Ông Trump thể hiện phong cách đàm phán thường thấy khi vừa gây sức ép với các nước NATO để thúc đẩy ưu tiên của Mỹ, rồi chuyển sang thông điệp hòa giải.
Hội nghị thượng đỉnh NATO tại Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ ngày 7-8/7 tưởng chừng rơi vào khủng hoảng, khi Tổng thống Mỹ Donald Trump liên tiếp công kích các đồng minh ngay trước phiên họp chính thức.
Ông chỉ trích đồng minh vì không hỗ trợ Mỹ tấn công Iran, dọa cắt quan hệ thương mại với "đối tác tồi tệ" Tây Ban Nha, nhắc lại ý tưởng Mỹ kiểm soát Greenland, điều từng khiến liên minh rạn nứt. Điều này đã khiến một số quan chức NATO lo ngại rằng ông Trump có thể tung ra những tuyên bố gây chấn động tại hội nghị, trong đó có lời đe dọa rút Mỹ khỏi liên minh.
Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ ngày 8/7. Ảnh: AP
Những lời công kích tại Ankara là sự tiếp nối trong cách tiếp cận của ông Trump với NATO kể từ khi trở lại Nhà Trắng năm 2025. Trong nhiều tháng qua, Tổng thống Mỹ liên tục chỉ trích các đồng minh châu Âu chưa chia sẻ tương xứng chi phí quốc phòng, dọa rút khỏi liên minh quân sự.
Mỹ còn nhiều lần yêu cầu châu Âu tăng cường năng lực tự vệ, theo tầm nhìn chuyển đổi "NATO 3.0" mà chính quyền Tổng thống Trump đề ra và thúc đẩy từ hội nghị thượng đỉnh năm 2025.
Theo các nguồn thạo tin, ông Trump hồi đầu năm từng nêu ý tưởng cắt giảm khoảng 1/3 lực lượng Mỹ đồn trú ở châu Âu để thể hiện sự phẫn nộ của Washington. Khi đó, Lầu Năm Góc đã bất ngờ hủy hai kế hoạch điều lực lượng đến châu Âu và rút bớt binh sĩ khỏi lục địa.
Khi đặt chân đến Ankara ngày 7/7, Tổng thống Trump tiếp tục úp mở về ý tưởng này. "Chúng ta hãy chờ xem", ông phản hồi khi được hỏi về ý định giảm hiện diện quân sự ở châu Âu.
Với các đồng minh ở bên kia Đại Tây Dương, chiến thuật gây sức ép của ông Trump vẫn có hiệu quả, vì liên minh này vẫn phụ thuộc đáng kể vào "chiếc ô an ninh" của Mỹ trong những năng lực quân sự cốt lõi, như răn đe hạt nhân, vận tải chiến lược, tiếp dầu trên không, tình báo vệ tinh và hệ thống chỉ huy tác chiến.
"NATO có cấu trúc dựa trên trụ cột Mỹ", Max Bergmann, chuyên gia tại Trung tâm Chiến lược và Nghiên cứu Quốc tế (CSIS), Mỹ, nói với CBC. "Về bản chất, liên minh này luôn đặt Mỹ ở vị trí trung tâm suốt 77 năm qua và đó cũng là mô hình mà chúng tôi mong muốn".
Theo ông Bergmann, nếu các nước châu Âu muốn phối hợp để tự đảm bảo an ninh tập thể mà không có sự tham gia của Mỹ, họ sẽ phải giải quyết hàng loạt vấn đề chính trị không hề đơn giản.
"Đây là một bài toán rất quan trọng mà châu Âu vẫn đang tìm lời giải", ông Bergmann nói.
Điều đó khiến mọi tín hiệu từ Nhà Trắng về khả năng giảm hiện diện quân sự hay rút lại "chiếc ô an ninh" đều có sức nặng lớn. Với một liên minh vận hành trên nguyên tắc đồng thuận, chỉ cần Mỹ phát đi thông điệp cứng rắn cũng đủ buộc các đồng minh phải phản ứng nhanh để tránh làm tổn hại đến sự gắn kết chung.
Một yếu tố khác giúp chiến thuật gây sức ép của ông Trump phát huy tác dụng là nhu cầu duy trì sự đoàn kết trước các thách thức an ninh hiện nay. NATO đang phải đối mặt đồng thời với áp lực từ Nga, yêu cầu hỗ trợ Ukraine và bài toán tăng cường năng lực phòng thủ.
Tuy nhiên, chỉ vài giờ sau, bầu không khí tại hội nghị thượng đỉnh NATO đã thay đổi đáng kể. Khi rời cuộc họp kín của lãnh đạo 32 nước NATO, Tổng thống Trump khẳng định trong phòng họp có "rất nhiều tình cảm và sự đoàn kết".
"Có thể họ đang cố lấy lòng tôi, và ở một khía cạnh nào đó, họ đã làm được", ông Trump nói.
Sự thay đổi giọng điệu này không phải điều bất ngờ, mà là chiến thuật "vừa đấm vừa xoa" được ông chủ Nhà Trắng sử dụng trong nhiều cuộc đàm phán, theo bình luận viên Kevin Liptak của CNN. Ông Trump thường khởi đầu bằng những tuyên bố cứng rắn để gây sức ép, rồi đưa ra phát biểu xoa dịu khi đối phương phát tín hiệu nhượng bộ, giúp Mỹ tối đa hóa lợi thế trước cả đối thủ lẫn đồng minh.
Dù vẫn bày tỏ thất vọng khi các đồng minh không ủng hộ Mỹ trong cuộc chiến với Iran, Tổng thống Trump không đưa ra lời đe dọa rút Mỹ khỏi NATO, điều từng khiến nhiều nước châu Âu lo ngại trước hội nghị, một nguồn thạo tin nói với AFP. Ông cũng giảm giọng điệu cứng rắn về Iran và không nhắc lại vấn đề Greenland hay chỉ trích Tây Ban Nha.
Thủ tướng Estonia Kristen Michal mô tả giọng điệu của lãnh đạo Mỹ trong phiên họp đã ôn hòa hơn.
"Ông ấy đưa ra thông điệp mang tính xây dựng, rằng châu Âu cần nỗ lực hơn và đầu tư nhiều hơn cho quốc phòng", ông Michal nói. "Nhìn chung, bầu không khí trở nên khá tích cực".
Kết thúc hội nghị, NATO ra tuyên bố chung gồm 6 điều, tái khẳng định sự đoàn kết theo nguyên tắc phòng vệ tập thể. NATO nhất trí tăng chi tiêu và phát triển năng lực công nghiệp quốc phòng, bao gồm hơn 50 tỷ USD dành cho các chương trình mua sắm mới, tập trung vào năng lực tấn công chính xác tầm xa, phòng không và phòng thủ tên lửa tích hợp, phương tiện không người lái và năng lực tình báo.
Phát biểu khi kết thúc hội nghị, ông Trump cho rằng một số nước thành viên đang "đạt được những tiến triển rất lớn".
"Nhiều nước trong số này rất giàu, nên chúng ta không cần phải cảm thấy ái ngại cho họ", ông Trump nói, thêm rằng một số đồng minh "đã thực sự đáp lại lời kêu gọi".
Osama Bin Javaid, cây viết chuyên về Nam Á và Trung Đông của Al Jazeera, nhận định ông Trump dường như đã "hài lòng" với những gì đạt được từ hội nghị thượng đỉnh NATO.
Tổng thống Mỹ Donald Trump (phải) và Tổng thư ký NATO Mark Rutte gặp bên lề hội nghị thượng đỉnh NATO ở Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ ngày 8/7. Ảnh: AFP
Ngoại trưởng Litva Kestutis Budrys nhận định những phát biểu của ông Trump không nhất thiết là dấu hiệu cho thấy liên minh đang rạn nứt.
"Tôi nghĩ chúng ta không nên kịch tính hóa mọi việc", ông Budrys nói.
Tổng thư ký Mark Rutte khẳng định NATO kết thúc hội nghị thượng đỉnh tại Ankara với vị thế vững mạnh hơn, bất chấp những bất đồng giữa các thành viên.
"Tôi luôn cho rằng cũng giống như một gia đình, đôi khi các thành viên cần có những cuộc trao đổi thẳng thắn và xảy ra tranh cãi. Nhưng chính điều đó lại khiến gia đình trở nên gắn kết và mạnh mẽ hơn", ông Rutte nói.
Như Tâm (Theo Reuters, AFP, CNN)
