Chứng khoán Việt mở cửa hút vốn ngoại

Cơ chế mới này giúp đơn giản hóa đáng kể quy trình, thủ tục giao dịch, tạo điều kiện thuận lợi cho nhà đầu tư (NĐT) nước ngoài. Chưa kể, hàng loạt cải cách về thủ tục liên quan giao dịch và hạ tầng thanh toán cũng đang được triển khai đồng bộ, tạo nền tảng quan trọng để rộng cửa đón dòng vốn ngoại.

Gỡ rào cản gia nhập thị trường

Trao đổi với Tuổi Trẻ, bà Cao Thị Ngọc Quỳnh - Giám đốc khối khách hàng Tổ chức VNDIRECT - cho biết thời gian qua Việt Nam đã có nhiều cải cách trong việc rút ngắn thủ tục, giảm điều kiện, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, NĐT, tiếp cận chuẩn mực quốc tế trong nhiều khâu.

Với cơ chế mới nhất đã được hoàn thiện trên cơ sở tiệm cận thông lệ quốc tế, theo bà Quỳnh, NĐT nước ngoài không cư trú tại Việt Nam chỉ cần có mã số giao dịch và tài khoản lưu ký là có thể đặt lệnh giao dịch chứng khoán thông qua các công ty chứng khoán toàn cầu.

"Việc mở tài khoản và làm thủ tục định danh cho NĐT nước ngoài từng là điểm nghẽn nhưng quy trình đã được cắt giảm thủ tục và nhanh hơn rất nhiều. Luồng xác thực phần lớn được làm tự động, giúp quá trình trở nên gọn nhẹ và tiết kiệm thời gian", bà Quỳnh cho biết.

Bà Phạm Thị Thùy Linh - Trưởng Ban Phát triển thị trường chứng khoán - cũng khẳng định với cơ chế mới, NĐT nước ngoài không cư trú tại Việt Nam chỉ cần có mã số giao dịch và tài khoản lưu ký là có thể đặt lệnh giao dịch chứng khoán thông qua các công ty chứng khoán toàn cầu như UBS hay Morgan Stanley...

Các tổ chức này sẽ phối hợp với ngân hàng lưu ký và công ty chứng khoán trong nước để thực hiện việc chuyển lệnh vào hệ thống giao dịch, trong khi quy trình thanh toán cơ bản vẫn được giữ nguyên (tiền và chứng khoán được phân bổ về tài khoản lưu ký của NĐT nước ngoài không cư trú).

Cơ chế này được đánh giá giúp đơn giản hóa đáng kể quy trình, thủ tục giao dịch, tạo điều kiện thuận lợi cho NĐT nước ngoài khi có thể tiếp tục sử dụng dịch vụ của các đối tác quen thuộc là các ngân hàng lưu ký toàn cầu, các tổ chức môi giới toàn cầu mà không cần phải ký kết hợp đồng với các công ty chứng khoán trong nước.

Tìm cách giữ chân dòng vốn ngoại

Trong khi đó, bà Vũ Thị Chân Phương - Chủ tịch ủy ban Chứng khoán (SSC) - nhấn mạnh Việt Nam đã triển khai nhiều giải pháp cải cách quan trọng nhằm nâng cao khả năng tiếp cận thị trường đối với NĐT nước ngoài.

Trong đó, nổi bật là việc áp dụng cơ chế giao dịch không yêu cầu ký quỹ trước khi đặt lệnh đối với NĐT tổ chức nước ngoài, cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính trong mở tài khoản đầu tư gián tiếp và tài khoản giao dịch chứng khoán, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho dòng vốn quốc tế tham gia thị trường.

Theo bà Phương, SSC sẽ tập trung triển khai đưa cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) vào vận hành trong quý 1-2027; đề xuất sửa đổi Luật Chứng khoán và các văn bản hướng dẫn, tăng cường năng lực giám sát thị trường nhằm góp phần nâng cao tính minh bạch, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Ông Võ Kim Phụng - Trưởng Phòng phân tích Chứng khoán BETA - cho rằng cơ chế CCP đóng vai trò là "chìa khóa vàng" giúp xóa bỏ triệt để rào cản ký quỹ nhờ vào cơ chế thế vị (Novation). Việc vận hành cơ chế CCP do VSDC thông qua công ty con chuyên trách sẽ đóng vai trò là đơn vị "bảo lãnh", giúp cho NĐT không cần ký quỹ toàn bộ trước khi đặt lệnh.

Áp lực dòng tiền ngắn hạn giảm mạnh, NĐT sẽ tối ưu hóa hiệu suất sử dụng vốn toàn cầu. Cũng theo ông Phụng, việc thiết lập cơ chế CCP đóng vai trò là cột mốc then chốt để đưa Việt Nam tiệm cận các tiêu chuẩn tài chính quốc tế, vốn là tiêu chí bắt buộc còn thiếu theo thang đo của các tổ chức xếp hạng danh tiếng như MSCI.

"Khi nút thắt kỹ thuật này được tháo gỡ và Việt Nam chính thức được nâng hạng, thị trường sẽ kích hoạt dòng vốn thụ động quy mô lớn. Các quỹ chỉ số toàn cầu chuyên mô phỏng rổ chỉ số thị trường mới nổi sẽ tự động phân bổ hàng tỉ USD vào Việt Nam mà không còn vướng phải các rào cản pháp lý khắt khe từ nội bộ quy định của các quỹ này", ông Phụng cho biết.

Tuy nhiên, để biến thị trường thành "bến đỗ" hấp dẫn, theo các chuyên gia, giữ chân dòng vốn ngoại lâu dài thay vì chỉ dòng vốn đầu cơ ngắn hạn, Việt Nam cần tập trung cải cách các nhóm vấn đề cốt lõi.

Dù FTSE Russell chính thức nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam lên thị trường mới nổi thứ cấp (Secondary Emerging Market) nhưng các chuyên gia cho rằng hành trình cải cách sẽ cần tiếp diễn với một chặng đường mới khắt khe hơn.

Đó là được MSCI (tổ chức xếp hạng có ảnh hưởng lớn nhất với dòng vốn thụ động toàn cầu) đưa vào danh sách theo dõi nâng hạng.

Vẫn còn dư địa cải cách về thể chế, sản phẩm

Ông Trương Hiền Phương - Giám đốc cấp cao Chứng khoán KIS Việt Nam - nhận định đây là thời điểm thị trường dồn sự chú ý vào tín hiệu từ MSCI với câu hỏi: "Việt Nam có được đưa vào danh sách theo dõi (watchlist) hay không?".

Trong tháng 6 này, thị trường sẽ đón nhận hai cột mốc đánh giá quan trọng từ MSCI (tổ chức xếp hạng có ảnh hưởng lớn nhất với dòng vốn thụ động toàn cầu).

Đó là báo cáo "Đánh giá khả năng tiếp cận thị trường toàn cầu", dự kiến được công bố ngày 18-6, và kết quả "Đánh giá phân loại thị trường thường niên", công bố ngày 23-6.

Theo các chuyên gia, vấn đề được MSCI quan tâm không chỉ là quy trình mở tài khoản hay cơ chế thanh toán, mà còn là khả năng NĐT nước ngoài thực sự vận hành danh mục một cách linh hoạt.

Từ tốc độ chuyển tiền, tính sẵn có của thông tin bằng tiếng Anh, đến độ sâu của thị trường với các sản phẩm phòng ngừa rủi ro.

Ông Võ Kim Phụng cho rằng bộ tiêu chí của MSCI khắt khe hơn rất nhiều so với FTSE Russell, đặc biệt là các yêu cầu định lượng về quyền tiếp cận bình đẳng của khối ngoại và độ tự do hóa dòng vốn. Tuy nhiên, cần tiến tới số hóa 100% một số thủ tục thông qua một hệ thống đăng ký trực tuyến một cửa.

Theo ông Phụng, thị trường chứng khoán Việt Nam vẫn còn nhiều dư địa cải cách sâu rộng về cấu trúc, thể chế và sản phẩm. Để biến thị trường thành "bến đỗ" hấp dẫn, giữ chân dòng vốn ngoại lâu dài thay vì chỉ dòng vốn đầu cơ ngắn hạn, Việt Nam cần tập trung cải cách các nhóm vấn đề cốt lõi, theo ông Phụng.