Nhiều người cho rằng tuổi 40 vẫn đang ở đỉnh cao phong độ, song chuyên gia khuyến cáo đây là điểm ngoặt của quá trình suy giảm sinh lý tự nhiên, cần can thiệp sớm để khỏe ở giai đoạn sau.
Bộ Y tế đề xuất người từ 40 tuổi cần chủ động chuẩn bị cho tuổi già nhằm giảm thiểu gánh nặng bệnh tật. Tuy nhiên, quan điểm này vấp phải nhiều ý kiến trái chiều từ cộng đồng. Nhiều người ở độ tuổi này cho rằng họ vẫn đang trong giai đoạn sung mãn, bận rộn với việc trả nợ, nuôi con và chăm sóc cha mẹ già. Một số người chưa lập gia đình hoặc chưa sinh con thì cho rằng mốc 40 tuổi là quá sớm để nghĩ đến chuyện già hóa.
Lý giải việc lựa chọn mốc 40 tuổi thay vì 50 hay 60, PGS.TS Đỗ Văn Dũng, nguyên Trưởng khoa Y tế công cộng, Đại học Y Dược TP HCM, nói đây là chủ trương có cơ sở khoa học và tính chiến lược cao.
Về mặt sinh học, tuổi 40 là điểm ngoặt đánh dấu sự khởi đầu của quá trình suy giảm sinh lý tự nhiên như giảm khối cơ, mật độ xương hay độ co giãn mạch máu. Đây cũng là giai đoạn phát bệnh âm thầm của các bệnh mạn tính không lây như tăng huyết áp, đái tháo đường type 2 và rối loạn lipid máu.
"Việc tầm soát và can thiệp lối sống ở thời điểm này giúp phát hiện bệnh từ giai đoạn tiền lâm sàng, mang lại hiệu quả đảo ngược hoặc làm chậm diễn tiến bệnh với chi phí thấp hơn nhiều so với việc điều trị đa bệnh lý ở tuổi 65 trở lên", ông Dũng phân tích.
Y bác sĩ đang lấy máu xét nghiệm tại trạm y tế phường Cầu Ông Lãnh, TP HCM. Ảnh: Thanh Tùng
Thực tế, đa số người ở độ tuổi 40 vẫn giữ tâm lý chủ quan vì cho rằng mình còn trẻ. Song, theo các chuyên gia, giai đoạn từ 40 đến 60 tuổi tạo ra một cửa sổ cơ hội kéo dài 20 năm, đủ để mỗi cá nhân thay đổi hành vi lối sống và tích lũy các chỉ số sinh học tối ưu. Trái lại, khi bước sang tuổi 50 hoặc 60, các tổn thương sinh học và bệnh mạn tính phần lớn đã tiến triển, khiến việc can thiệp lúc này chủ yếu dừng lại ở mức kiểm soát hậu quả.
Việc thiết lập thói quen kiểm soát các chỉ số nền như huyết áp, đường huyết, mỡ máu và duy trì khối cơ ngay trong giai đoạn 40 đến 44 tuổi sẽ tạo ra lớp đệm sinh học vững chắc. Điều này giúp đường cong suy giảm chức năng thể chất ở tuổi 60 diễn ra chậm và nhẹ nhàng hơn, giảm thiểu rủi ro tàn phế.
Đồng quan điểm, ThS.BS Đoàn Dư Mạnh, Phó Giám đốc Trung tâm Tim mạch và Đột quỵ Quốc tế, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, nói mỗi người có thể trạng và cơ địa khác nhau, nhưng 40 tuổi là thời điểm phù hợp để làm chậm quá trình lão hóa trước khi các tổn thương biểu hiện ra ngoài.
Nghiên cứu công bố trên tạp chí Nature Aging vào tháng 8/2024 bởi các nhà khoa học tại Đại học Stanford và Đại học Công nghệ Nanyang chỉ ra rằng cơ thể con người trải qua hai đợt biến đổi sinh học đột ngột ở cấp độ phân tử, tập trung vào mốc 44 tuổi và 66 tuổi.
Trong đó, mốc 44 tuổi được xem là bước ngoặt chuyển hóa chất, khi khả năng xử lý chất béo và mỡ trong máu có xu hướng suy giảm ở cấp độ quần thể, kéo theo nguy cơ tích tụ mỡ bụng và hình thành âm thầm các bệnh lý như béo phì, viêm khớp, suy tim hay bệnh thận mạn.
Bên cạnh yếu tố sinh học, bối cảnh xã hội đặt ra sức ép lớn khi tuổi thọ trung bình của người Việt Nam hiện đạt 73 tuổi nhưng số năm sống có bệnh tật lại cao. Thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới ghi nhận người cao tuổi Việt Nam thường phải chịu trung bình 14 năm bệnh tật, mắc khoảng 3 đến 6 bệnh nền cùng lúc như rối loạn chuyển hóa, xương khớp, tim mạch và đái tháo đường.
TS.BS Nguyễn Thế Anh, Giám đốc Bệnh viện Hữu Nghị, nói rằng tuổi thọ tăng lên nhưng số năm sống khỏe mạnh không tăng tương ứng, khiến người cao tuổi đối mặt với gánh nặng bệnh tật kép, suy giảm chức năng và lệ thuộc vào thuốc men. Thêm vào đó, áp lực tài chính cũng hiện hữu khi hơn 70% người cao tuổi không có lương hưu, phải sống phụ thuộc vào con cái, trong đó phần lớn sinh sống ở khu vực nông thôn với thu nhập không ổn định. Dự báo đến năm 2038, Việt Nam sẽ chính thức bước vào giai đoạn dân số già khi số lượng người từ 60 tuổi trở lên tăng nhanh.
Trước những thách thức này, các chuyên gia khuyên rằng không nên chờ đến khi "về già" mới bắt đầu chăm sóc sức khỏe. Từ tuổi 35-40, mọi người nên chủ động điều chỉnh lối sống như giảm rượu bia, cắt bớt đường và tinh bột tinh chế, tăng cường bài tập kháng lực để giữ cơ.
Thăm khám sức khỏe định kỳ cần có thực chất, không chỉ "kiểm tra cho có". Người từ 40 tuổi nên theo dõi huyết áp, mỡ máu, đường huyết, cân nặng, vòng bụng và đánh giá nguy cơ tim mạch. Đây là những chỉ số đơn giản nhưng có giá trị rất lớn để phát hiện sớm nguy cơ.
Duy trì vận động, tập sức bền cơ, giữ thăng bằng và hạn chế ngồi lâu là những yêu cầu căn bản. Ăn uống cần điều chỉnh từ sớm như không phải ăn kiêng khắt khe, mà là ăn đủ đạm, nhiều rau, hạn chế đường và chất béo xấu, giữ cân nặng hợp lý. Ngủ đủ và giảm stress cũng quan trọng không kém. Một cơ thể thiếu ngủ và căng thẳng kéo dài sẽ lão hóa nhanh hơn rất nhiều.
Bên cạnh đó là chuẩn bị tài chính. Tuổi già khỏe mạnh vẫn cần tiền cho thuốc men, bảo hiểm, chăm sóc và sinh hoạt. Nếu tích lũy bắt đầu từ tuổi 40, gánh nặng sau này sẽ nhẹ hơn rất nhiều. Đây là phần nhiều người hay bỏ quên, trong khi nó quyết định mức độ độc lập khi về già.
PGS Dũng nhận định tuổi 40 chỉ đúng về mặt lý thuyết dịch tễ học. "Nếu chính sách chỉ dừng lại ở các khuyến cáo chung mà thiếu đi các gói dịch vụ tầm soát cụ thể thì thông điệp này sẽ nhanh chóng bị lãng quên trong đời sống hàng ngày của người dân".
Mục tiêu cuối cùng không phải sống lâu, mà sống khỏe. Không phải mong sống đến 100 tuổi nếu 15 năm cuối đời phải nằm trên giường bệnh, phụ thuộc vào người khác trong từng bữa ăn, từng bước đi, từng nhu cầu sinh hoạt. Điều mục tiêu là vẫn còn khỏe mạnh, còn làm việc, còn học hỏi, còn chuyển động, còn tận hưởng cuộc sống cho đến rất gần ngày cuối cùng.
"Cách chúng ta sống trước tuổi già quyết định chúng ta sẽ già như thế nào. Tuổi 40 không phải điểm khởi hành của suy tàn, mà là chốn rẽ để chọn một quỹ đạo sống có kế hoạch, thay vì để bệnh tật chỉ định tương lai", bác sĩ chia sẻ.
Thùy An
