Nga dường như đã trang bị hệ thống dẫn đường Kometa nâng cấp cho tên lửa Iskander-M, cải thiện đáng kể khả năng kháng nhiễu và độ chính xác.
Bộ tư lệnh không quân Ukraine ngày 9/7 thông báo Nga phóng hai tên lửa đạn đạo Iskander-M và 94 máy bay không người lái (UAV) các nhằm vào nước này. Lực lượng phòng không Ukraine bắn hạ được 72 UAV, song bỏ lọt 19 phi cơ và cả hai quả đạn Iskander-M.
Kể từ đầu tháng 7, quân đội Nga đã sử dụng ít nhất 48 tên lửa đạn đạo Iskander-M và đạn phòng không S-400 hoán cải trong các đòn tấn công hiệp đồng nhằm vào lãnh thổ đối phương. Phòng không Ukraine thừa nhận chỉ bắn hạ được 4 mục tiêu trong số này. Thống kê chưa tính đến những vụ tập kích đơn lẻ, sử dụng 1-2 tên lửa Iskander-M nhằm vào mục tiêu Ukraine gần tiền tuyến.
Khoảnh khắc được cho là tên lửa Iskander-M Nga lao xuống Kiev trong video đăng ngày 8/7. Video: X/AMK Mapping
Ngoài tình trạng cạn kiệt tên lửa cho hệ thống phòng không Patriot, giới chuyên gia còn nêu khả năng Nga đã tiếp tục cải tiến tên lửa Iskander-M để đối phó nỗ lực gây nhiễu điện tử của Ukraine.
Chuyên trang quân sự Ukraine Militarnyi cho biết các mảnh vỡ mới thu được cho thấy tên lửa Iskander-M đang được trang bị hệ thống định vị vệ tinh Kometa-M12R-VT, trong đó "M" là viết tắt của hiện đại hóa, "R" là tên lửa và "VT" nhiều khả năng là "chống chịu được nhiệt lượng lớn".
"Cải tiến lớn nhất của tổ hợp này là cụm ăng-ten kỹ thuật số đa kênh với 12 phần tử thu phát tín hiệu. Thiết bị lắp ở mũi quả đạn, có nhiệm vụ thu tín hiệu định vị vệ tinh trong pha đầu và giữa hành trình, giúp tăng đáng kể độ chính xác và khả năng kháng nhiễu", chuyên trang này cho hay.
Trong giai đoạn cuối, khi tên lửa bắt đầu lao xuống mục tiêu, tổ hợp định vị Kometa-R8 ở đuôi sẽ được kích hoạt để duy trì kết nối với vệ tinh. Thiết bị này gồm hai cụm ăng-ten ARP-4T, mỗi cụm gồm 4 phần tử có khả năng kháng nhiệt.
"Quân đội Ukraine cần ít nhất 11 hệ thống tác chiến điện tử công suất cao hoạt động cùng lúc để gây nhiễu một tên lửa Iskander-M trang bị Kometa-M12R-VT", Militarnyi cho hay.
Bộ Quốc phòng Nga và quân đội Ukraine chưa bình luận về thông tin.
Linh kiện của hệ thống Kometa-M12R-VT mà Ukraine thu được sau các cuộc tập kích. Ảnh: Colonel GSh
Hệ thống định vị vệ tinh Kometa sử dụng ăng-ten nhận tín hiệu có kiểm soát (CRPA), còn gọi là ăng-ten định hình chùm sóng, trong đó lắp đặt nhiều phần tử ăng-ten nhỏ có khả năng phát hiện và loại bỏ tín hiệu giả, vốn là một trong những biện pháp chủ đạo để gây nhiễu tín hiệu vệ tinh.
CRPA cho phép thu được tín hiệu công suất thấp từ vệ tinh, ngay cả trong môi trường có nguồn gây nhiễu mạnh. Dù vậy, đối phương vẫn có thể chế áp nó nếu triển khai lượng đài phát bằng hoặc nhiều hơn số ăng-ten trên thiết bị.
Nguyên mẫu đầu tiên của Kometa được công ty VNIIRT Progress ở Moskva phát triển năm 2007 và nặng gần 40 kg. Nhà sản xuất đã liên tục cải tiến thiết kế, tăng cường hiệu năng và cắt giảm khối lượng của nó. Phiên bản Kometa-M ra đời trong giai đoạn 2016-2018, nặng khoảng 0,14 kg và được thiết kế cho UAV hạng nhẹ.
Biến thể Kometa ban đầu chỉ có 4 phần tử ăng-ten. Giới chuyên gia Ukraine hồi tháng 9/2023 nhận định cần triển khai đồng thời 4 hệ thống gây nhiễu tại một khu vực để giảm độ chính xác của vũ khí Nga, điều được đánh giá là thách thức lớn khi đó.
Ukraine sau đó triển khai lượng lớn máy gây nhiễu ở những khu vực trọng điểm, khiến bom lượn và UAV Nga giảm độ chính xác. Quân đội Nga nhanh chóng chuyển sang dùng cụm Kometa-M trang bị 8 ăng-ten, khôi phục năng lực tấn công cho UAV Geran-2 và bom UMPK.
Quân nhân Nga nạp tên lửa Iskander-M lên bệ phóng trong ảnh công bố tháng 5/2021. Ảnh: RIA Novosti
Những bộ dẫn đường Kometa với 12 phần tử ăng-ten xuất hiện trên UAV tự sát Geran-2 và bom lUMPK từ đầu năm 2025. Các binh sĩ Ukraine hồi tháng 1/2025 còn thu được cụm thiết bị Kometa với 16 phần tử ăng-ten trên xác UAV Nga.
Đây dường như là biện pháp nhằm đối phó sự xuất hiện của hệ thống tác chiến điện tử mới mang tên "Lima", có khả năng làm gián đoạn kết nối vệ tinh của vũ khí dẫn đường nhờ kết hợp các biện pháp gây nhiễu, tạo giả tín hiệu và can thiệp điện tử.
Nhà sản xuất tuyên bố Lima sử dụng công nghệ chế áp kỹ thuật số thay vì gây nhiễu vô tuyến truyền thống, khiến nó đạt hiệu quả tác chiến cao hơn và đòi hỏi ít bộ phát hơn những tổ hợp cũ.
Chưa rõ Ukraine sẽ triển khai biện pháp nào để gây nhiễu Kometa-M12R-VT. Các chuyên gia phương Tây cũng nhận định Nga sẽ không dừng ở con số 12 hay 16 ăng-ten trên mỗi hệ thống Kometa, dù tăng số lượng thiết bị thu tín hiệu sẽ làm hệ thống phức tạp hơn nhiều.
"Lượng dữ liệu và yêu cầu xử lý sẽ tăng lên đối với mỗi ăng-ten thêm vào. Điều này cũng làm tăng kích thước bo mạch, do các ăng-ten phải nằm cách nhau vài cm. Bo mạch với 16 ăng-ten khá lớn, song điều này khó ngăn được nhà sản xuất bổ sung linh kiện nếu bảo đảm được khả năng kháng nhiễu và duy trì độ chính xác cho vũ khí dẫn đường", cây bút David Hambling của Forbes nhận xét.
Nguyễn Tiến (Theo AFP, AP, Militarnyi)
