Trọng tài hay nhất châu Phi Omar Abdulkadir Artan bị từ chối nhập cảnh Mỹ trước thềm World Cup 2026, vì bị cho là có liên hệ với những người bị nghi thuộc các tổ chức khủng bố.
Tối 9/6, một quan chức Mỹ tiết lộ với ESPN rằng Omar Artan bị từ chối nhập cảnh vì "có liên hệ với những thành viên bị nghi ngờ thuộc các tổ chức khủng bố". Quan chức này không nêu chi tiết và yêu cầu giấu tên do vụ việc liên quan đến các quy định bảo mật về thị thực.
Thông tin trên lần đầu làm rõ lý do đằng sau quyết định gây tranh cãi của lực lượng Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ (CBP), cơ quan trước đó chỉ cho biết Artan bị từ chối nhập cảnh vì những "quan ngại trong quá trình thẩm tra".
Trọng tài Omar Abdulkadir Artan (giữa) của Somalia bị các cầu thủ vây quanh phản ứng sau khi thổi phạt đền trong trận chung kết CAF Champions League giữa AS FAR Rabat và Mamelodi Sundowns trên sân Prince Moulay Abdellah, Morocco ngày 24/5/2026. Ảnh: AP
Artan, 34 tuổi, là một trong 52 trọng tài được FIFA lựa chọn làm nhiệm vụ tại World Cup 2026. Ông cũng là một trong 7 trọng tài châu Phi góp mặt ở giải đấu và lẽ ra sẽ trở thành người Somalia đầu tiên cầm còi tại một kỳ World Cup.
Ngày 7/6, Artan đáp chuyến bay tới sân bay quốc tế Miami để hội quân cùng đội ngũ trọng tài FIFA tại trung tâm huấn luyện ở bang Florida. Tuy nhiên, ngay khi đến nơi, ông bị nhân viên nhập cư giữ lại để kiểm tra bổ sung.
Trong cuộc phỏng vấn với báo New York Times, Artan cho biết bị thẩm vấn suốt 11 giờ trong một căn phòng nhỏ tại sân bay. Các nhân viên biên phòng hỏi ông lý do đến Mỹ, quan điểm về chính trị Somalia, đồng thời liên tục chất vấn về tổ chức Hồi giáo cực đoan Al-Shabaab - lực lượng đang tiến hành cuộc nổi dậy kéo dài nhiều năm chống chính phủ Somalia.
"Tôi có đầy đủ giấy tờ cần thiết. Tôi có visa hợp lệ", Artan nói.
Ông cho biết đã trình các tài liệu của FIFA, hình ảnh trong hơn một thập kỷ làm nghề trọng tài và cả những thông tin công khai về sự nghiệp của bản thân. Sau cuộc thẩm vấn, Artan bị đưa vào phòng tạm giữ thêm nhiều giờ trước khi bị áp giải lên máy bay quay lại Istanbul (Thổ Nhĩ Kỳ), nơi ông quá cảnh trên đường đến Mỹ. "Tôi nghĩ họ có vấn đề với đất nước của tôi", trọng tài người Somalia nói.
CBP sau đó ra thông cáo xác nhận Artan bị đánh giá là "không đủ điều kiện nhập cảnh" sau quá trình kiểm tra bổ sung, nhưng không công bố thêm chi tiết. Cơ quan này cho biết các quyết định được đưa ra theo từng trường hợp riêng biệt, dựa trên dữ liệu thực thi pháp luật, an ninh quốc gia và thông tin nhập cư có sẵn tại thời điểm kiểm tra.
Trước khi quan chức Mỹ tiết lộ nguyên nhân liên quan đến khủng bố, Andrew Giuliani - Giám đốc Nhóm công tác World Cup 2026 của Nhà Trắng - từng nói Artan bị từ chối nhập cảnh vì "một lý do rất chính đáng". Trả lời BBC, Giuliani cho biết ông không thể tiết lộ các thông tin bất lợi liên quan đến vụ việc, nhưng khẳng định quyết định của lực lượng biên phòng là đúng đắn.
"Tôi cũng muốn bảo đảm rằng một giải bóng đá không trở thành cơ hội để những kẻ khủng bố hoặc những người có liên hệ với chúng vào Mỹ", Giuliani nói.
Trọng tài Omar Artan được chào đón như người hùng khi trở về Somalia.
Theo New York Times, tên của Artan tương đồng với một cá nhân bị Bộ Tài chính Mỹ đưa vào danh sách trừng phạt vì liên quan đến Al-Shabaab. Luật sư nhập cư Melissa Chavin nhận định sự trùng khớp này có thể là nguyên nhân khiến ông phải trải qua quá trình kiểm tra kéo dài.
FIFA xác nhận không tham gia vào các thủ tục nhập cư của nước chủ nhà và đã được phía Mỹ thông báo rằng tình trạng của Artan "sẽ không thay đổi ở hiện tại". Điều đó đồng nghĩa trọng tài người Somalia không thể làm nhiệm vụ tại World Cup năm nay.
Việc một trọng tài được FIFA chỉ định bị cấm nhập cảnh vào quốc gia đăng cai World Cup là trường hợp hiếm gặp. Dù giải đấu diễn ra tại ba nước Mỹ, Canada và Mexico, toàn bộ trọng tài đều phải tập trung ở Florida để huấn luyện, chuẩn bị chuyên môn và thực hiện các quy trình an ninh trước giải.
Sự việc nhanh chóng gây phản ứng quốc tế. Thị trưởng Toronto Olivia Chow tuyên bố Artan được chào đón nếu tới Canada làm nhiệm vụ. Thủ hiến bang British Columbia David Eby cũng cho rằng trọng tài này xứng đáng được "đón tiếp và tôn vinh" vì những gì đã vượt qua trong sự nghiệp.
Trong khi đó, Bộ Thanh niên và Thể thao Somalia cho biết đại sứ quán nước này tại Mỹ đang nỗ lực tìm giải pháp nhưng chưa đạt kết quả.
Ngày 10/6, Artan trở về thủ đô Mogadishu trong sự chào đón của hàng trăm người hâm mộ, quan chức chính phủ và đại diện Liên đoàn Bóng đá Somalia. Nhiều người mang theo quốc kỳ, biểu ngữ và hình ảnh của ông tại sân bay Aden Adde.
Phát biểu trước đám đông, Artan giữ thái độ lạc quan dù giấc mơ World Cup tan vỡ. "Mọi thứ đều đã được định sẵn. FIFA luôn hỗ trợ tôi và giữ liên lạc cho tới khi tôi về đến Mogadishu", ông nói.
Trọng tài được LĐBĐ châu Phi bầu là hay nhất năm 2025 cũng gửi thông điệp tới giới trẻ Somalia: "Đừng mất niềm tin vào đất nước của mình. Tôi vẫn sẽ tiếp tục đại diện cho Somalia".
Khép lại bài phát biểu, Artan hứa hẹn sẽ trở lại ở ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh. "Tôi hứa rằng sẽ làm nhiệm vụ tại kỳ World Cup tiếp theo", ông nói giữa tiếng vỗ tay của những người đến đón tại sân bay.
Hoàng An (theo ESPN, BBC, CTV News)
