Đều tấn công gan song viêm gan A, B, C, D và E có đường lây truyền, mức độ nguy hiểm và cách phòng ngừa hoàn toàn khác nhau.
Theo Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật TP HCM, nhiều người nhầm lẫn giữa các loại viêm gan. Có người cho rằng viêm gan A chỉ là "phiên bản nhẹ" của viêm gan B, hoặc nghĩ tiêm vaccine viêm gan B sẽ phòng được tất cả loại viêm gan. Một số e ngại tiếp xúc với người mắc viêm gan vì sợ lây qua bắt tay, ăn uống hay dùng chung bát đũa.
Thực tế, theo Bộ Y tế, viêm gan A, B, C, D và E là 5 bệnh do 5 loại virus hoàn toàn khác nhau gây ra. Dù đều tấn công và làm tổn thương gan, mỗi loại có đường lây truyền, diễn tiến, mức độ nguy hiểm và cách phòng ngừa riêng.
Gan đảm nhận nhiều chức năng quan trọng như chuyển hóa chất dinh dưỡng, dự trữ năng lượng, tạo các yếu tố đông máu và đào thải độc tố. Khi virus xâm nhập, các tế bào gan bị tổn thương, ảnh hưởng đến nhiều hoạt động của cơ thể. Có loại viêm gan chỉ diễn ra trong thời gian ngắn rồi khỏi hoàn toàn, nhưng cũng có loại âm thầm kéo dài nhiều năm, làm tăng nguy cơ xơ gan, suy gan và ung thư gan.
Một trong những khác biệt lớn nhất giữa các loại viêm gan là đường lây truyền.
Viêm gan A và E chủ yếu lây qua đường tiêu hóa khi ăn thực phẩm hoặc sử dụng nguồn nước nhiễm virus. Bệnh thường liên quan điều kiện vệ sinh kém hoặc thực phẩm không được chế biến an toàn. Vì vậy, ăn chín uống sôi, dùng nước sạch và rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh là những biện pháp phòng bệnh hiệu quả.
Viêm gan A thường diễn biến cấp tính và đa số người bệnh hồi phục hoàn toàn. Viêm gan E cũng chủ yếu là bệnh cấp tính, song có thể diễn tiến nặng ở phụ nữ mang thai, người mắc bệnh gan từ trước hoặc người suy giảm miễn dịch.
Trong khi đó, viêm gan B và C chủ yếu lây qua máu và các dịch cơ thể. Viêm gan B có thể lây từ mẹ sang con, qua quan hệ tình dục không an toàn hoặc tiếp xúc với máu người nhiễm bệnh. Viêm gan C chủ yếu lây qua đường máu, thường gặp khi dùng chung bơm kim tiêm hoặc thực hiện các thủ thuật y tế, xăm mình, xỏ khuyên, làm đẹp bằng dụng cụ không được tiệt khuẩn đúng quy định.
Đây cũng là nguyên nhân dẫn đến một hiểu lầm phổ biến. Nhiều người cho rằng ăn uống chung hoặc tiếp xúc thông thường với người mắc viêm gan B, C sẽ bị lây bệnh. Thực tế, hai loại virus này không lây qua bắt tay, ôm, ho, hắt hơi, ăn uống chung hay dùng chung bát đũa. Vì vậy, người mắc bệnh không nên bị kỳ thị hay xa lánh. Điều quan trọng là hiểu đúng đường lây để phòng bệnh và ứng xử phù hợp.
Các loại viêm gan cũng khác nhau về diễn tiến. Nếu viêm gan A và E phần lớn chỉ gây bệnh cấp tính thì viêm gan B và C có thể chuyển thành viêm gan mạn tính. Điều đáng lo ngại là nhiều người nhiễm virus nhiều năm nhưng không có triệu chứng rõ ràng. Khi xuất hiện vàng da, vàng mắt, mệt mỏi kéo dài hoặc đau tức vùng gan, gan có thể đã bị tổn thương đáng kể. Phát hiện sớm giúp hạn chế nguy cơ xơ gan, suy gan và ung thư gan.
Bên cạnh đó còn có viêm gan D - loại bệnh chỉ xuất hiện ở người đã nhiễm viêm gan B. Theo Bộ Y tế, virus viêm gan D không thể tự gây bệnh nếu không có virus viêm gan B. Khi đồng nhiễm hoặc bội nhiễm, tổn thương gan thường nặng hơn và nguy cơ biến chứng cũng cao hơn. Vì vậy, phòng ngừa viêm gan B cũng đồng thời giúp phòng ngừa viêm gan D.
Da một bệnh nhân vàng như nghệ do tải lượng virus viêm gan B trong máu quá cao. Ảnh: Bệnh viện cung cấp
Không phải tất cả loại viêm gan đều có vaccine phòng bệnh. Hiện đã có vaccine phòng viêm gan A và B. Bộ Y tế khuyến cáo trẻ sơ sinh cần được tiêm vaccine viêm gan B trong vòng 24 giờ đầu sau sinh để giảm nguy cơ lây truyền từ mẹ sang con. Trong khi đó, viêm gan C hiện chưa có vaccine. Đối với viêm gan E, việc bảo đảm vệ sinh cá nhân, sử dụng nước sạch và an toàn thực phẩm vẫn là biện pháp phòng bệnh quan trọng.
Để chủ động phòng ngừa viêm gan virus, Bộ Y tế khuyến cáo người dân tiêm vaccine đầy đủ theo hướng dẫn, ăn chín uống sôi, sử dụng nước sạch, rửa tay bằng xà phòng. Không dùng chung bơm kim tiêm hoặc các vật dụng có nguy cơ dính máu như dao cạo râu, bàn chải đánh răng. Quan hệ tình dục an toàn, đồng thời lựa chọn cơ sở y tế và cơ sở làm đẹp bảo đảm quy định vô khuẩn. Người có yếu tố nguy cơ hoặc nghi ngờ phơi nhiễm nên đến cơ sở y tế để được tư vấn và xét nghiệm khi cần.
Lê Phương
