Tranh cãi VAR 'đang đi quá xa' tại World Cup 2026

Việc áp dụng công nghệ tại các trận đấu bóng đá World Cup 2026 giúp trọng tài ra quyết định chính xác, nhưng bị nhận xét "giết chết cảm xúc".

Hiệp phụ trận đấu trên sân Atlanta ngày 29/6 trong khuôn khổ vòng 1/16 World Cup 2026, trung vệ Jonathan Tah đánh đầu tung lưới Paraguay, giúp Đức dẫn 2-1. Nhưng sau khi tham khảo công nghệ Trợ lý trọng tài video (VAR), bàn thắng không được công nhận vì xác định Waldemar Anton đã phạm lỗi với thủ môn Orlando Gill trước đó.

Pha quay chậm cho thấy Anton có tác động từ phía sau khiến Gill ngã xuống đúng lúc Tah bật cao đánh đầu. Mức độ va chạm không lớn, khiến nhiều người cho rằng quyết định của trọng tài quá nghiêm khắc. Trận đấu sau đó phân định bằng loạt luân lưu và Đức thua.

Ngày 2/7, trong trận giữa Bỉ và Senegal, Bỉ được hưởng một quả phạt đền trong thời gian bù sau khi VAR xem xét lại và lội ngược dòng thành công. Cũng ngày, ở trận Mỹ và Bosnia & Herzegovina, tiền đạo Folarin Balogun của Mỹ phạm lỗi nhận thẻ đỏ sau khi VAR can thiệp và được đánh giá đầy tranh cãi.

Cảm biến hỗ trợ trọng tài xác định cầu thủ Croatia chạm bóng dẫn đến việt vị ở phút bù thứ 13 hiệp hai, trong trận thua Bồ Đào Nha 1-2 ở vòng 1/16 World Cup 2026 trên sân BMO ở Canada ngày 3/7. Ảnh: Chụp màn hình

Tuy nhiên, tranh cãi lớn nhất đến lúc này tại World Cup 2026, theo Eurosport, là tình huống ghi bàn bị từ chối của Croatia trước Bồ Đào Nha ngày 3/7. Khi đồng hồ điểm qua phút thứ 103 của trận đấu, từ quả tạt ở biên trái của Ivan Perisic vào vòng cấm, bóng bay qua các cầu thủ Igor Matanovic, Renato Veiga, Mario Pasalic trước khi Ruben Neves phản lưới nhà.

Tuy nhiên, VAR vào cuộc nhằm xác định tình huống Matanovic chạm bóng hay chưa. Nếu chưa, bàn thắng hợp lệ. Ngược lại, Pasalic việt vị và bàn thắng bị hủy. Thông qua cảm biến siêu nhạy trong quả bóng Trionda, trọng tài xác định cầu thủ Croatia đã chạm bóng, nghĩa là bàn thắng không được công nhận.

Theo CNN, điều đáng tiếc cho Croatia là cú chạm bóng rất nhỏ của Matanovic hầu như không thể nhận ra bằng mắt thường. Ở các kỳ World Cup trước, có lẽ bàn thắng đã được công nhận. Nhưng năm nay, FIFA đã áp dụng công nghệ mới và ban tổ chức có thể coi đây là chiến thắng lớn.

"Nó giết chết cảm xúc, giết chết mọi thứ bên trong bạn, những gì bạn trải nghiệm và đưa mọi thứ trở về điểm xuất phát. Tất cả những quyết định này đều làm mất đi niềm vui của bóng đá", Zlatko Dalić, HLV trưởng đội tuyển Croatia, nói với TNT Sports. "Việc giải quyết tất cả vấn đề không dễ dàng. Tôi đồng ý bóng đá cần công bằng, và các quyết định cũng cần công bằng, nhưng chúng ta đã đi quá xa về VAR rồi".

Forbes đánh giá, bóng đá là môn thể thao luôn đón nhận sự đổi mới, đôi khi có phần miễn cưỡng. Năm 1992, FIFA áp dụng luật chuyền về phía sau, quy định thủ môn không được dùng tay bắt bóng khi đồng đội cố ý dùng chân chuyền về nhằm ngăn chặn tình trạng các đội bóng câu giờ và làm giảm nhịp độ trận đấu. Một thập kỷ trước, công nghệ vạch vôi Goal-line được áp dụng, tự động xác định bóng đã hoàn toàn vượt qua vạch vôi khung thành hay chưa.

Ngày nay, sự phát triển của công nghệ giúp trọng tài đưa ra quyết định tốt hơn. Tuy nhiên, World Cup 2026 trở thành sân khấu cho những đổi mới theo hướng bị chi phối nhiều hơn, gồm cả việc áp dụng AI ở mức độ chưa từng có.

Các trận đấu vòng loại trực tiếp cho thấy, công nghệ không còn là yếu tố phụ, thậm chí trở thành "nhân vật chính" của trận đấu. Như trường hợp trận Bồ Đào Nha - Croatia, quyết định không chỉ tập trung vào các góc quay lại, mà còn dựa trên dữ liệu được thu thập bởi chip trong quả bóng, phát hiện ra cú chạm nhẹ làm thay đổi trình tự tấn công và xác nhận lỗi việt vị.

Thực tế, việc áp dụng công nghệ giúp khắc phục những sai lầm từng tồn tại trong các giải đấu trước: công nghệ vạch vôi loại bỏ sự "không chắc chắn" về việc bàn thắng có được công nhận hay không; công nghệ việt vị bán tự động rút ngắn thời gian chờ đợi đồng thời cải thiện tính nhất quán; VAR lật ngược các trường hợp nhầm lẫn danh tính, bỏ lỡ phạt đền và các pha phạm lỗi nguy hiểm mà trọng tài không thể nhìn thấy từ góc độ trên sân.

"Về mặt kỹ thuật, hệ thống hoạt động tốt. Công nghệ cung cấp thông tin mà mắt thường không thể nhìn thấy và cho phép trọng tài áp dụng luật với độ chính xác đáng kinh ngạc", Forbes bình luận. "Tuy nhiên, sự khác biệt giữa bàn thắng hợp lệ và không hợp lệ lại nằm ở pha chạm bóng mà hầu như không ai nhìn thấy, một sự can thiệp cơ bản vào trận đấu".

Theo các chuyên gia, công nghệ đang mang đến những điều tích cực cả trong và ngoài sân cỏ. GS Casper Harteveld của Đại học Northeastern (Mỹ) cho rằng một trong những mối liên hệ là giúp khán giả hiểu rõ hơn về luật việt vị. Luật cấm cầu thủ tấn công đang hoạt động ở vị trí xa nhất không được đứng gần vạch khung thành hơn bóng, và cầu thủ phòng ngự áp chót cũng không được đứng gần vạch khung thành hơn cầu thủ đầu tiên nhận bóng. Tại World Cup lần này, hình ảnh 3D của các cầu thủ tạo ra một phần bằng AI, giúp người hâm mộ hiểu lý do trọng tài ra quyết định.

Brennan Klein, giảng viên của Viện Khoa học Mạng thuộc Đại học Northeastern, đánh giá việc ứng dụng AI vào bóng đá "không thể tránh khỏi", khi nhu cầu thu thập dữ liệu từ trận đấu, tập luyện và nhiều hoạt động khác được ưu tiên ngày càng nhiều nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho phân tích. "Nhưng nếu bạn đến xem một trận đấu và quyết định của VAR kéo dài quá lâu, sự tức giận rõ rệt sẽ bắt đầu dâng lên, thậm chí la ó phản đối nếu mọi thứ phức tạp", Klein nói.

Stephen Warren, hiện giảng dạy tại Khoa nghiên cứu truyền thông của Đại học Northeastern, cho biết việc sử dụng công nghệ cần có sự cân bằng. "Điều mọi người yêu thích ở thể thao là yếu tố con người trong đó", Warren nói. "Chúng ta thích chờ đợi những điều bất ngờ, bởi nó do con người chơi, không phải máy".

Kuda Muhlauri, một HLV bóng đá tự do ở Boston (Mỹ) cũng cho rằng công nghệ chỉ nên phân tích ở mức vừa phải thay vì chú ý đến từng tiểu tiết. Theo ông, nó có thể làm mất đi sự hứng khởi của trận đấu và khiến cầu thủ ngần ngại ăn mừng bàn thắng trước khi được công nghệ xác nhận.

Cũng theo HLV này, công nghệ chỉ nên sử dụng để hỗ trợ ra quyết định khách quan như việt vị hay ăn vạ. "Khi cố gắng kiểm soát đến từng chi tiết của mỗi pha bóng, bạn đánh mất điều khiến bóng đá được gọi là 'môn thể thao đẹp'. Chính sự ngẫu hứng và những thứ không hoàn hảo mới tạo nên vẻ đẹp của môn thể thao này", Muhlauri nói thêm.

Bảo Lâm tổng hợp