Điểm chung của 2 địa phương không nằm ở số lượng trụ sở được xử lý mà ở tư duy coi tài sản công là nguồn lực phát triển chứ không phải gánh nặng sau sáp nhập.
Không để trụ sở cũ trở thành "điểm nghẽn"
Tại Quảng Ninh, sau khi sắp xếp 54 xã, phường và đặc khu, toàn tỉnh rà soát 1.732 trụ sở, cơ sở hoạt động sự nghiệp. Trong đó, 1.412 cơ sở tiếp tục sử dụng, còn 320 cơ sở được xác định là tài sản công dôi dư và xây dựng phương án xử lý.
Trụ sở Thành ủy Hạ Long trước đây được chuyển đổi thành trụ sở HĐND tỉnh Quảng Ninh
ẢNH: L.N.H
Điều đáng chú ý là địa phương không lựa chọn cách xử lý đơn thuần bằng thanh lý hoặc bỏ trống. Thay vào đó, từng cơ sở được rà soát để tìm phương án khai thác phù hợp nhất. Có trụ sở được điều chuyển cho các cơ quan Trung ương đóng trên địa bàn; có nơi trở thành nhà văn hóa, thiết chế văn hóa, khu sinh hoạt cộng đồng hoặc quỹ đất tái định cư. Một số cơ sở được giao cho đơn vị có chức năng quản lý, khai thác nhằm tiếp tục phát huy giá trị tài sản.
Theo bà Phạm Thị Thùy Hương, Phó giám đốc Sở Nội vụ Quảng Ninh, trong tổng số 376 trụ sở cấp huyện và cấp xã hiện có, 228 trụ sở tiếp tục sử dụng, 148 trụ sở dôi dư được nghiên cứu phương án xử lý phù hợp. Quan điểm xuyên suốt của tỉnh là ưu tiên chuyển đổi công năng phục vụ giáo dục, y tế và các mục tiêu công cộng trước khi tính tới các phương án khai thác khác.
Việc sắp xếp không chỉ diễn ra với nhà, đất mà còn được mở rộng sang phương tiện công. Toàn bộ 108 ô tô từng thuộc cấp huyện được điều chuyển về 54 đơn vị hành chính cấp xã mới theo đúng định mức, không phát sinh xe dôi dư.
Trung tâm hành chính của tỉnh Quảng Ninh được sắp xếp linh hoạt sau khi sáp nhập nhiều sở, ngành
ẢNH: N.T
Trong khi đó, Hải Phòng cũng đối mặt với khối lượng tài sản công dôi dư rất lớn sau khi hợp nhất đơn vị hành chính. Sau quá trình rà soát và tiếp nhận thêm cơ sở từ địa phương, cơ quan Trung ương, tổng số nhà, đất dôi dư của thành phố tăng lên 757 cơ sở.
Điểm nổi bật là Hải Phòng hoàn thành bố trí trụ sở làm việc cho toàn bộ 114 xã, phường, đặc khu ngay sau khi vận hành bộ máy mới. Trong đó, 27 đơn vị hoạt động tập trung tại một địa điểm, 87 đơn vị bố trí từ 2 địa điểm trở lên để bảo đảm điều kiện làm việc của Đảng ủy, HĐND, UBND, trung tâm phục vụ hành chính công và các tổ chức chính trị - xã hội.
Đối với quỹ tài sản công dôi dư, thành phố phân loại thành 5 nhóm để xử lý. Có 209 cơ sở tiếp tục sử dụng; 163 cơ sở điều chuyển hoặc chuyển đổi công năng; 290 cơ sở giao Trung tâm Phát triển quỹ đất quản lý, khai thác; 85 cơ sở điều chuyển cho các cơ quan Trung ương và 10 cơ sở thuộc các dự án quy hoạch.
Đến nay, Hải Phòng đã xử lý 681 trong tổng số 757 cơ sở theo thẩm quyền, đạt gần 90%. Đây là một trong những địa phương có tiến độ xử lý tài sản sau sáp nhập nhanh nhất cả nước.
Từ xử lý tài sản đến nâng cao chất lượng quản trị
Điểm khác biệt trong cách làm của Quảng Ninh là cùng với sắp xếp, địa phương chủ động thiết lập cơ chế kiểm soát ngay từ đầu.
Ngày 14.5, Thanh tra tỉnh Quảng Ninh công bố quyết định thanh tra diện rộng việc quản lý, sử dụng, sắp xếp và xử lý tài sản công dôi dư sau sáp nhập đơn vị hành chính; triển khai tại các xã, phường, đặc khu, sở, ngành, doanh nghiệp nhà nước và các đơn vị liên quan. Mục tiêu không chỉ là phát hiện sai phạm mà còn đánh giá toàn diện việc thực hiện quy định pháp luật, kịp thời kiến nghị sửa đổi những bất cập trong cơ chế quản lý tài sản công.
Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh Bùi Văn Khắng yêu cầu quá trình quản lý phải công khai, minh bạch, gắn trách nhiệm người đứng đầu. Mỗi trụ sở, mỗi khu đất đều phải được tính toán kỹ để phục vụ phát triển kinh tế xã hội và lợi ích của người dân.
Đối với Hải Phòng, cùng với việc xử lý dứt điểm tài sản công dôi dư, thành phố còn hướng tới khai thác hiệu quả nguồn lực này. Theo định hướng của UBND thành phố, nguồn thu từ đấu giá hoặc cho thuê các cơ sở dôi dư sẽ ưu tiên đầu tư trở lại trường học, trạm y tế, trung tâm văn hóa, hạ tầng kinh tế và các công trình an sinh tại chính những địa phương vừa thực hiện sáp nhập.
Lãnh đạo thành phố cũng yêu cầu hoàn thành xử lý toàn bộ số cơ sở còn lại theo đúng tiến độ, bảo đảm không để xảy ra thất thoát, lãng phí tài sản công. Nhìn rộng hơn, câu chuyện tài sản công dôi dư không còn đơn thuần là xử lý vài trăm trụ sở hay vài nghìn mét vuông đất công. Đây là thước đo năng lực quản trị sau cải cách hành chính.
Sáp nhập đơn vị hành chính giúp tinh gọn đầu mối, nhưng nếu các trụ sở cũ bị bỏ hoang, tài sản công xuống cấp hoặc sử dụng không đúng mục đích thì hiệu quả cải cách sẽ chưa trọn vẹn. Ngược lại, khi mỗi trụ sở được khai thác đúng công năng, mỗi khu đất được chuyển đổi hợp lý và mỗi đồng vốn từ tài sản công được tái đầu tư cho hạ tầng, giáo dục, y tế hay thiết chế văn hóa, giá trị của cuộc cải cách sẽ được nhân lên nhiều lần.
Từ thực tiễn của Quảng Ninh và Hải Phòng, có thể thấy xử lý tài sản công dôi dư không chỉ là yêu cầu kỹ thuật của quản lý tài sản mà đã trở thành một phần trong chiến lược phát triển địa phương. Đó cũng là thông điệp quan trọng của quá trình sắp xếp đơn vị hành chính hiện nay: tinh gọn bộ máy phải đi liền với sử dụng hiệu quả tài sản công, biến nguồn lực sẵn có thành động lực mới cho phát triển bền vững.
