Xe buýt ở Trung Quốc giảm khách do 'đối thủ' quá mạnh

Vai trò của xe buýt trong mạng lưới giao thông đô thị cũng bị thu hẹp từ 58,7% năm 2015 xuống còn khoảng 35% trong năm 2025.

Bị cạnh tranh

Theo báo The Paper ngày 24-6, nhiều người trẻ hiện xem xe buýt là lựa chọn sau cùng vì loại phương tiện này dằn xóc và dễ trễ giờ. 

Lý Dương, một người yêu xe buýt lớn lên ở Hàng Châu, nhớ rõ giai đoạn 2015 - 2020 là thời kỳ xe buýt ở TP này đông khách nhất. 

Ở khu đô thị Hoàng Triều, giáp đường Văn Tam Tây, nhiều lúc hai chiếc xe buýt cùng tấp vào trạm nhưng người dân vẫn không thể chen chân lên, thậm chí có lúc tài xế không thể đóng nổi cửa xe. 

"Khi đó xe buýt ở đây đều là loại hai khoang, dài 18m (loại chở được tối đa 140 - 160 người)", anh kể lại khung cảnh khó quên đã biến mất.

Sau giờ làm, Lý Dương vẫn giữ thói quen đi xe buýt để ngắm phố phường và gần như lúc nào cũng có ghế trống trên xe. Dù là đô thị có hơn chục triệu dân, thời kỳ người người chen chúc trên xe buýt tại Hàng Châu gần như đã khép lại.

Điều tương tự cũng diễn ra tại nhiều TP lớn khác của Trung Quốc. Báo cáo phát triển giao thông năm 2025 công bố đầu tháng 6 năm nay của TP này thông tin lượng khách đi xe buýt thường quy trung bình ngày giảm đến 59% chỉ trong sáu năm, từ 6,1 triệu lượt (2019) xuống còn 2,4 triệu lượt (2025). Trong khi số ô tô con tăng 66,6%, tỉ lệ đi lại bằng xe đạp điện tăng lên 17,9%, gọi xe công nghệ tăng 73%.

Năm 2014, lượng khách trung bình mỗi ngày của xe buýt Trịnh Châu rơi vào khoảng 2,7 triệu lượt, nhưng đến năm 2024, con số này chỉ còn 1 triệu lượt, giảm gần 60%. 

TP này khai trương tuyến metro đầu tiên vào năm 2013, sau đó các tuyến metro số 2 và 3 lần lượt đi vào hoạt động. Ban đầu anh Dương còn mừng vì bớt được cảnh chen chút, nhưng dần nhận ra người đi xe buýt không còn nhiều như trước, lịch làm việc của anh cũng bị cắt giảm.

Bên cạnh metro, sự phát triển nhanh của các phương tiện cá nhân cũng tạo thêm sức ép cho loại phương tiện công cộng này. Nhờ chính sách hỗ trợ và nhu cầu thị trường, ô tô điện và dùng pin hydro ngày càng phổ biến ở Trung Quốc, làm thay đổi đáng kể cách người dân lựa chọn phương tiện đi lại.

Mô hình xe đạp điện công cộng cũng gây tác động không nhỏ. Với quãng đường khoảng 10km, loại phương tiện này linh hoạt hơn xe buýt vì người đi không phải chờ xe, không phụ thuộc vào lộ trình cố định và có thể di chuyển gần như từ điểm đi đến điểm đến.

Thay đổi cách vận hành cũ

Trước thực tế lượng khách suy giảm và áp lực tài chính ngày càng lớn, nhiều địa phương và doanh nghiệp vận tải công cộng đều đồng thuận rằng đã đến lúc thay đổi cách vận hành cũ, để vừa kiểm soát được chi phí, vừa tìm được cách nâng cao hiệu quả vận hành. 

"Ngoài chuyện "đối thủ" quá mạnh, việc xe buýt đô thị rơi vào tình cảnh bấp bênh còn liên quan đến tốc độ chuyển đổi, nâng cấp quá chậm và năng lực tự tạo nguồn thu còn yếu", một người làm trong ngành xe buýt hơn 20 năm cảm thán với tờ Chiết Giang Nhật báo.

Tính đến tháng 8-2025, Hàng Châu đã mở mới hoặc tối ưu 40 tuyến xe buýt chuyển tiếp 5 phút quanh 21 ga metro hai bên sông Tiền Đường, với mục tiêu là người dân chỉ mất 5 phút đi bộ ra trạm xe, 5 phút chờ xe vào giờ cao điểm và thời gian ngồi trên xe cũng gói gọn trong 5 phút. 

Nhờ đó mà tổng lượng khách đi các tuyến này vượt 2 triệu lượt, lượng khách giờ cao điểm tăng hơn 48%. Bộ Giao thông vận tải Trung Quốc về sau đã chính thức chọn đây là mô hình kiểu mẫu về phát triển giao thông công cộng tại nước này.

Tháng 5-2025, chính quyền Thượng Hải bắt đầu cho phép vận hành nền tảng xe buýt chạy theo nhu cầu trên ứng dụng MaaS. Người dân TP có thể gửi điểm đi, điểm đến và khung giờ mong muốn. Khi có nhiều nhu cầu trùng nhau, nền tảng sẽ tổng hợp, phân tích rồi chuyển cho doanh nghiệp xe buýt xem xét mở tuyến.

Về kinh doanh đa dạng, nhiều doanh nghiệp xe buýt ở Bắc Kinh, Thành Đô, Quảng Châu đã bắt đầu tận dụng bến bãi, trạm trung chuyển và mạng lưới phủ khắp TP để phát triển thêm nguồn thu, như dịch vụ đỗ xe, sạc điện, dịch vụ ô tô hoặc khai thác mặt bằng thương mại.

Việc vận chuyển hàng hóa cũng trở thành hướng đi tiềm năng. Từ nửa cuối năm 2025, các doanh nghiệp xe buýt tại Trịnh Châu, Nam Kinh, Thành Đô, Tây An, Vũ Hán, Lan Châu lần lượt ký hoặc triển khai hợp tác với công ty cung cấp giải pháp chuỗi cung ứng SF Express, giúp vận chuyển hàng hóa từ vùng ngoại ô vào trung tâm và ngược lại nhanh hơn.