Con trai đỗ một đại học danh tiếng ở Hà Nội, anh Hùng, 45 tuổi, liên tục mở tiệc mừng, đến tuần thứ 4, khi vừa bước chân khỏi giường, anh đổ mồ hôi lạnh, ngực trái thắt lại, tim đập dồn.
Gia đình đưa người đàn ông vào Bệnh viện Ninh Bình cấp cứu. Các chỉ số xét nghiệm sau đó cho thấy men gan của anh tăng gấp 8 lần ngưỡng bình thường, mỡ máu tăng tương tự, cận kề mức viêm tụy. Bác sĩ thông báo tế bào gan của anh đang bị tổn thương do liên tục phải xử lý một lượng lớn ethanol trong thời gian ngắn.
"Ở chỗ tôi, cảm xúc nào của đàn ông cũng phải đi qua cổ chai. Con đỗ đại học, càng phải uống cho thấy mình viên mãn", anh Hùng kể, không nghĩ niềm vui lại đổi thành bệnh tật.
Một nam bệnh nhân khác nhập Khoa Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện E, trong tình trạng thể xác rã rời, huyết áp liên tục dao động ở mức nguy hiểm và có biểu hiện rối loạn lo âu nặng. Bác sĩ Nguyễn Viết Chung, Trưởng khoa, kể áp lực kinh tế đè nặng kể từ khi đứa con thứ hai chào đời khiến anh rơi vào trạng thái bế tắc. Mỗi lần người đàn ông định mở lòng chia sẻ khó khăn, người vợ lại buông tiếng thở dài kèm những lời so sánh với người khác.
Không thể tìm kiếm sự thấu hiểu từ gia đình, anh chọn cách rẽ vào quán bia sau mỗi giờ làm. Ban đầu, mọi thứ tưởng như vô hại. Sau một ngày mệt mỏi, vài lon bia giúp anh dễ chịu hơn, tạm quên áp lực, ngủ nhanh hơn. Nhưng dần, lượng rượu bia tăng lên, người đàn ông tăng cân, vòng bụng ngày một lớn.
Từ vài ly bia để dễ thở, anh chuyển sang rượu mạnh để quên đi thực tại. Chỉ khi men say ức chế lý trí, người đàn ông mới dám thốt lên lời gan ruột rằng mình đã kiệt sức, cảm giác cô đơn xâm lấn. Anh được bác sĩ kê đơn điều trị bệnh mạn tính và chứng rối loạn lo âu.
Rượu, bia là nguyên nhân trực tiếp gây nên hơn 30 bệnh lây nhiễm và 200 bệnh tật khác. Ảnh: Thư Anh
Việt Nam xếp thứ hai Đông Nam Á về mức tiêu thụ rượu bia, với tỷ lệ nam giới uống ở mức nguy hại đang tăng. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, rượu là nguyên nhân trực tiếp của hơn 30 bệnh không lây nhiễm và liên quan đến gần 200 loại bệnh khác, đứng thứ ba trong các nguyên nhân gây tử vong sớm và tàn tật toàn cầu.
Một nghiên cứu trên The Lancet chỉ ra cồn ức chế trực tiếp vỏ não trước trán, vùng kiểm soát lý trí và các bộ lọc xã hội. Khi chốt chặn này tê liệt, cảm xúc dồn nén được giải phóng. Đó là lý do người đàn ông không nói được lời gan ruột khi tỉnh, nhưng khóc và ôm vai bá cổ nhau khi say.
Cái giá cơ thể trả thì ngược lại. Bác sĩ Đoàn Dư Mạnh, Hội Bệnh Mạch máu Việt Nam, cho biết cồn làm gián đoạn dẫn truyền thần kinh, ức chế hormone giữ nước khiến người uống khát khô và đau đầu sáng hôm sau. Về lâu dài, nó dẫn đến viêm loét dạ dày, xơ gan, suy tim, đột quỵ và suy giảm trí nhớ.
Ví dụ, khi đi vào cơ thể, 90% lượng cồn (ethanol) được gan đảm nhận chuyển hóa, tạo ra acetaldehyde - một độc chất trung gian phá hủy trực tiếp các tế bào gan và gây viêm tế bào cấp tính. Quá trình xử lý cồn liên tục này buộc gan phải tạm dừng các chức năng quan trọng khác, dẫn đến việc tích tụ các hạt mỡ trong tế bào và hình thành bệnh gan nhiễm mỡ. Nếu người dùng tiếp tục lạm dụng rượu, các tế bào gan bị tổn thương kéo dài sẽ chết đi, hình thành các mô sẹo không thể phục hồi (xơ gan) và mất dần chức năng lọc thải độc tố cho cơ thể.
"Nhiều người tin vài chai bia giúp xả stress, nhưng họ đang vay một liều thuốc ngủ và trả lãi bằng lá gan", bác sĩ Mạnh nói.
Vấn đề, theo các chuyên gia, không nằm ở ly rượu mà ở chỗ đàn ông Việt thiếu công cụ lành mạnh để xử lý cảm xúc. "Xã hội dạy đàn ông phải mạnh mẽ, không được than. Khi không được phép khóc lúc tỉnh, họ mượn cồn để hợp pháp hóa việc bộc lộ", Thạc sĩ tâm lý Nguyễn Thị Hương Lan, Viện đào tạo BHIU, nói.
Để cắt đứt vòng lặp độc hại này, việc thay đổi hành vi đòi hỏi những liệu pháp thay thế cụ thể thay vì những lời khuyên răn chung chung. Thạc sĩ Lan cho rằng việc giải phóng cảm xúc chỉ thực sự bền vững khi nó dựa trên các hoạt động kích thích cơ thể sản sinh hormone hạnh phúc tự nhiên thông qua vận động thể chất và kết nối xã hội lành mạnh.
Bà Hương Lan đề xuất ba bước chuyển đổi thói quen hàng ngày cho nam giới như thay thế tin nhắn rủ rê "Tối nay làm vài chai" bằng lời đề nghị "Tối nay ra sân chạy bộ vài vòng" hoặc "Cà phê trò chuyện chút nhé". Việc vận động thể chất mạnh giải phóng lượng lớn endorphin, giúp giải tỏa căng thẳng hiệu quả hơn cồn. Thực tế, không ít người đàn ông từng nhậu 4-5 buổi/tuần sau khi chuyển sang chạy bộ đã giảm hẳn nhu cầu rượu bia.
Các bệnh ung thư liên quan đến rượu bia.
Thứ hai là chuyển đổi hình thức ăn mừng, thay vì tổ chức những bữa tiệc kéo dài nhiều ngày khi đạt thành tựu, hãy chuyển đổi thành các hoạt động trải nghiệm như một chuyến du lịch gia đình, mua một món quà thiết thực hoặc dành thời gian chơi thể thao cùng con cái.
Cuối cùng, cần áp dụng chế độ giới hạn nghiêm ngặt, trong các trường hợp bắt buộc phải tiếp khách, không uống quá giới hạn khuyến cáo của WHO là 720 ml bia hoặc 60 ml rượu mạnh mỗi ngày đối với nam giới.
Thúy Quỳnh
