Một nghiên cứu quy mô lớn, trong đó có người Việt Nam, cho thấy xét nghiệm máu có thể phát hiện nhiều loại ung thư ngay cả khi chưa có triệu chứng, mở ra cơ hội bổ sung cho các chương trình sàng lọc tại châu Á.
Kết quả nghiên cứu về xét nghiệm phát hiện sớm đa ung thư (MCED) SPOT-MAS được công bố tại Hội nghị ASCO Breakthrough 2026 diễn ra từ 25-27/6 - một trong năm nghiên cứu nổi bật của hội nghị năm nay. Đây là hội nghị ung thư khu vực châu Á - Thái Bình Dương do Hiệp hội Ung thư Lâm sàng Mỹ (ASCO) phối hợp cùng 16 hội ung thư trong khu vực tổ chức, nhằm cập nhật những tiến bộ mới trong nghiên cứu và điều trị ung thư.
Ung thư gây gần 10 triệu ca tử vong trên toàn cầu mỗi năm, khoảng 70% xảy ra ở các quốc gia thu nhập thấp và trung bình. Tuy nhiên, nhiều nước vẫn chưa có chương trình sàng lọc ung thư quốc gia hoặc chỉ triển khai cho một số bệnh như ung thư vú và cổ tử cung. Điều này khiến nhiều bệnh nhân chỉ được phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn muộn.
SPOT-MAS được phát triển nhằm giải quyết khoảng trống này. Đây là xét nghiệm máu có khả năng phát hiện đồng thời 10 loại ung thư thông qua phân tích DNA khối u tự do trong máu bằng công nghệ đa lớp kết hợp trí tuệ nhân tạo. Đáng chú ý, xét nghiệm có thể phát hiện cả những loại ung thư chưa có phương pháp sàng lọc chuẩn như ung thư gan, dạ dày và vòm họng - các bệnh phổ biến tại châu Á.
Nghiên cứu thực tế trên 84.145 mẫu từ những người được xét nghiệm SPOT-MAS trong thực hành lâm sàng thường quy. Phần lớn người tham gia là người Việt Nam, nữ giới, không hút thuốc lá nhiều, không uống rượu, không mắc viêm gan B hoặc C và không có tiền sử gia đình mắc ung thư. Tuổi trung vị là 46.
Những người có kết quả xét nghiệm dương tính (phát hiện tín hiệu ung thư) được chuyển đến bác sĩ để đánh giá và thực hiện các xét nghiệm chẩn đoán ung thư bổ sung, bao gồm chẩn đoán hình ảnh và/hoặc sinh thiết mô, theo thực hành lâm sàng thường quy. Chỉ những người có ít nhất 12 tháng theo dõi và hoàn tất quy trình chẩn đoán mới được đưa vào phân tích.
Tính đến thời điểm chốt dữ liệu tháng 2/2026, hơn 22.500 người được theo dõi tối thiểu 12 tháng đủ điều kiện phân tích. Kết quả cho thấy SPOT-MAS đạt độ nhạy 79% và độ đặc hiệu 99,9% trong phát hiện tổn thương tiền ung thư và ung thư. Trong số những người có kết quả dương tính, khoảng 2/3 được xác nhận thực sự mắc tiền ung thư hoặc ung thư. Ngược lại, kết quả âm tính có độ tin cậy rất cao, với giá trị tiên đoán âm tính đạt 99,9%.
Ngoài khả năng phát hiện bệnh, SPOT-MAS còn xác định đúng cơ quan nghi ngờ mắc ung thư trong gần 80% trường hợp, giúp bác sĩ định hướng các bước chẩn đoán tiếp theo.
Kết quả nghiên cứu phù hợp với thử nghiệm lâm sàng K-DETEK trước đó trên hơn 9.000 người tại Việt Nam, cho thấy xét nghiệm không chỉ hiệu quả trong môi trường nghiên cứu mà còn có thể triển khai trong thực hành lâm sàng hằng ngày.
Bệnh nhân ung thư điều trị tại Bệnh viện Ung Bướu TP HCM cơ sở 2, TP Thủ Đức. Ảnh: Quỳnh Trần
Tiến sĩ Nguyễn Lưu Hồng Đăng, Viện Di truyền Y học (TP HCM), cho hay châu Á là châu lục có tình trạng ung thư khác biệt căn bản so với các nhóm dân số mà các xét nghiệm phát hiện sớm đa ung thư khác đã được xác nhận. Ung thư gan, ung thư dạ dày và ung thư vòm họng có tỷ lệ mắc cao tại khu vực này nhưng chưa có chương trình sàng lọc chuẩn. Vì vậy, đây là nghiên cứu thực tế lớn nhất tại châu Á về xét nghiệm phát hiện sớm đa ung thư, đồng thời là báo cáo quy mô lớn đầu tiên được thực hiện trên dân số châu Á.
"Nhóm nghiên cứu sẽ tiếp tục theo dõi người tham gia trong thời gian dài hơn để đánh giá khả năng giảm tử vong do ung thư cũng như hiệu quả kinh tế của việc triển khai xét nghiệm trên diện rộng", BS Đăng nói.
Lê Nga
