Erling Haaland đang là tiền đạo đáng sợ ở World Cup 2026. Nhưng muốn ngăn anh, đội tuyển Anh phải phá vỡ cả hệ thống của Na Uy.
Haaland đang là nỗi ám ảnh với nhiều hàng thủ tại World Cup 2026. Tiền đạo Na Uy ghi 7 bàn chỉ sau 4 trận, góp công lớn giúp đội nhà lần lượt loại Bờ Biển Ngà rồi Brazil để lần đầu vào tứ kết. Nhưng sức mạnh của Na Uy không chỉ nằm ở khả năng săn bàn từ Haaland. Anh là điểm kết thúc của cả một hệ thống được HLV Stale Solbakken xây dựng bài bản. Đó cũng là bài toán mà tuyển Anh phải giải nếu muốn vào bán kết.
Tiền đạo Na Uy Erling Haaland (9) tranh chấp với cầu thủ Brazil Douglas Santos (16) trong trận Na Uy thắng Brazil 2-1 ở vòng 1/8 World Cup 2026 trên sân New York New Jersey ở Mỹ ngày 5/7/2026. Ảnh: AP
Sai lầm phổ biến của nhiều đối thủ là chỉ tập trung khóa Haaland. Thực tế, Na Uy tạo ra cơ hội cho tiền đạo này nhờ hệ thống triển khai bóng đa dạng.
Tranh bóng bổng với Sorloth
Mọi thứ bắt đầu từ thủ môn Orjan Nyland. Trong những tình huống phát bóng, Na Uy ưu tiên phối hợp ngắn. Hai trung vệ giãn rộng, thủ môn trở thành một mắt xích chuyền bóng, còn hai tiền vệ phòng ngự lùi thấp nhận bóng. Nhờ vậy, Na Uy thường tạo ra lợi thế quân số ngay từ phần sân nhà. Đây cũng là cách triển khai của hầu hết đội tuyển ở World Cup 2026.
Nếu đối phương dâng cao bịt mọi phương án phối hợp ngắn, Nyland lập tức chuyển sang phương án B, đó là phất bóng dài sang cánh phải cho Alexander Sorloth.
Nyland phất dài cho Sorloth đánh đầu làm tường trong trận Na Uy gặp Senegal ở vòng bảng World Cup 2026 trên sân MetLife, Mỹ ngày 22/6. Ảnh: chụp màn hình
Tiền đạo cao 1,96 m không đá trung phong mà thường xuất phát bên phải như một "trạm trung chuyển". Những đường chuyền chéo sân của Nyland nhiều lần giúp Na Uy vượt qua lớp pressing đầu tiên chỉ bằng một đường bóng.
Điều này buộc hậu vệ trái Nico O'Reilly phải sẵn sàng cho những cuộc đấu tay đôi trên không. Với chiều cao 1,93 m, cầu thủ Man City được kỳ vọng đủ thể hình để cạnh tranh với Sorloth.
Nhưng ngay cả khi khống chế được Sorloth, tuyển Anh vẫn chưa giải quyết xong vấn đề. Các cầu thủ Na Uy đã tập luyện kỹ để tìm cách giành lấy bóng hai từ những pha tranh chấp của Sorloth.
"Khóa chân" thủ môn Nyland
Về vấn đề gây áp lực (pressing), Thomas Tuchel có hai lựa chọn. Phương án đầu tiên là pressing một kèm một trên toàn sân.
Đây là cách trực diện nhất để xóa lợi thế quân số của Na Uy ở tuyến dưới. Nếu Nyland buộc phải phất bóng dài, Anh sẽ chấp nhận những cuộc tranh chấp tay đôi với Sorloth. Nhưng nhược điểm là Haaland sẽ có nhiều khoảng trống hơn ở trung lộ.
Erling Haaland (phải) sút ghi bàn mở tỷ số cho Na Uy trước sự truy cản của Gabriel Magalhaes ở trận Brazil thua 1-2 tại vòng 1/8 World Cup 2026 trên sân New York/New Jersey, thành phố East Rutherford, bang New Jersey, Mỹ ngày 5/7. Ảnh: AP
Khi mọi cầu thủ đều bám người, trung phong Na Uy chỉ cần thắng một pha di chuyển là có thể đối mặt hàng thủ trong thế một đối một. Đây là điều hầu hết HLV đều muốn tránh.
Vì thế, nhiều khả năng Tuchel sẽ giữ lại một hậu vệ thòng phía sau, đồng nghĩa Anh sẽ pressing với ít người hơn. Đó cũng là lúc Na Uy có lợi thế. Bởi họ còn có thủ môn Nyland tham gia luân chuyển bóng. Nếu chỉ dùng Harry Kane và Jude Bellingham gây áp lực, Anh gần như luôn ở thế thiếu người.
Một giải pháp là đẩy Declan Rice lên cao hơn, tạo thành bộ ba pressing. Điều này khiến cấu trúc phòng ngự của Anh mạo hiểm hơn, nhưng đổi lại họ có thể ép Na Uy chơi theo hướng như mong muốn.
Brazil từng tìm cách hóa giải khả năng triển khai bóng của Nyland trong trận thua Na Uy. Thay vì pressing toàn diện, họ chủ động khóa một bên sân, ép Nyland phải đưa bóng sang chân trái và hạn chế các lựa chọn chuyền ngắn.
Brazil không phải lúc nào cũng pressing một đối một trên toàn sân, nhưng ở nhiều thời điểm họ đã làm tốt trong việc khóa một nửa không gian triển khai bóng của Na Uy. Nhờ vậy, Brazil có thể pressing với ít cầu thủ hơn, áp sát theo kiểu một đối một với những cầu thủ dễ tiếp cận, đồng thời chấp nhận để những cầu thủ khó tiếp cận hơn (được khoanh màu trắng) không bị kèm. Ảnh chụp màn hình
Về lý thuyết, đây là cách hợp lý. Khi bị dồn sang chân không thuận, thủ môn thường xử lý chậm hơn hoặc chuyền thiếu chính xác. Vấn đề là Nyland vẫn chuyền dài bằng chân trái rất tốt. Nhiều lần anh vẫn đưa bóng chính xác đến vị trí của Sorloth dù bị gây sức ép.
Do đó, mục tiêu của Anh không hẳn là cướp bóng ngay từ chân Nyland, mà là chủ động ép Na Uy thực hiện đường chuyền dài đã được dự đoán trước. Khi bóng hướng đến Sorloth, các cầu thủ Anh sẽ lập tức áp sát điểm rơi để giành quyền kiểm soát. Đây là phương án thực tế hơn so với việc cố ngăn Na Uy triển khai bóng từ đầu.
Cắt nguồn "tiếp đạn" cho Haaland
Khóa Haaland luôn dễ nói hơn làm. Pep Guardiola từng mô tả điều này sau trận Man City gặp West Ham mùa 2025-2026. Ông cho biết quanh Haaland luôn có nhiều tiền vệ và trung vệ vây quanh, bởi ngăn chặn anh là công việc khó khăn.
Thực tế cũng chứng minh điều đó. Ba cách ghi bàn phổ biến nhất của Haaland là chạy cắt vào cột xa đón tạt bóng, băng xuống đón đường chọc khe bên cánh trái và dứt điểm từ những pha trả ngược khi hàng thủ đang lùi về.
Trong số này, những quả tạt về cột hai xuất hiện thường xuyên nhất tại World Cup. Na Uy xây dựng cả một hệ thống để tạo ra kiểu cơ hội này. Ở cánh trái, Antonio Nusa và Andreas Schjelderup liên tục đổi vị trí.
Hậu vệ David Moller Wolfe thường chạy cắt vào để nhận những đường xẻ nách, thay vì bám biên. Những pha di chuyển này kéo tiền vệ đối phương lùi theo, mở khoảng trống để cầu thủ bứt tốc dọc biên. Sau đó là những quả tạt xoáy vào cột hai, nơi Haaland chờ sẵn.
Bàn mở tỷ số vào lưới Brazil là ví dụ. Moller Wolfe hút người, Schjelderup có khoảng trống để tạt, còn Haaland băng vào đánh đầu ghi bàn.
Sau pha chạy cắt vào nách của hậu vệ biên, khoảng trống mở ra để các cầu thủ chạy cánh Na Uy ngoặt vào chân thuận. Chính từ một quả tạt xoáy vào trong như vậy, Haaland đã ghi bàn mở tỷ số trước Brazil. Ảnh: chụp màn hình
Nếu hậu vệ đối phương bỏ mặc Moller Wolfe để theo sát cầu thủ chạy cánh, chính hậu vệ trái Na Uy sẽ nhận bóng trong khoảng trống rồi căng ngang. Đó là bài toán gần như không có lời giải hoàn hảo.
Không thể "một kèm một" với Haaland
Marc Guehi nhiều khả năng sẽ trực tiếp kèm Haaland nếu kịp bình phục. Nhưng chỉ một mình Guehi là không đủ. Gabriel Magalhaes được coi như trung vệ hay nhất Ngoại hạng Anh mùa trước, cũng thất thế trước Haaland trong tình huống một chọi một.
Chính Guehi cũng từng thất bại khi đối đầu Haaland năm 2024, khi còn khoác áo Crystal Palace. Một quả tạt về cột xa, Haaland tách khỏi Guehi rồi đánh đầu ghi bàn.
Bàn thắng của Haaland vào lưới Crystal Palace năm 2024 là ví dụ điển hình cho kiểu tình huống Na Uy sẽ tìm cách tái hiện trước tuyển Anh và trung vệ Marc Guehi. Ảnh chụp màn hình
Kinh nghiệm từ West Ham cho thấy muốn hạn chế Haaland cần nhiều hơn một trung vệ. Đội bóng của David Moyes khi đó thường xuyên dùng ba trung vệ cùng một tiền vệ phòng ngự áp sát tiền đạo Na Uy, khiến anh có rất ít khoảng trống để xoay trở.
Điều đó đồng nghĩa Bellingham có thể phải lùi sâu nhiều hơn, tạo thành hàng tiền vệ năm người khi Anh phòng ngự. Mục tiêu không chỉ là ngăn Haaland nhận bóng, mà còn giảm khoảng trống để các cầu thủ bám cánh Na Uy tạt đúng sở trường.
Tấn công cũng là cách phòng ngự
Muốn hạn chế Haaland, Anh không thể chỉ chăm chăm phòng ngự. Giữ bóng nhiều cũng là một phương án hữu hiệu. Khi kiểm soát thế trận, Anh sẽ buộc Na Uy phải lùi thấp, giảm số lần Haaland được tham gia phản công.
Ở chiều ngược lại, chính Na Uy cũng để lộ điểm yếu khi dâng đội hình. Brazil không ghi bàn từ bóng sống, nhưng mỗi lần cướp được bóng đều tạo ra những pha phản công nguy hiểm. Tuy nhiên, Endrick bỏ lỡ cơ hội ngon ăn nhất sau đường chọc khe của Vinicius.
Tình huống Vinicius chọc khe để Endrick thoát xuống trong hiệp hai. Khi đó, khoảng trống ở trung lộ và lệch trái hàng thủ Na Uy mở ra rất lớn. Tuy nhiên, Na Uy may mắn thoát thua khi Endrick khống chế bước một lỗi trước khi dứt điểm chệch cột ở nhịp chạm bóng tiếp theo. Ảnh: chụp màn hình
Khoảng trống phía sau hàng tiền vệ Na Uy là điều Gordon, Bellingham, Rice hay Noni Madueke đều có thể khai thác. Ngoài ra, các hậu vệ biên Anh cũng có cơ hội tạo ra những tình huống hai đánh một ở biên nếu kết hợp tốt với cầu thủ bám cánh. Đây là cách Bờ Biển Ngà và Iraq từng khiến Na Uy gặp nhiều khó khăn.
Bài toán của Tuchel
Anh gặp Na Uy là màn so tài giữa hai hệ thống chiến thuật có nhiều điểm tương đồng, đều dựa nhiều vào các mảng phối hợp ở biên, các pha chồng cánh và những quả tạt vào cấm địa.
Nếu pressing quá quyết liệt, Anh có thể để Haaland đối mặt hàng thủ trong khoảng trống. Còn nếu lùi quá sâu, họ sẽ trao quyền kiểm soát cho Martin Odegaard và để Na Uy triển khai bóng theo ý muốn.
Giải pháp hợp lý nhất có lẽ là sự cân bằng. Anh cần pressing có chọn lọc, chủ động ép Nyland thực hiện những đường chuyền dài đã được tính toán trước, đồng thời tổ chức phòng ngự theo nhóm để cô lập Haaland trong cấm địa.
Điều quan trọng nhất là Anh không thể xem Haaland như một vấn đề cá nhân. Muốn ngăn tiền đạo số một của Na Uy, trước tiên họ phải phá vỡ cả hệ thống đang phục vụ anh.
Xuân Bình (theo BBC)
