và bố trí lực lượng hỗ trợ người dân tháo dỡ, lắp đặt bảng hiệu áp sát vào tường nhà.
Phường Hòa Khánh giao tổ dân phố phối hợp Mặt trận Tổ quốc rà soát hoàn cảnh thực tế của từng hộ nghèo để đề xuất phương án hỗ trợ sinh kế hoặc hướng dẫn chuyển đổi ngành nghề. Đối với người buôn bán vãng lai, hàng rong, chính quyền hướng dẫn họ vào đăng ký kinh doanh tại các vị trí còn trống trong chợ dân sinh trên địa bàn thay vì chỉ đẩy đuổi tạm thời.
Địa phương đã giao Ban Quản lý dự án phường triển khai gói kẻ vạch hành lang trên các tuyến đường chính để chia rõ khu vực đỗ xe và lối đi bộ, hiện thí điểm trước khoảng 30 tuyến đường, đồng thời bàn giao các tuyến đường nhỏ cho khu dân cư tự quản lý, ông Tuấn cho biết thêm.
Nhiều tuyến đường trung tâm Đà Nẵng đang đối mặt với cảnh xe máy đỗ kín lối vỉa hè, lòng đường thành nơi đậu đỗ ôtô. Ảnh chụp trên đường Hải Phòng, đoạn trước Bệnh viện C. Ảnh: Nguyễn Đông
Ông Hồ Dũng, Phó chủ tịch UBND phường Thanh Khê, đề xuất phân loại rõ ràng các tuyến đường để áp dụng cơ chế quản lý phù hợp. Đối với các trục đường lớn, trọng điểm phục vụ du lịch và có lưu lượng giao thông cao, địa phương kiên quyết xử lý dứt điểm, ưu tiên phạt nghiêm các hộ đã có mặt bằng cố định nhưng vẫn cố tình mang hàng hóa ra lấn chiếm vỉa hè để làm gương. Đối với tuyến đường nhỏ, ít người đi bộ, chính quyền phường thiên về phương án sắp xếp, hướng dẫn người dân.
Phường Thanh Khê lập danh sách phân loại chi tiết người buôn bán không cố định dựa trên địa bàn cư trú, ngành nghề và khung thời gian hoạt động. Từ danh sách này, phường phối hợp với các đoàn thể hỗ trợ họ tìm mặt bằng hoặc sắp xếp vào các vị trí tạm thời để buôn bán trong khung giờ ngắn. Phường áp dụng giải pháp kẻ vạch vỉa hè, cho phép hộ nghèo sử dụng vỉa hè buôn bán theo khung giờ nhất định chứ tuyệt đối không chiếm dụng cả ngày.
Sau khi công an lập lại trật tự tại một tuyến đường, tổ theo dõi của phường Thanh Khê sẽ hậu kiểm, lập biên bản xác nhận và bàn giao trực tiếp cho khu dân cư tự quản lý. Nếu phát hiện tái lấn chiếm, khu dân cư thông báo để công an xuống lập biên bản xử phạt.
Ông Dũng kiến nghị thành phố nghiên cứu ban hành quy định tương tự Quyết định 55 trước đây, nêu rõ tuyến đường cấm tuyệt đối và tuyến đường cho phép sử dụng vỉa hè có điều kiện để vừa đảm bảo mỹ quan, vừa giải quyết bài toán an sinh.
Nguyễn Đông
