Lập 2 sổ kế toán để trốn thuế: Có thể bị phạt 7 năm tù

Cục Thuế vừa ban hành sổ tay hướng dẫn phòng, chống việc sử dụng hai hệ thống sổ kế toán tài chính, đồng thời cảnh báo doanh nghiệp, hộ kinh doanh về các chế tài nghiêm khắc đối với hành vi trốn thuế.

Cơ quan này khẳng định không phải doanh nghiệp duy trì nhiều loại sổ sách, báo cáo nội bộ đều là vi phạm. Các sổ sách phục vụ quản trị, phân tích, dự báo hoạt động sản xuất, kinh doanh hoàn toàn hợp pháp nếu không làm sai lệch nghĩa vụ thuế và không tồn tại song song một hệ thống số liệu tài chính khác với số liệu đã kê khai với cơ quan thuế.

Hành vi bị cấm là doanh nghiệp hoặc hộ kinh doanh lập, vận hành đồng thời từ hai hệ thống sổ kế toán tài chính trở lên trong cùng một kỳ kế toán.

Trong đó, một hệ thống có số liệu thấp hơn được dùng để kê khai với cơ quan thuế nhằm giảm số thuế phải nộp. Hệ thống còn lại phản ánh doanh thu, chi phí, lợi nhuận thực tế để phục vụ quản trị hoặc các mục đích khác như vay vốn, chia lợi nhuận.

Theo Cục Thuế, bản chất của hành vi này là cố ý che giấu doanh thu, quy mô hoạt động sản xuất - kinh doanh nhằm làm sai lệch nghĩa vụ thuế. Đây là một trong những hình thức gian lận, trốn thuế điển hình.

Bị phạt tới 3 lần số thuế trốn, có thể lĩnh án đến 7 năm

Cục Thuế cho biết theo quy định, việc lập từ hai hệ thống sổ kế toán tài chính trở lên hoặc công bố báo cáo tài chính có số liệu không thống nhất trong cùng một kỳ kế toán là hành vi bị nghiêm cấm.

Nếu bị phát hiện, người nộp thuế sẽ bị truy thu toàn bộ số thuế đã trốn, phải nộp tiền chậm nộp theo quy định.

Ngoài ra, người nộp thuế còn bị xử phạt hành chính từ 1-3 lần số tiền thuế trốn, tùy theo mức độ vi phạm, đồng thời phải khai bổ sung, điều chỉnh hồ sơ khai thuế và thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ tài chính phát sinh.

Đáng chú ý, nếu số tiền trốn thuế đạt ngưỡng từ 100 triệu đồng đối với cá nhân, từ 200 triệu đồng đối với pháp nhân thương mại thì người nộp thuế có thể bị xử lý hình sự.

Theo đó, đối với cá nhân, trường hợp trốn thuế từ 100 triệu đồng trở lên hoặc dưới mức này nhưng đã từng bị xử phạt hành chính hay kết án về hành vi tương tự mà chưa được xóa án tích, có thể bị phạt tiền từ 100 triệu đồng đến 4,5 tỉ đồng hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 7 năm. Mức xử lý cụ thể tùy thuộc vào số tiền trốn thuế và mức độ vi phạm.

Đối với pháp nhân thương mại, doanh nghiệp có thể bị phạt từ 300 triệu đồng đến 10 tỉ đồng. Ngoài ra, người nộp thuế còn có thể bị đình chỉ hoạt động từ 6 tháng đến 3 năm, thậm chí đình chỉ vĩnh viễn trong trường hợp đặc biệt.

Ngoài tội trốn thuế, hành vi lập hai hệ thống sổ kế toán còn có thể bị xem xét xử lý về tội vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng.

Phân biệt sổ quản trị nội bộ với hành vi vi phạm

Trước băn khoăn của nhiều doanh nghiệp về việc lập sổ theo dõi nội bộ để quản trị có vi phạm hay không, Cục Thuế khẳng định việc lập thêm báo cáo quản trị là hợp pháp nếu không hình thành một hệ thống số liệu tài chính khác với số liệu đã kê khai thuế.

Lằn ranh giữa hợp pháp và vi phạm nằm ở việc doanh nghiệp có cố tình làm giảm doanh thu, chi phí hoặc lợi nhuận kê khai so với thực tế nhằm trốn thuế hay không.

Cục Thuế cũng khuyến cáo doanh nghiệp, hộ kinh doanh chủ động rà soát khi doanh thu thực tế không tương xứng với hóa đơn đã xuất. Việc bán hàng không xuất hóa đơn hoặc xuất hóa đơn thấp hơn giá trị thực tế cũng cần được đặc biệt lưu ý.

Bên cạnh đó, dữ liệu giữa sổ kế toán, hóa đơn điện tử và dòng tiền qua ngân hàng không thống nhất cũng là dấu hiệu rủi ro.

Việc sử dụng nhiều phần mềm kế toán nhưng dữ liệu bị tách biệt; hoặc liên tục kê khai lợi nhuận thấp, báo lỗ kéo dài trong khi quy mô kinh doanh vẫn tăng trưởng là những dấu hiệu bị đưa vào diện kiểm tra, đối chiếu.

Theo Cục Thuế, việc ứng dụng phân tích dữ liệu lớn, quản lý rủi ro và đối chiếu chéo giữa dữ liệu hóa đơn điện tử, sổ kế toán, dòng tiền thanh toán giúp cơ quan thuế phát hiện sai lệch hiệu quả hơn.

Bên cạnh đó, cơ quan thuế còn kết nối thông tin với ngân hàng, sàn thương mại điện tử, đơn vị trung gian thanh toán và các nhà cung cấp phần mềm kế toán. Vì vậy, khoảng cách giữa số liệu kê khai và số liệu thực tế ngày càng khó che giấu.

Cơ quan thuế khuyến nghị doanh nghiệp, hộ kinh doanh chỉ sử dụng một hệ thống sổ kế toán thống nhất. Mọi giao dịch phát sinh cần được ghi nhận đầy đủ, xuất hóa đơn đúng giá trị thực tế và đồng bộ với dữ liệu hóa đơn điện tử, dòng tiền. Khi phát hiện sai sót, người nộp thuế nên chủ động kê khai bổ sung để giảm thiểu rủi ro pháp lý.