Solbakken - ánh sáng màu xanh của đội tuyển Na Uy

Là bệnh viện lớn nhất Copenhagen, Rigshospitalet không bao giờ mất điện. Nhưng một ngày tháng 3/2001, nơi này phải bổ sung một máy phát dự phòng vào phòng phẫu thuật, để đảm bảo 200% không xảy ra tình trạng mất điện vào khoảnh khắc trọng yếu nhất. Nhìn cái máy ấy, Solbakken biết rằng sắp có chuyện. Và chuyện là: các bác sĩ sẽ phải "giết" ông.

Họ gọi đó là "pace", một phương pháp kích tim bằng xung điện. Nhịp tim được kích để đập nhanh dần cho tới khi vượt giới hạn và ngừng đập. Mục đích của quá trình này là kiểm tra xem chiếc máy khử rung vừa cấy vào lồng ngực của bệnh nhân có hoạt động hiệu quả không, có báo khi trái tim của khổ chủ bất thình lình ngưng đập không.

Chiếc máy hoạt động tốt. Sau khi nghe tín hiệu, các bác sĩ lập tức sốc điện để kích trái tim đập lại. Nhưng sự thực là Solbakken đã rời khỏi thế giới gần một phút. Và trong lúc trái tim ngưng đập ấy, ông đã thực sự trải qua một trải nghiệm cận tử. Và ở đó, ông nhìn thấy: Một đường hầm màu xanh.

"Đó là một màu xanh nhạt, rất dễ chịu", Solbakken kể lại với truyền thông Đan Mạch. "Khi họ kéo tôi trở lại, tôi đã ước gì mình có thể ở lại cái vùng màu xanh ấy thêm một lúc nữa".

Sau này, các bác sĩ đã giải thích cho ông biết theo cách khoa học nhất có thể về thứ ánh sáng xanh ấy. Nó có nghĩa là não ông vẫn còn hoạt động.

25 năm sau, người đàn ông với chiếc máy khử rung tim cấy vĩnh viễn trong ngực đứng bên đường biên sân MetLife, New Jersey nhìn các học trò đánh bại Brazil lẫy lừng để lần đầu tiên đưa Na Uy vào tới tứ kết một kỳ World Cup.

Solbakken với vết mổ ở lồng ngực trái, nơi các bác sĩ cấy vào ngực ông chiếc máy khử rung tim. Ảnh: : NF / Ritzau Scanpix

Câu chuyện giàu cảm xúc về trái tim của Solbakken bắt đầu vào ngày 13/3/2001. Hôm ấy bắt đầu như mọi ngày, ông chào vợ, đưa con tới trường mẫu giáo rồi đến sân tập. Vài hôm trước, ở tuổi 33, tiền vệ Solbakken vừa đá trọn 90 phút trận gặp Aalborg ở giải VĐQG Đan Mạch. Hôm nay là ngày ông tập trở lại. Không một dấu hiệu báo trước, không mệt mỏi, không đau ngực, giữa bài khởi động, Solbakken đổ gục xuống.

May mắn làm sao, bác sĩ Frank Odgaard của đội có mặt ngay tại sân. Ông ép tim và hô hấp nhân tạo liên tục cho Solbakken trong lúc chờ xe cứu thương. Phải tới khi đội cấp cứu có mặt và tung hai cú sốc điện, trái tim ấy mới đập lại, sau 7 phút hoàn toàn im bặt.

"Anh ấy đã chết lâm sàng", Odgaard kể lại với báo chí Đan Mạch ngày hôm sau. Solbakken hôn mê hơn một ngày ở Rigshospitalet. Khi bệnh viện gặp những trường hợp như thế này, họ sẽ báo cho gia đình lo hậu sự.

Nghe tin dữ, bố mẹ Solbakken tức tốc bay sang Đan Mạch. Người mẹ thậm chí đã bàn về tang sự cho con trai. Còn Anniken, vợ ông, khi ấy mới 25 tuổi, đã chuẩn bị tâm lý để trở thành người mẹ đơn thân của hai đứa con nhỏ, một bốn tuổi và một mới thôi nôi. Các đồng đội của ông ai cũng chấn động.

Solbakken bị trụy tim trên sân tập, được đưa lên cáng để đi cấp cứu ở Bệnh viện Rigshospitalet. Ảnh: NF / Ritzau Scanpix

Khi Solbakken trở lại, sau thêm 4 ngày sống như trong mộng du, ông hoàn toàn không nhớ gì. Trong cuốn tự truyện Lovehjerte (Tim sư tử, 2017, ký giả Peter Sloth chấp bút) xuất bản sau này, Solbakken cho biết ông đã trải qua một quãng không gian đen kịt, và đến khi mở mắt thì ký ức về biến cố kia đã bị xoá hoàn toàn như một trang giấy trắng. Chỉ những người xung quanh ông là phải sống suốt đời với cơn sang chấn ấy.

Thủ phạm gây sang chấn hoá ra là một chứng dị tật tim bẩm sinh, ẩn mình suốt 33 năm dưới cơ thể của một VĐV. Chẩn đoán đồng nghĩa với bản án: phải giải nghệ và sống suốt đời với máy khử rung tim trong ngực. Sự nghiệp cầu thủ của Solbakken - 58 trận cho đội tuyển Na Uy, vô địch Đan Mạch với Aalborg và Kobenhavn - kết thúc trên một chiếc giường bệnh, ở tuổi mà những tiền vệ khôn ngoan nhất mới bắt đầu đá bằng đầu nhiều hơn bằng chân. Nó cũng đồng thời chấm dứt một giấc mơ lớn mang tên World Cup.

Hãy tiếp tục lùi xa hơn một chút

Đêm 23/6/1998, sân Volodrome, đội tuyển Na Uy của HLV Egil Olsen làm nên khoảnh khắc vĩ đại nhất lịch sử bóng đá nước nhà. Bebeto mở tỷ số cho ĐKVĐ thế giới Brazil ở phút 78. Nhưng đến phút 83, Tore Andre Flo gỡ hòa, và trên sóng truyền hình Na Uy, bình luận viên Arne Scheie gào lên câu nói đi vào lịch sử: "Chúng ta đã ghi bàn ở Marseille! Chúng ta chưa bao giờ thua Brazil!"

Câu nói ấy nổi tiếng bởi cảm xúc mà người bình luận viên mang vào, và bởi nó cho thấy khái niệm "kỵ jeu" trong bóng đá là có thật. 5 phút sau, Kjetil Rekdal bước lên chấm đá 11m và ấn định chiến thắng 2-1 trước Brazil. Trong đội hình Na Uy dự World Cup năm đó có Solbakken - tiền vệ lúc đó mới 30 tuổi và đã ra sân ba trận. Vào buổi tối đội nhà đánh bại Brazil, ông chứng kiến tất cả từ băng ghế dự bị.

Các cầu thủ Na Uy truy cản Ronaldo trong trận thắng Brazil 2-1 ở vòng bảng World Cup 1998 trên sân Velodrome Marseille, Pháp ngày 24/6/1998. Ảnh: AFP

Nhưng Marseille cũng là nơi giấc mơ dừng lại. Bốn ngày sau, cũng tại chính sân bóng ven bờ Địa Trung Hải này, Na Uy thua Italy 0-1 ở vòng 1/8. Trận ấy, Solbakken đá chính, chơi hơn một tiếng. Italy, với bóng đá Na Uy, là một thứ định mệnh hình lưỡi hái. Năm 1938, trong lần đầu dự World Cup, Na Uy bị Italy loại sau hiệp phụ, cũng tại Velodrome, Marseille. Năm 1994, Na Uy lại bị loại ở bảng đấu có Italy theo cách nghiệt ngã nhất: cả bốn đội cùng 4 điểm, cùng hiệu số nhưng Na Uy ghi bàn ít nhất. Năm 1998, lại là Italy tại Velodrome. Ba lần dự World Cup, ba lần Na Uy gục ngã trước cùng một đao phủ.

Sau Marseille chỉ còn một tiếng vọng: Euro 2000, nơi Na Uy quật ngã Tây Ban Nha rồi vẫn bị loại ở vòng bảng vì đúng 12 giây oan nghiệt của một trận đấu diễn ra song song. Rồi sau đó là hư không. Từ chỗ từng leo lên thứ nhì FIFA (tháng 10/1993, tháng 7-8/1995), quật ngã Anh, Hà Lan, Italy hay Brazil, Na Uy như biến mất khỏi những bữa tiệc bóng đá lớn: 26 năm, 12 giải đấu lớn liên tiếp vắng mặt và tròn 28 năm không được đá một trận World Cup nào. Bóng đá đỉnh cao trở thành một câu chuyện để ôn mỗi mùa hè.

Người về từ cõi chết

Solbakken bước ra khỏi Rigshospitalet năm 2001 với một cỗ máy trong ngực và một sự nghiệp sau lưng. Chưa đầy hai năm sau, cuối 2002, Solbakken đã đứng bên đường biên của HamKam, CLB nơi ông từng chơi bóng trước khi xuất ngoại. Ông đưa đội lên hạng rồi dẫn dắt họ cán đích thứ năm ở giải VĐQG, nhận danh hiệu HLV hay nhất Na Uy 2004.

Kobenhavn - CLB mà biến cố 2001 đã buộc chặt vào đời ông - cất tiếng gọi. Ông trả ơn tái tạo bằng 8 chức vô địch Đan Mạch, được một hội đồng 38 chuyên gia bầu chọn là HLV vĩ đại nhất lịch sử giải đấu. Ông cũng nếm đủ thất bại: bị sa thải ở Cologne, thất bại chóng vánh ở Wolves. Solbakken không trở lại từ cõi chết để trở thành bất khả chiến bại. Nhưng ông biết thua một trận bóng hay một giải đấu không phải là tận cùng.

Solbakken chỉ đạo các cầu thủ HamKam năm 2003.

Tháng 12/2020, Solbakken nhận ghế HLV trưởng đội tuyển Na Uy. Họ không giành được vé tới Qatar dự World Cup 2022. Nhưng Liên đoàn không sa thải ông, họ biết Solbakken đang cấy nền cho một điều gì đó lớn lao và căn cơ hơn.

Đến chiến dịch vòng loại World Cup 2026, mọi thứ đảo chiều như một cú sốc điện. Na Uy thắng cả 8 trận, ghi 37 bàn, thủng lưới 5, trong đó có trận vùi dập Moldova 11-1. Erling Haaland một mình ghi 16 bàn ở vòng loại, san bằng kỷ lục châu Âu của một chiến dịch. Và trận đấu khép lại chiến dịch mới thật là số phận: Na Uy đến San Siro và đánh bại Italy 4-1, khiến cựu thù nhận thất bại sân nhà đầu tiên trong lịch sử các trận vòng loại World Cup. Đấy cũng là thất bại trên sân nhà đậm nhất của Italy sau 70 năm. Vị đao phủ của Na Uy các năm 1938, 1994, 1998 bị hành quyết ngay trong pháp trường của chính họ, bởi đội quân do một cựu binh của mùa hè Marseille dẫn dắt. Italy, sau đó, thậm chí không giành nổi vé đến Bắc Mỹ.

Những trái tim vui trở lại

Tại World Cup 2026, Na Uy thắng Iraq 4-1 trong trận ra quân, rồi hạ Senegal 3-2 để sớm giành vé đi tiếp. Ngay sau tiếng còi trận Senegal, các máy quay ghi lại hình ảnh lan khắp thế giới: HLV 58 tuổi bên đường biên chạy thẳng lên khán đài, len qua đám đông, tìm bằng được một người phụ nữ và ôm hôn bà. Đó là Anniken, người vợ của bốn ngày mộng du bên giường bệnh Rigshospitalet 25 năm trước, khi không ai dám hứa rằng chồng bà sẽ tỉnh lại.

HLV Solbakken ôm hôn vợ Anniken trên khán đài sau trận Na Uy thắng Senegal 3-2 ở lượt hai vòng bảng World Cup 2026. Ảnh chụp màn hình

Thua Pháp 1-4 ở lượt cuối vòng bảng với đội hình xoay tua gần như toàn bộ, Na Uy bước vào vòng knock-out và thắng Bờ Biển Ngà 2-1 ở vòng 1/16, với bàn ấn định của Haaland ở phút 86, trận thắng đầu tiên ở vòng knock-out. Rồi đến Brazil ở vòng 1/8. Ở đây, lịch sử bày sẵn một chi tiết mà không biên kịch nào dám viết: Na Uy là đội tuyển duy nhất từng đối đầu Brazil mà chưa thua. Haaland ghi cả hai bàn cho Na Uy, biến trung vệ Gabriel thành một chú hề. 5 lần gặp Brazil, Na Uy thắng ba, hòa hai. Và chiến thắng mới nhất đưa họ lần đầu tiên trong lịch sử vào tứ kết.

Cậu bé mang họ Haaland có người cha từng dự World Cup 1994 mà không được nếm mùi knock-out. Ông thầy của cậu thì từng đứng trên sân Marseille vào cái đêm bị Italy loại khỏi giải năm 1998. Giữa hai thế hệ ấy là 28 năm tro tàn và một người đàn ông mang trong ngực cỗ máy khử rung đã làm cho những trái tim Na Uy đập nhanh trở lại.

Ánh sáng xanh

Chiếc máy khử rung trong ngực Solbakken không lưu giữ nhịp tim cũ, không tưởng niệm những nhịp đập đã qua. Nhiệm vụ duy nhất của nó là: mỗi khi trái tim tắt, thắp nó lên lại. Nó là hiện thân cơ khí của mệnh đề mà mọi nền văn hóa sống sót đều phải học thuộc, giữ lửa, chứ không chỉ nhớ về quá khứ.

Bóng đá Na Uy đã nhắc đến chiến tích Marseille suốt 28 năm. Ký ức đẹp nhất đồng thời là nấm mồ: đêm hạ Brazil ở Velodrome năm 1998 được kể lại nhiều đến mức nó thay thế luôn nhu cầu tạo ra một đêm khác. Solbakken, người biết chính xác cảm giác trái tim ngừng đập, và biết rằng ở đó không có gì ngoài bóng tối đen kịt, có lẽ là người ít khả năng lãng mạn hóa cái chết nhất trong toàn bộ nền bóng đá châu Âu. Ông không phủ nhận Marseille, mà chỉ từ chối để nó là điểm kết. Cách Solbakken cùng Na Uy xử lý Italy nói lên tất cả: không né tránh "đao phủ" cũ, mà đến thẳng San Siro và đặt dấu chấm hết cho lời nguyền bằng 4 bàn thắng.

Có một nghịch lý mà chính Solbakken thừa nhận. Người ta chờ đợi kẻ hai lần chết hụt sẽ trở thành một nhà hiền triết, sẽ thôi buồn bực vì những chuyện vặt vãnh. Ông thú nhận điều ngược lại: đến giờ ông vẫn không học nổi cách bình thản trước một trận thua, và vẫn tin rằng các trận bóng đá là điều quan trọng bậc nhất trên đời. Điều đó có nghĩa là một người đi qua sinh tử không hoá thánh mà chỉ càng trở nên người hơn nữa.

Tháng 5/2026, một ngày trước khi công bố danh sách dự World Cup, chiếc máy trong ngực Solbakken bỗng rùng rùng giữa một cuộc phỏng vấn, điều nó chưa từng làm kể từ năm 2009. Solbakken vẫn bình thản trả lời hết buổi phỏng vấn dù thiết bị cứ nhiễu từng chặp. Phỏng vấn xong, ông mới gọi cho Rigshospitalet, rồi vào viện kiểm tra.

"Đó chỉ là một cái chuông báo động nằm trong lồng ngực", ông nói. "Và nó không làm tôi đau". Người đàn ông mang cái chết dự phòng trong người đã sống chung với nó lâu đến mức, khi nó lên tiếng đúng đêm trước chuyến đi lớn nhất sự nghiệp, phản ứng của ông là trả lời nốt câu hỏi còn dang dở.

Phản ứng đó giống như cuộc đời Solbakken. 25 năm sau khi bị đuổi khỏi thiên đường màu xanh nhạt, ông đang dùng từng ngày được trả lại để chứng minh một điều giản dị: ánh sáng đẹp nhất không nằm cuối đường hầm. Nó nằm ở phía ngược lại: nơi những trái tim còn đập, và còn dám đập vì một điều gì đó.