Câu hỏi “Làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam?” trong đề văn tốt nghiệp THPT 2026 làm xuất hiện tranh luận sôi nổi. Trong ảnh: Thí sinh thi môn văn tại điểm thi Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong, TP.HCM - Ảnh: DUYÊN PHAN
Đề văn trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 yêu cầu học sinh viết đoạn văn nghị luận trả lời câu hỏi: "Làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam?". Đằng sau câu hỏi ấy là một khát vọng về một Việt Nam có những cá nhân xuất sắc, đủ khả năng tạo ra những giá trị mang tầm vóc quốc tế.
Steve Jobs, doanh nhân công nghệ người Mỹ, đồng sáng lập Apple, thường được xem là biểu tượng của thành công, sáng tạo và ảnh hưởng toàn cầu. Tuy nhiên trước khi tìm cách tạo ra những "Steve Jobs Việt Nam", có lẽ chúng ta nên tự hỏi liệu sức mạnh của một quốc gia được quyết định bởi sự xuất hiện của một vài cá nhân xuất chúng hay bởi năng lực và chất lượng của toàn xã hội.
Lịch sử phát triển của các dân tộc cho thấy không có một công thức thành công duy nhất. Không phải quốc gia phát triển nào cũng gắn liền với những biểu tượng công nghệ kiểu Steve Jobs.
Nhiều nước được biết đến bởi nền giáo dục chất lượng cao, năng lực quản trị hiệu quả, hệ thống an sinh bền vững hay trình độ khoa học kỹ thuật đồng đều. Điều làm nên sức mạnh của họ không phải một vài cá nhân nổi tiếng mà là chất lượng của toàn bộ xã hội.
Thực tế, sự phát triển bền vững của một quốc gia thường không được quyết định bởi những con người đặc biệt, mà bởi hàng triệu con người bình thường làm tốt công việc của mình mỗi ngày.
Một bác sĩ tận tâm, một kỹ sư giỏi chuyên môn, một giáo viên có trách nhiệm, một công nhân lành nghề hay một doanh nhân kinh doanh tử tế đều đang góp phần tạo nên năng lực cạnh tranh của đất nước. Những đóng góp ấy có thể không xuất hiện dày đặc trên truyền thông, nhưng lại là nền móng của mọi thành tựu lớn lao.
Việc quá say mê những biểu tượng thành công đôi khi còn tạo ra một cách nhìn lệch lạc. Nó khiến người ta có cảm giác rằng giá trị của một con người chỉ được công nhận khi họ trở nên nổi tiếng, giàu có hoặc tạo ra những thành tựu phi thường.
Trong khi đó, một xã hội lành mạnh phải biết trân trọng cả những đóng góp thầm lặng và bình dị. Không phải ai cũng cần trở thành người thay đổi thế giới; rất nhiều người đang góp phần làm cho thế giới vận hành tốt đẹp hơn theo những cách ít được chú ý hơn.
Một lý do khác khiến chúng ta cần thận trọng với cách đặt vấn đề này là các biểu tượng thành công thường bị nhìn nhận theo cách quá đơn giản. Khi nhắc đến Steve Jobs hay những doanh nhân công nghệ nổi tiếng khác, công chúng thường chỉ nhìn thấy những thành tựu rực rỡ mà quên rằng họ cũng là những con người với không ít tranh cãi, sai lầm và hạn chế trong đời sống cá nhân.
Một đất nước có thể sở hữu vài tên tuổi lừng danh nhưng vẫn tồn tại nhiều vấn đề nội tại; ngược lại, một xã hội có chất lượng sống cao, giáo dục tốt và cơ hội phát triển rộng mở cho số đông mới là nền tảng của sự thịnh vượng lâu dài.
Điều Việt Nam cần có lẽ không phải là một Steve Jobs mới, mà là một xã hội trân trọng tài năng, khuyến khích sáng tạo và tạo điều kiện để mỗi người phát huy thế mạnh của mình. Từ một nền tảng như vậy, những cá nhân kiệt xuất hoàn toàn có thể xuất hiện như một kết quả tự nhiên của sự phát triển.
Nhưng xét cho cùng, sức mạnh của một quốc gia không chỉ được tạo nên bởi vài tên tuổi nổi bật, mà còn bởi chất lượng, năng lực và ý thức cống hiến của hàng triệu công dân bình thường.
